Uşaqlarda qulaq iltihabı (tibbi adı ilə kəskin orta otit) – qulaq pərdəsinin arxasındakı orta qulaq boşluğunun viral və ya bakterial infeksiyasıdır və adətən soyuqdəymədən (ORVİ) sonra başlayır. Əsas əlamətləri qulaq ağrısı, qulağı dartmaq və ya ovmaq, hərarət, narahatlıq və pis yuxudur. Amerika Pediatriya Akademiyasına (AAP) görə hər 6 uşaqdan təxminən 5-i 3 yaşınadək ən azı bir dəfə qulaq iltihabı keçirir, halların təxminən 80%-i isə dərmansız öz-özünə keçir. Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidməti (NHS) qeyd edir ki, qulaq infeksiyalarının çoxu 3 gün ərzində sağalır, bəzən əlamətlər bir həftəyə qədər davam edir. Buna görə həkimlər çox vaxt antibiotiki dərhal yazmır, 48–72 saat "gözləmə və müşahidə" taktikası seçirlər. Qulaqdan axıntı, yüksək hərarət, qulaq arxasında şişkinlik və ya 6 aydan kiçik körpədə qulaq ağrısı təcili həkim müayinəsi tələb edir. Bu məqalə ümumi məlumat xarakterlidir – uşağınızda qulaq ağrısı varsa, pediatra müraciət edin.
Orta otitin əlamətləri
NHS və AAP-ın məlumatına görə qulaq iltihabının əlamətləri adətən qəfil başlayır:
- qulaq ağrısı – kəskin və ya küt, zoqquldayan ağrı; AAP-a görə ağrı gecələr adətən güclənir;
- körpənin qulağını dartması, ovması;
- hərarət (38°C və yuxarı);
- narahatlıq, ağlamaq, yuxusuzluq, iştahsızlıq;
- eşitmənin zəifləməsi – uşaq bəzi səslərə reaksiya vermir;
- qulaqda dolğunluq və təzyiq hissi, bəzən tarazlığın pozulması;
- qulaqdan maye və ya irin axması – bu, qulaq pərdəsinin dəlindiyinə işarə ola bilər.
AAP xəbərdarlıq edir ki, körpələr çox vaxt sadəcə sakitləşmək və ya oynamaq üçün də qulaqlarını dartırlar. Buna görə yalnız bu əlamətə deyil, ümumi vəziyyətə – hərarətə, yuxuya, qidalanmaya baxın. İnfeksiya keçəndə eşitmə adətən bərpa olunur, lakin tez-tez təkrarlanan otitlərdə nitqin inkişafı ləngiyə bilər, buna görə belə halları pediatrla müzakirə edin.
Səbəblər: niyə məhz uşaqlarda?
Orta qulağı burun-udlaqla birləşdirən Eustachi borusu uşaqlarda böyüklərə nisbətən daha qısa, dar və üfüqi yerləşir. AAP-a görə bu, mayenin qulaqdan axıb getməsini çətinləşdirir, toplanan mayedə isə bakteriya və viruslar asanlıqla çoxalır. Uşağın immun sistemi də hələ formalaşmaqdadır. Riski artıran amillər:
- ORVİ, qrip və digər tənəffüs infeksiyaları – burun tutulması borunu bağlayır; NHS-ə görə orta otitin əsas səbəbi soyuqdəymə və qrip virusudur;
- allergiya və burun tutulması;
- uşaq bağçasında və ya kollektivdə mikroblarla gündəlik təmas;
- əmzik – NHS 6 aydan sonra uşağa əmzik verməməyə çalışmağı məsləhət görür;
- uzanaraq, xüsusən gecə və ya yuxudan əvvəl butulkadan qidalanma;
- siqaret tüstüsü – AAP-a görə passiv tüstü və hətta paltar, mebel və otaqda qalan tüstü qalıqları qulaq iltihabı, bronxit və pnevmoniya riskini artırır.
Orta otit yoluxucu deyil, amma ona səbəb olan soyuqdəymə virusları başqalarına keçir. Hərarəti olmayan və özünü yaxşı hiss edən uşaq bağçaya qayıda bilər.
