Azərbaycanda 1800 vətəndaş ölümündən sonra orqanlarının bağışlanması üçün donor reyestrində qeydiyyatdan keçib, eyni zamanda 1500-dən çox xəstə orqan köçürülməsi üçün növbə gözləyir. Bu barədə 31 oktyabr 2026-cı ildə Bakıda “Ürək transplantasiyası həftəsi” çərçivəsində keçirilən “TRANSPLANT 360° – Diaqnostikadan transplantasiyaya” elmi-praktiki konfransında Orqan Donorluğu və Transplantasiya üzrə Koordinasiya Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Yeganə Abbasova jurnalistlərə məlumat verib.
Konfrans Azərbaycanda və Cənubi Qafqazda ilk donor ürək transplantasiyasının birinci ildönümünə həsr olunub. Tədbirdə səslənən məlumata görə, ötən bir il ərzində ölkədə dörd ürək köçürmə əməliyyatı aparılıb, lakin növbədəki xəstələrin sayı hələ də donorların sayını xeyli üstələyir.
Nə açıqlanıb
Yeganə Abbasovanın sözlərinə görə, reyestrdə qeydiyyatdan keçmiş şəxslərin ölümündən sonra orqanlarının köçürülməsi üçün ailələrdən ayrıca icazə istənilməyəcək: “Əgər həmin şəxslər beyin ölümü keçirərsə, ailələrinin razılığı alınmadan onların orqanları başqalarına transplantasiya olunacaq”.
Koordinasiya Mərkəzinin rəhbəri növbədəki xəstələrin vəziyyətinin ağır olduğunu da diqqətə çatdırıb. Onun dediyinə görə, ürək köçürülməsi üçün növbədə 50-dən çox şəxs var və onlardan bəziləri donor tapılmasını gözləyə bilməyib: “Dünən məktub aldım ki, xəstələrdən ikisi artıq vəfat edib”. Sədr qaraciyər gözləyən xəstələr arasında itkilərin daha çox olduğunu bildirib: “Ümumiyyətlə hər il 50-60 qaraciyər gözləyən xəstəmiz həyatını itirir”.
Əsas faktlar:
- 1800 vətəndaş ölümündən sonra orqanlarını bağışlamaq üçün reyestrdə qeydiyyatdadır.
- 1500-dən çox xəstə orqan donorluğu üçün növbə gözləyir.
- Ürək köçürülməsi növbəsində 50-dən çox xəstə var, onların arasında 4–5 yaşlı uşaqlardan 60 yaşlı insanlara qədər pasiyentlər var.
- 2025-ci ilin oktyabrından bəri Azərbaycanda dörd ürək transplantasiyası həyata keçirilib.
- Hər il 50–60 qaraciyər gözləyən xəstə həyatını itirir.
Bir ildə dörd ürək köçürülməsi
Ürək-Damar Cərrahları Cəmiyyətinin fəxri sədri, ilk əməliyyata rəhbərlik etmiş professor Kamran Musayev konfransda bildirib ki, bu günə qədər ürək köçürülmüş dörd xəstənin əməliyyatı texniki baxımdan uğurla başa çatıb. “Məqsədimiz Azərbaycanda davamlı ürək transplantasiyası proqramının qurulmasıdır”, – deyən cərrah əlavə edib: “Bu hədəfimiz dünən arzu idi, bu gün gerçəklikdir. Sabah isə davamlı ənənəyə çevrilməlidir və çevriləcək”.
K. Musayevin sözlərinə görə, transplantasiyaya maraq iki istiqamətdə artıb: həm könüllü donor olmaq istəyənlərin, həm də orqan köçürülməsinə ehtiyacı olan xəstələrin sayı çoxalıb. O qeyd edib ki, reyestrdə qeydiyyatdan keçənlərin əksəriyyəti bunu məhz son bir ildə edib: “Bu da onların Azərbaycan həkiminə olan inamını göstərir”. Ürək köçürülməsi üçün beyin ölümü baş vermiş donorlar lazım olduğundan, cərrah bu şəxslərin ailələrinin razılığını və insanların sağlığında reyestrə könüllü yazılmasını həlledici amil kimi qiymətləndirib.
Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin sədri Əhliman Əmiraslanov isə qısa müddətdə dörd ürək köçürmə əməliyyatının aparılmasını sahədəki ən böyük uğurlardan biri adlandırıb. Bununla belə, deputatın fikrincə, Azərbaycanın transplantasiya statistikası oxşar əhali sayı və inkişaf səviyyəsinə malik ölkələrlə müqayisədə hələ aşağıdır: “Növbə gözləyən xəstələrin sayı kifayət qədər çoxdur”. Komitə sədri donorluğun bu sahənin əsas şərti olduğunu vurğulayıb: “Əgər donorumuz olmayacaqsa, biz bu sahədə uğurdan söhbət edə bilmərik”.
Kontekst: ilk əməliyyat və qanunvericilik
Səhiyyə Nazirliyi və Mərkəzi Klinikanın 2025-ci ilin oktyabrında yaydığı birgə məlumata görə, Cənubi Qafqazda ilk donor ürək transplantasiyası Mərkəzi Klinikada professor Kamran Musayevin rəhbərlik etdiyi komanda tərəfindən aparılıb. Donor 3 saylı Şəhər Klinik Xəstəxanasında beyin ölümü diaqnozu qoyulmuş pasiyent olub, ailəsi orqan bağışlanmasına razılıq verib. Ürək 2006-cı il təvəllüdlü gənc pasiyentə köçürülüb. Pasiyent və donor ailəsi barədə digər şəxsi məlumatlar rəsmi açıqlamada yer almayıb.
Ölkədə orqan donorluğunun hüquqi əsası 2020-ci ildə qəbul edilmiş “İnsan orqan və toxumalarının donorluğu və transplantasiyası haqqında” Qanunla yaradılıb, Koordinasiya Mərkəzi isə 2022-ci ildə Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə təsis olunub. K. Musayevin sözlərinə görə, mərhum donordan qaraciyər köçürülməsi ilk dəfə 2025-ci ilin fevralında sınaqdan keçirilib. Qan donorluğu ilə orqan donorluğu fərqli sistemlərdir; qan verməklə bağlı qaydalarla qan qrupları və donorluq bələdçimizdə tanış olmaq olar. Ürək çatışmazlığına aparan xəstəliklərin erkən əlamətləri barədə isə ürək infarktının ilk əlamətləri mövzusunda ətraflı yazmışıq.
Ürək-Damar Cərrahları Cəmiyyəti və Koordinasiya Mərkəzinin birgə təşkil etdiyi “Ürək transplantasiyası həftəsi” 31 oktyabrdan 6 noyabradək davam edəcək. Proqrama sosial kampaniyalar və maarifləndirici görüşlər daxildir; konfransda Böyük Britaniya, Türkiyə və Belarusdan mütəxəssislərin iştirakı nəzərdə tutulub.
Şərhlər