Molla Nəsrəddin lətifələri: 55 gülməli lətifə və ibrətləri

Molla Nəsrəddin lətifələri – türk xalqlarının ortaq folklorunda yaşayan, hazırcavab və bəzən sadəlövh görünən Molla haqqında qısa, gülməli əhvalatlardır. Bu səhifədə 55 məşhur lətifə öz sözlərimizlə qısa nəql olunub və mövzulara bölünüb: Molla və eşşəyi, arvadı, Teymurləng, Molla qazi kimi, bazar və uşaqlar üçün qısa lətifələr. Hər qrupun sonunda lətifənin ibrəti verilir.

Molla Nəsrəddin kimdir · Lətifələr və jurnal · Eşşək · Arvadı · Qazi · Teymurləng · Bazar · Qonşular · Məclis · Hazırcavab · Oğrular · Uşaqlar üçün · Suallar

Molla Nəsrəddin kimdir

Molla Nəsrəddin Azərbaycanda, Türkiyədə (Nəsrəddin Xoca), Orta Asiyada (Nəsrəddin Əfəndi, Ependi, Qojanasır) və daha geniş Şərq dünyasında tanınan folklor qəhrəmanıdır. O, eyni zamanda həm müdrik, həm də özünü sadəlövh göstərən bir obrazdır: bəzən axmaqlıq edir, bəzən isə bir cümlə ilə hakimləri, varlıları və lovğaları yerində oturdur.

Akşəhir ənənəsi. Türk mənbələrində ən çox yayılmış rəvayətə görə, Nəsrəddin Xoca XIII əsrdə Sivrihisar yaxınlığındakı Hortu kəndində doğulub, ömrünün sonunu Akşəhirdə keçirib və orada dəfn olunub. XIX əsr müəllifi Hüseyn Əfəndi onun doğum ilini 1208, vəfatını isə 1284 kimi göstərir, lakin bu tarixlər və ümumiyyətlə Nəsrəddinin tarixi şəxsiyyət olub-olmaması hələ də mübahisəlidir. Akşəhirdə hər il iyulun 5-dən 10-dək Beynəlxalq Nəsrəddin Xoca Festivalı keçirilir.

Azərbaycan versiyaları. Azərbaycanda qəhrəman "Molla Nəsrəddin" adı ilə tanınır, lətifələrdə yerli məişət, yerli ifadələr və adət-ənənə görünür. Folklorşünaslar Məmmədhüseyn Təhmasib və Məmmədağa Sultanov bir vaxtlar onun obrazını Nəsirəddin Tusi ilə əlaqələndirməyə çalışıblar, lakin sonradan Təhmasib özü bu fikrin qəti sübut olmadığını qeyd edib. Lətifələr əsrlər boyu ağızdan-ağıza keçdiyi üçün eyni əhvalatın Bakıda, Təbrizdə və Akşəhirdə bir az fərqli variantlarına rast gəlmək olar.

UNESCO siyahısında. 2022-ci ildə Nəsrəddin Xoca / Molla Nəsrəddin lətifələrinin danışılması ənənəsi UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Nominasiyanı Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkiyə, Türkmənistan və Özbəkistan birgə təqdim edib. Lətifələrin yığcam, hikmətli dili atalar sözləri və onların mənaları ilə də çox yaxındır: bəzi lətifələrin son cümləsi zamanla xalq arasında məsəl kimi işlənib.

Molla Nəsrəddin lətifələri və "Molla Nəsrəddin" jurnalı: fərq nədir

Bu iki anlayışı tez-tez qarışdırırlar. Lətifələrin Mollası – xalq yaradıcılığının qəhrəmanıdır, müəllifi yoxdur, yüzilliklər boyu şifahi yolla yaranıb. "Molla Nəsrəddin" isə Cəlil Məmmədquluzadənin 1906-cı ildə Tiflisdə nəşrə başladığı satirik jurnaldır; sonralar Təbrizdə (1921) və Bakıda (1922–1931) çıxıb. Jurnal xalq qəhrəmanının adını və hazırcavab ruhunu götürsə də, onun mətnləri konkret müəlliflərin publisistikası, felyetonları və karikaturalarıdır.