Nə vaxt təcili həkimə getməli
NHS-in tövsiyələrinə əsasən aşağıdakı cədvəl hansı vəziyyətdə necə hərəkət etməyi göstərir:
| Vəziyyət | Nə etməli |
|---|---|
| Yüngül qulaq ağrısı, uşaq oynayır, yeyir-içir | Evdə müşahidə, ağrının yüngülləşdirilməsi barədə pediatr və ya əczaçı ilə məsləhətləşmək |
| 12 aydan kiçik uşaqda qulaq iltihabı şübhəsi | Pediatra müraciət |
| Qulaq ağrısı 3 gündən çox çəkir və ya tez-tez təkrarlanır | Pediatra müraciət |
| Qulaqdan axıntı, irin və ya qan | Elə həmin gün həkim müayinəsi |
| 3 aydan kiçik körpədə 38°C, 3–6 aylıqda 39°C və yuxarı hərarət | Təcili həkim müayinəsi |
| Qulaq ətrafında, xüsusən qulaq arxasında şişkinlik, qızartı, qulaq seyvanının önə itələnməsi | Təcili həkim müayinəsi |
| Hər iki qulaqda ağrı olan 12 aydan kiçik körpə, qusma, başgicəllənmə, eşitmənin qəfil itməsi | Təcili həkim müayinəsi |
| Boyun tutulması, güclü baş ağrısı, üzdə əyilmə, uşağın çətin oyanması, qıcolma | Dərhal 103-ə zəng |
Xüsusilə 6 aydan kiçik körpələrdə qulaq ağrısı və ya hərarət olarsa, evdə gözləmədən həkimə müraciət edin. Diabeti, ürək, ağciyər, böyrək və ya nevroloji xəstəliyi, zəif immuniteti olan uşaqlar da NHS-ə görə təcili müayinə edilməlidir. Qulaq arxasında şişkinlik infeksiyanın qulaq arxasındakı sümüyə (məməyəbənzər çıxıntıya) yayıldığını göstərə bilər – bu, xəstəxana müalicəsi tələb edən ağırlaşmadır.
Antibiotik lazımdırmı: "gözləmə və müşahidə" yanaşması
Diaqnozu həkim xüsusi işıqlı alətlə – otoskopla qulaq pərdəsinə baxaraq qoyur. AAP-a görə qulaq pərdəsinin qızarması və qabarması infeksiyanın əlamətidir.
AAP qeyd edir ki, qulaq iltihabının müalicəsində "az – çoxdur": orta otitlərin təxminən 80%-i dərmansız keçdiyi üçün həkim antibiotiki yazmazdan əvvəl 48–72 saat gözləyə bilər. Bu müddətdə uşağın vəziyyəti izlənilir və ağrı yüngülləşdirilir. Lazımsız antibiotik istifadəsi isə antibiotik rezistentliyinə – bakteriyaların dərmana davamlı olmasına səbəb olur. AAP-a görə antibiotik qəbul edən uşaqların təxminən 5-dən 1-ində ürəkbulanma, ishal, qarın ağrısı, səpgi və ya allergik reaksiya kimi yan təsirlər müşahidə olunur.
AAP-a görə həkim bu hallarda antibiotiki daha tez seçə bilər:
- uşaq 2 yaşdan kiçikdir;
- infeksiya ağırdır – güclü ağrı və ya yüksək hərarət var;
- əlamətlər bir neçə gündür davam edir və pisləşir;
- uşağın immuniteti zəifdir və ya ağırlaşma riskini artıran başqa xəstəliyi var.
Antibiotik yazılıbsa, dərmanı həkimin dediyi müddətdə sonadək verin – yaxşılaşma olsa belə özbaşına dayandırmayın. Evdə qalmış, başqa uşaq üçün yazılmış və ya "əvvəl kömək etmişdi" deyə seçilən antibiotiki heç vaxt verməyin. Dərmanın adı, dozası və müddətini yalnız həkim müəyyən edir. Tez-tez təkrarlanan otitlərdə LOR həkimi qulağa xüsusi drenaj borucuqlarının qoyulmasını müzakirə edə bilər.
Ağrını necə yüngülləşdirmək olar
Qulaq iltihabında ən vacib məsələ uşağın ağrısını azaltmaqdır. NHS və AAP ağrı və hərarət üçün uşaqlara uyğun ağrıkəsici-hərarətsalıcı dərmanlardan istifadəni tövsiyə edir, lakin preparatın seçimini və dozasını uşağın yaşına və çəkisinə görə mütləq pediatr və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirin. Bilmək vacibdir:
- 16 yaşdan kiçik uşaqlara aspirin vermək olmaz – bu, nadir, lakin ağır Reye sindromu riski yaradır;
- NHS-ə görə burun damcıları (dekonjestantlar) və antihistamin dərmanlarının qulaq iltihabında faydası sübut olunmayıb;
- qulaqdan axıntı varsa, onu yalnız qulağın xaricindən təmiz pambıqla silin, qulaq kanalına heç nə soxmayın;
- xəstəlik dövründə qulağa su və şampun düşməsindən qoruyun, uşağı üzməyə aparmayın;
- qulaq damcılarını yalnız həkim müayinə edib təyin etdikdən sonra istifadə edin.