Jurnalın tarixi, müəllifləri və karikaturaları haqqında ətraflı oxumaq üçün Molla Nəsrəddin jurnalı və Cəlil Məmmədquluzadə yazımıza baxın. Folklorun daha qədim qatı ilə maraqlananlar üçün Kitabi-Dədə Qorqudun 12 boyunun qısa məzmunu da faydalı olar.

Molla Nəsrəddin və eşşəyi lətifələri

Mollanın eşşəyi itir. Qonşular onu axtarmağa çıxanda görürlər ki, Molla yolun kənarında oturub Allaha şükür edir. Səbəbini soruşurlar. Molla deyir: "Necə şükür etməyim? Yaxşı ki, o vaxt eşşəyin üstündə deyildim, yoxsa mən də onunla birgə itəcəkdim."
Molla eşşəyə tərsinə minib mədrəsəyə gedir, şagirdləri də arxasınca gəlir. Yoldan keçənlər gülür. Molla izah edir: "Düz minsəm, arxam şagirdlərimə tərəf olar, bu ədəbsizlikdir. Onlar qabaqda getsə, arxaları mənə olar. Belə oturanda həm yolu gedirəm, həm də üzüm onlara baxır."
Qonşu gəlib Molladan eşşəyini bir günlüyə istəyir. Molla deyir ki, eşşək evdə yoxdur. Elə bu vaxt tövlədən eşşək anqırır. Qonşu incikliklə deyir: "Bəs bu səs nədir?" Molla qaşqabağını tökür: "Ay qonşu, ağsaqqal adamın sözünə inanmırsan, eşşəyin səsinə inanırsan?"
Molla oğlu ilə bazara gedir. Özü eşşəyə minəndə deyirlər: "Kişi minib, uşağı yorur." Oğlunu mindirəndə deyirlər: "Uşaq minib, qoca atası piyada gedir." İkisi də minəndə: "Yazıq heyvanı əzirlər." İkisi də piyada gedəndə: "Eşşək yanlarında boş gəlir, özləri yorulur." Molla oğluna deyir: "Gördün? Camaatın dilindən qurtulmaq olmur, sən düz bildiyini et."
Molla bazardan on eşşək alır, birinə minib qalanlarını qabağına qatır. Yolda sayır – doqquz. Düşüb sayır – on. Yenə minir – yenə doqquz. Axırda piyada gedir və deyir: "Piyada gedəndə bir eşşək qazanıram, minəndə bir eşşək itirirəm. Qoy piyada gedim."
Molla qərara gəlir ki, eşşəyi yemsiz yaşamağa öyrətsin, hər gün yemini bir az azaldır. Bir gün eşşək yıxılıb ölür. Molla təəssüflə deyir: "Heyf, yazıq heyvan ac qalmağa təzəcə alışmışdı."
Molla eşşəyə iki kisə un yükləyir, üstünə özü də minir, sonra kisələrdən birini çiyninə alır. Soruşurlar ki, niyə kisəni yerə qoymursan. Molla cavab verir: "Heyvana yazığım gəlir, qoy heç olmasa bu kisəni mən daşıyım."

İbrət: Eşşək lətifələrində Molla çox vaxt ağılsız görünür, amma gülüş bizim öz məntiqsizliyimizə yönəlir. Ata, oğul və eşşək əhvalatı xüsusilə tanınır: hamını razı salmaq mümkün deyil, ona görə qərarı vicdana görə vermək lazımdır.

Molla və arvadı: ailə lətifələri

Gecə evdən böyük bir gurultu gəlir. Səhər arvadı soruşur: "Kişi, axşam o nə səs idi?" Molla deyir: "Heç nə, yorğanım pilləkəndən düşdü." – "Yorğan da bu qədər səs salar?" – "Salar, çünki içində mən də vardım."
Molla ilə arvadı şərt kəsir ki, kim birinci danışsa, həyət qapısını o bağlayacaq. Gecə oğru gəlir, evdə nə var aparır, ər-arvad isə dinmir. Axırda arvad dözməyib qışqırır: "Ay kişi, hər şeyimizi apardılar!" Molla sevinir: "Sən danışdın, get qapını bağla."
Arvadı vəfat edəndə Molla dözümlü görünür, amma eşşəyi öləndə çox kədərlənir. Qonşular bunu qınayır. Molla deyir: "Arvadım öləndə hamı təsəlli verdi ki, qəm yemə, sənə yenisini taparıq. Eşşəyim öləndə bir nəfər də demədi ki, sənə başqa eşşək alarıq."
Molla arvadından soruşur ki, insanın öldüyünü necə bilirlər. Arvadı deyir: "Əl-ayağı buz kimi soyuyur." Bir qış günü Molla meşədə odun yığarkən əl-ayağı donur, "deməli, ölmüşəm" deyib yerə uzanır. Canavarlar gəlib eşşəyi parçalayır. Molla yerindən səslənir: "Bəxtin gətirdi ki, sahibi ölüb, yoxsa sənə göstərərdim."
Bir gün xəbər gətirirlər ki, Mollanın arvadı çaya düşüb. Molla çayın aşağısına yox, yuxarısına doğru qaçır. Təəccüblənənlərə deyir: "Siz onu tanımırsınız, o, hər işi tərsinə görür. Yəqin axına qarşı üzüb."

İbrət: Ailə lətifələrində inadkarlıq və boş şərtlərin bahalı başa gəldiyi göstərilir. Qapı əhvalatının ibrəti sadədir: inad üstündə susmaq, ziyanı görə-görə səsini çıxarmamaq heç kimi qalib etmir.

Molla qazi kimi: məhkəmə lətifələri

Molla qazi olanda yanına iki nəfər şikayətə gəlir. Birincini dinləyib deyir: "Haqlısan." İkincini dinləyib yenə deyir: "Sən də haqlısan." Kənarda oturan arvadı etiraz edir: "Ay kişi, ikisi birdən haqlı ola bilməz." Molla bir az fikirləşib cavab verir: "Arvad, sən də haqlısan."
Kabab satanın dükanı qabağında kasıb bir adam çörəyini kababın tüstüsünə tutub yeyir. Kababçı ondan pul tələb edir. İş Mollaya gəlir. Molla pul kisəsini çıxarıb kababçının qulağı yanında cingildədir: "Kababın iyinin haqqını pulun səsi ilə aldın, get."
Bir kəndli qaziyə şikayət edir: "Sənin öküzün mənim inəyimi vurub öldürüb." Molla deyir: "Heyvandır, ağlı yoxdur, sahibinə cəza düşməz." Kəndli tez düzəliş edir: "Bağışla, səhv dedim, mənim öküzüm sənin inəyini öldürüb." Molla dərhal deyir: "Hə, bu başqa məsələ, ver o kitabı, qanuna baxaq."
Kəndlinin biri işini udmaq üçün qaziyə bir küp bal gətirir, Molla da hökmü onun xeyrinə verir. Evdə görür ki, küpün yalnız üstündə bal var, altı palçıqla doludur. Molla dərhal adam göndərir: "O kişini çağırın, hökmdə bir səhv var, düzəltmək lazımdır."
Biri odun yarır, o biri isə kənarda durub hər zərbədə "hıqq!" deyir. İş bitəndə "hıqq" deyən haqqının yarısını istəyir: "Mən də onunla birgə zəhmət çəkdim." Molla qazi onun pulunu daşın üstünə töküb cingildədir: "Sənin payın pulun səsidir, götür, get."

İbrət: Qazi lətifələri ədalətin necə asanlıqla əyildiyini ələ salır: hakim öz mənafeyi ortaya çıxanda qanun kitabını xatırlayır, rüşvət isə sonda verənin özünü rüsvay edir.

Molla və Teymurləng lətifələri

Teymurləng hamamda Molladan soruşur: "Molla, mən qul olsaydım, qiymətim nə qədər olardı?" Molla deyir: "Əlli dirhəm." Teymur hirslənir: "Təkcə belimdəki fitə əlli dirhəm dəyər!" Molla sakitcə cavab verir: "Elə mən də fitəni hesablamışdım."
Teymurləng güzgüdə öz üzünə baxır, çirkin göründüyünü görüb ağlamağa başlayır. Saraydakılar da onunla ağlayır. Teymur susur, Molla isə hələ də ağlayır. Teymur səbəbini soruşanda Molla deyir: "Sən özünü bir dəfə güzgüdə görüb bu qədər ağladın, biz isə səni hər gün görürük."
Teymurləng kəndə bir fil göndərir, fil əkinləri tapdalayıb yeyir. Kəndlilər Mollanı başa salıb şikayətə gedirlər, amma sarayın qapısında hamı qorxub geri qaçır. Molla tək qalır. Teymur soruşur: "Nə istəyirsiniz?" Molla deyir: "Filimiz tək qalıb, darıxır. Kənd camaatı xahiş edir ki, ona bir dişi fil də göndərəsiniz."
Molla Teymura söyləyir ki, eşşəyə oxumaq öyrədə bilər, sadəcə on il vaxt lazımdır. Evdə dostları qorxur: "Bacarmasan, başını kəsdirər." Molla gülür: "On ilə kim qalıb? Ya padşah ölər, ya eşşək, ya da mən."
Teymurlə ova çıxanda Molla ox atmalı olur. Birinci ox hədəfdən çox uzağa düşür, Molla deyir: "Bu, vəzirinizin atışı idi." İkinci ox yenə yayınır: "Bu da sərkərdənizin atışıdır." Üçüncü ox təsadüfən hədəfə dəyir, Molla qürurla deyir: "Bu isə Mollanın öz atışıdır."
Teymur soruşur: "Keçmiş xəlifələrin hamısının bir ləqəbi olub. Sən olsan, mənə hansı ləqəbi verərdin?" Molla bir az düşünüb deyir: "Sənə ən yaraşan ləqəb budur: Allah saxlasın!"

İbrət: Teymurləng lətifələrində zəif adam güclü hökmdarın qarşısında söz silahı ilə özünü qoruyur. Qeyd edək ki, tarixi Teymur XIV əsrdə yaşayıb; bu əhvalatlar Mollanın şöhrəti yayıldıqca sonradan onun adına bağlanıb.

Molla bazarda: alış-veriş lətifələri

Molla bazarda yumurtanı doqquzunu bir qəpiyə alıb onunu bir qəpiyə satır. Dostu deyir: "Ay Molla, belə ticarət ziyan gətirir." Molla cavab verir: "Ziyan olsun, təki dostlar görsün ki, biz də alış-veriş edirik."
Molla qoca eşşəyini satmaq üçün bazara aparır. Dəllal heyvanı elə tərifləyir ki, Mollanın özünün də xoşuna gəlir. Axırda Molla qiyməti hamıdan çox deyib eşşəyini özü geri alır: "Belə yaxşı heyvanı niyə satırdım ki?"
Molla bazardan bir parça ciyər alır, dostu da ona ciyər kababının necə bişirildiyini kağıza yazıb verir. Yolda bir quzğun ciyəri qapıb aparır. Molla kağızı havada yelləyir: "Boşuna sevinmə, resept məndədir, onu necə bişirəcəksən?"
Molla bazarda görür ki, kiçik bir tutuquşu çox baha satılır. Ertəsi gün öz hinduşkasını gətirib daha baha qiymət istəyir. Camaat gülür: "O quş danışır, bəs səninki nə edir?" Molla deyir: "O danışır, mənimki isə fikirləşir."

İbrət: Bazar lətifələri boş təşəxxüsü və riyakar ticarəti tənqid edir. Hinduşka əhvalatı bu gün də işlənir: çox danışmaq hələ ağıllı olmaq demək deyil.

Molla və qonşuları

Molla qonşudan qazan borc alır, geri qaytaranda içinə kiçik bir qazan da qoyur: "Qazanın doğdu." Qonşu sevinir. Növbəti dəfə Molla qazanı alır, amma qaytarmır. Qonşu soruşanda deyir: "Qazanın öldü." – "Qazan da ölər?" – "Doğmağına inandın, ölməyinə niyə inanmırsan?"
Qonşu Molladan paltar ipi istəyir. Molla deyir: "İpi verə bilmərəm, üstünə un sərmişəm." – "Ay Molla, ipə də un sərilər?" – "Adamın vermək istəmədiyi şeyin üstünə un da sərilər."
Bir kəndli Mollaya dovşan gətirir, Molla da ondan bir kasa dovşan şorbası ilə qonaqlıq verir. Ertəsi gün kəndlinin qonşusu gəlir, sonra qonşusunun qonşusu. Molla axırıncıya bir kasa isti su qoyur: "Buyur, bu da dovşanın şorbasının şorbasıdır."
Borclu olduğu qonşu Molladan pulunu istəyir. Molla deyir: "Yolun qırağında tikan kolu əkmişəm. Qoyunlar keçəndə yunları kola ilişəcək, yunu yığıb satacağam, borcunu verəcəyəm." Qonşu gülməyə başlayır. Molla deyir: "Pulunu aldın deyə indidən gülürsən?"
Yağış yağır, Molla yavaş-yavaş gedir. Qonşusu qaçaraq yanından keçəndə Molla onu danlayır: "Allahın rəhmətindən qaçmaq olar?" Başqa bir gün yağışda Molla qaçır, qonşu onu saxlayır: "Bəs rəhmətdən qaçmaq olmazdı?" Molla deyir: "Qaçıram ki, rəhməti ayaq altına salıb tapdalamayım."

İbrət: Qonşu lətifələrinin dərsi: hiylə ilə alınan şey axırda öz sahibinə qayıdır, "qazan doğdu" deyənə qazanın ölümünə də inanmaq düşür. Bəhanə gətirmək asandır, amma etibar bir dəfə itəndə geri qaytarmaq çətindir.

Molla minbərdə və məclisdə

Molla minbərə çıxıb soruşur: "Camaat, bilirsinizmi sizə nə deyəcəyəm?" – "Yox." – "Bilmirsinizsə, nə danışım?" deyib düşür. Ertəsi gün eyni sual: "Bəli, bilirik." – "Bilirsinizsə, nə deyim?" Üçüncü dəfə yarısı "bilirik", yarısı "bilmirik" deyir. Molla deyir: "Onda bilənlər bilməyənlərə danışsın."
Molla köhnə paltarla toya gedir, heç kim onu saymır, qapı ağzında oturdurlar. Evə qayıdıb kürk geyinir, yenə gəlir. Bu dəfə onu yuxarı başa keçirirlər. Xörək gələndə Molla kürkün qolunu boşqaba salır: "Ye, kürküm, ye. Hörmət sənədir, yemək də sənə düşər."
Məclisdə soruşurlar: "Molla, Günəş faydalıdır, yoxsa Ay?" Molla tərəddüd etmədən deyir: "Əlbəttə, Ay. Günəş gündüz çıxır, onsuz da hər yer işıqlıdır. Ay isə gecə qaranlıqda yolumuzu işıqlandırır."
Molladan yaşını soruşurlar: "Qırx." On il sonra yenə soruşurlar, yenə "qırx" deyir. "Molla, on il əvvəl də qırx idin." Molla cavab verir: "Kişi bir dəfə dediyi sözdən dönməz."

İbrət: Kürk lətifəsi Azərbaycanda ən çox sitat gətirilən Molla əhvalatlarındandır: "Ye, kürküm, ye" ifadəsi insana yox, geyiminə, vəzifəsinə hörmət edənlərə işarədir.

Hazırcavab Molla: ağıllı cavablar

Biri Mollanı sınamaq istəyir: "Dünyanın ortası haradır?" Molla eşşəyinin sağ ön ayağının basdığı yeri göstərir: "Düz buradır. İnanmırsan, ölç, gör."
Soruşurlar: "Molla, göydə neçə ulduz var?" Molla deyir: "Eşşəyimin tükü qədər." – "Bunu haradan bilirsən?" – "İnanmırsan, gəl hər ikisini say."
Molla həyətdə quyu qazır. Qonşu soruşur: "Bu qədər torpağı hara tökəcəksən?" Molla deyir: "Asan iş: bir quyu da qazaram, torpağı ora tökərəm."
Molla çayın bir sahilində oturub, o biri tərəfdən biri qışqırır: "Molla, qarşı sahilə necə keçim?" Molla cavab verir: "Nəyə keçirsən? Sən elə qarşı sahildəsən."
Molla ağaca çıxıb oturduğu budağı kəsir. Yoldan keçən deyir: "Ay kişi, yıxılacaqsan." Bir az sonra Molla yerə düşür, dərhal həmin adamın arxasınca qaçır: "Mənim yıxılacağımı bildin, onda de görüm, nə vaxt öləcəyəm?"
Dostları Mollaya mərc gəlir: qış gecəsini damda, odsuz keçirsə, ona ziyafət verəcəklər. Molla səhərə qədər dözür. Uzaqda yanan bir şamı görüb dostlar "şamın istisinə qızındın" deyib mərci saymır. Molla onları ziyafətə çağırır, qazanı ağacdan asıb altında bir şam yandırır: "Mən uzaqdakı şamla qızınmışamsa, qazan da bu şamla bişər."
Molla evdə üzüyünü itirir, amma onu həyətdə axtarır. Soruşurlar: "Üzüyü evdə itirmisən, niyə burada axtarırsan?" Molla deyir: "Evdə qaranlıqdır, burada isə işıq var."
Qapı döyülür, Molla damdan baxır: bir dilənçi. Molla aşağı düşür, qapını açır. Dilənçi pul istəyir. Molla deyir: "Gəl, dama çıx." Dama çıxanda Molla deyir: "Allah versin." – "Bunu aşağıda deyə bilməzdin?" – "Bəs sən məni niyə aşağı düşürtdün?"

İbrət: Bu lətifələr Mollanın əsas silahını göstərir: sual absurd olanda cavab da absurd olur. UNESCO-nun təsvirinə görə də Nəsrəddin lətifələrinin qəhrəmanı çətin vəziyyətdən adətən sözün gücü ilə qalib çıxır.

Molla və oğrular

Oğru Mollanın evinə girir, Molla qorxub sandığa girir. Oğru sandığı açanda Mollanı görüb təəccüblənir. Molla deyir: "Utandığımdan gizlənmişdim, evdə sənə layiq bir şey yoxdur."
Oğru gecə Mollanın evini boşaldıb aparır. Molla yorğanını çiyninə alıb onun arxasınca düşür. Oğru evinə çatanda soruşur: "Sən hara gəlirsən?" Molla deyir: "Bəs biz bu evə köçmürük?"
Gecə evdə xışıltı eşidən arvad Mollanı oyadır: "Kişi, oğru var!" Molla pıçıldayır: "Səsini çıxarma, qoy axtarsın. Bəlkə bizim evdə bir şey tapar, sonra əlindən alarıq."

İbrət: Oğru lətifələri yoxsulluğa gülüşlə baxmağın nümunəsidir: Molla itirəcəyi şey olmayan adamın sakitliyi ilə danışır və gülüş qorxunu yenir.

Uşaqlar üçün qısa Molla Nəsrəddin lətifələri

Molla gecə quyuya baxır, suyun içində Ayı görür: "Yazıq Ay quyuya düşüb!" Qarmaq atıb çəkir, qarmaq daşa ilişir, ip qopur, Molla arxası üstə yıxılır. Gözünü açanda göydə Ayı görür: "Çox şükür, yıxıldıq, amma Ayı yerinə qaytardıq."
Uşaqlar Mollaya bir torba qoz gətirir: "Molla, bunu aramızda böl." Molla soruşur: "Allahın bölgüsü ilə bölüm, yoxsa bəndənin?" – "Allahın." Molla birinə iki ovuc, birinə bir dənə, birinə də heç nə verir: "Allahın bölgüsü belədir, hərənin qisməti başqadır."
Uşaqlar Mollanın ayaqqabısını oğurlamaq üçün onu ağaca çıxmağa həvəsləndirir. Molla ayaqqabısını çıxarıb belinə bağlayır və ağaca dırmaşır. "Molla, ayaqqabı ağacda nəyinə lazımdır?" – "Kim bilir, bəlkə yuxarıdan başqa bir yol çıxdı."
Uşaqlar Mollanın quzusunu yemək istəyir: "Molla, sabah qiyamətdir, gəl quzunu kəsək." Molla razılaşır. Uşaqlar paltarlarını çıxarıb çaya girəndə Molla paltarları ocağa atır. Qayıdanda deyir: "Sabah qiyamət olacaqsa, paltar nəyinizə lazımdır?"
Molla gölün kənarında oturub suya qatıq mayası tökür. Soruşurlar: "Molla, nə edirsən?" – "Göldən qatıq çalıram." – "Göl də qatıq olar?" – "Bəs ya tutsa?"
Molla yuxuda görür ki, biri ona doqquz qızıl verir, o isə on istəyir. Bu vaxt oyanır, əlində heç nə yoxdur. Tez gözlərini yumub əlini uzadır: "Yaxşı, razıyam, doqquz olsun, ver."
Molla ağır bir daşı qaldırmaq istəyir, bacarmır. Deyir: "Cavanlıqda bu daşı oyuncaq kimi qaldırardım." Ətrafa baxır, kimsə yoxdur, sonra pıçıltı ilə əlavə edir: "Düzü, cavanlıqda da qaldıra bilmirdim."
Molla çayın kənarında paltar yuyur, bir qarğa gəlib sabununu qapıb aparır. Arvadı əl-ayağa düşür. Molla sakitcə deyir: "Qoy aparsın, ona daha çox lazımdır, görmürsən, üzü məndən qaradır."

İbrət: Uşaq lətifələri qısa və təsvirlidir, ona görə də dərs kimi asan yadda qalır. Ay əhvalatından balaca uşaqlar belə nəticə çıxarır: görünüşə aldanma, əvvəl düşün, sonra hərəkət et.

Tez-tez verilən suallar

Molla Nəsrəddin real şəxs olub?

Dəqiq məlum deyil. Türk ənənəsi onu XIII əsrdə Akşəhirdə yaşamış Nəsrəddin Xoca ilə bağlayır, lakin doğum yeri, tarixləri və tarixi şəxsiyyəti mübahisəli olaraq qalır. Lətifələrin böyük hissəsi sonradan onun adına bağlanıb.

Molla Nəsrəddin hansı xalqın qəhrəmanıdır?

O, bir xalqın deyil, türk xalqlarının və geniş Şərq dünyasının ortaq folklor qəhrəmanıdır. 2022-ci ildə lətifə danışma ənənəsi yeddi ölkənin birgə müraciəti ilə UNESCO siyahısına salınıb, Azərbaycan da onların sırasındadır.

Molla Nəsrəddin jurnalı lətifələrlə eynidir?

Xeyr. Jurnal 1906-cı ildə Cəlil Məmmədquluzadənin təsis etdiyi satirik nəşrdir və müəllif mətnlərindən ibarətdir. Lətifələr isə müəllifi olmayan xalq yaradıcılığıdır, jurnal sadəcə qəhrəmanın adını götürüb.

Molla Nəsrəddin Teymurləngi görüb?

Tarixi baxımdan çətin ki. Ənənəvi tarixlərə görə Nəsrəddin XIII əsrdə yaşayıb, Teymur isə XIV əsrin ikinci yarısında hökmranlıq edib. Teymurləng lətifələri sonradan yaranıb və zalım hökmdar obrazı üçün ondan istifadə olunub.

Molla Nəsrəddin lətifələri uşaqlar üçün uyğundurmu?

Lətifələrin çoxu uşaqlar üçün uyğundur, xüsusilə Ay və quyu, qoz bölgüsü, göldən qatıq çalmaq kimi qısa əhvalatlar. Bəzi ailə və qazi lətifələrini isə məktəb yaşlı uşaqlarla müzakirə edərək oxumaq daha yaxşıdır.

Mənbə: UNESCO Qeyri-Maddi Mədəni İrs, Wikipedia: Nasreddin, Report.az. Lətifələr xalq yaradıcılığıdır, burada redaksiyanın öz sözləri ilə nəql olunub.