Xalq üsulları: qulağa yağ, sarımsaq qoymaq təhlükəlidir
Qulağa isti yağ, sarımsaq, soğan suyu, spirt, ana südü və ya bitki damcıları tökmək kimi xalq üsulları geniş yayılıb, lakin onların qulaq iltihabını sağaltdığı sübut olunmayıb və onlar zərər verə bilər:
- orta otitdə infeksiya qulaq pərdəsinin arxasındadır – qulaq kanalına tökülən heç nə ora çatmır;
- qulaq pərdəsi dəlinibsə, yağ və digər maddələr orta qulağa keçib iltihabı ağırlaşdıra, eşitməyə zərər verə bilər;
- isti yağ qulaq kanalının incə dərisini yandıra, çiy sarımsaq isə kimyəvi yanıq və qıcıqlanma yarada bilər;
- sarımsaq dişi və ya pambıq qulaqda qala, kanalı tıxaya bilər;
- evdə müalicə cəhdləri həkimə müraciəti gecikdirir və ağırlaşma əlamətlərini gizlədir.
Qulaq çöpləri ilə qulağı "təmizləmək" də NHS-ə görə tövsiyə edilmir.
Profilaktika: peyvəndlər, ana südü və əmzik
NHS qeyd edir ki, qulaq iltihabının qarşısını həmişə almaq mümkün deyil, xüsusən soyuqdəymə və qripdən sonra. Lakin riski azaltmaq olar:
- Peyvəndlər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına (ÜST) görə pnevmokok bakteriyası orta otitin geniş yayılmış törədicilərindən biridir. AAP-a görə milli peyvənd təqviminə əməl etmək, o cümlədən pnevmokok və illik qrip peyvəndləri qulaq iltihabı riskini azaldır. Peyvənd qrafikini pediatrdan və ya poliklinikadan dəqiqləşdirin.
- Ana südü. ÜST körpəni ilk 6 ay yalnız ana südü ilə, sonra əlavə qidalarla birlikdə 2 yaşadək və daha uzun müddət əmizdirməyi tövsiyə edir. AAP-a görə ana südü immuniteti gücləndirərək qulaq infeksiyalarından qoruyur.
- Əmziyi azaltmaq. NHS 6 aydan sonra əmzik verməməyə çalışmağı məsləhət görür.
- Tüstüsüz mühit. Uşağın olduğu evdə və avtomobildə siqaret çəkilməməlidir.
- Butulka ilə düzgün qidalandırma. Körpəni yarıoturaq vəziyyətdə qidalandırın, butulka ilə yatırtmayın.
- Gigiyena. Əlləri tez-tez yumaq soyuqdəymə və qripin yayılmasını azaldır.
Tez-tez verilən suallar
Uşaqlarda qulaq iltihabı neçə günə keçir?
NHS-ə görə çox vaxt 3 gün ərzində, bəzən bir həftəyə qədər. Ağrı 3 gündən çox çəkirsə və ya pisləşirsə, pediatra müraciət edin.
Qulaq iltihabında mütləq antibiotik lazımdırmı?
Xeyr. Halların təxminən 80%-i öz-özünə keçir. Antibiotik lazım olub-olmadığına həkim uşağın yaşına və vəziyyətin ağırlığına görə qərar verir.
Qulağa isti yağ və ya sarımsaq qoymaq olarmı?
Xeyr. Bu üsullar orta qulağa çatmır, yanıq və infeksiyanın ağırlaşması riski yaradır, həkimə müraciəti gecikdirir.
Qulaq iltihabı yoluxucudurmu?
Xeyr, orta otitin özü yoluxucu deyil. Lakin ona səbəb olan soyuqdəymə və qrip virusları yoluxucudur.
Qulaqdan axıntı gəlirsə nə etməli?
Axıntını xaricdən pambıqla silin, qulağa heç nə tökməyin və həmin gün həkimə müraciət edin. Axıntı qulaq pərdəsinin dəlindiyinə işarə ola bilər.
Uşaqla təyyarəyə minmək olarmı?
Kəskin qulaq iltihabı zamanı uçuş təzyiq dəyişikliyi səbəbindən ağrını artıra bilər. Səfərdən əvvəl pediatrla məsləhətləşin.
Mənbə: NHS – Ear infections, NHS – Fever in children, AAP / HealthyChildren.org – Ear Infections in Children, ÜST – Pneumococcal disease, ÜST – Infant and young child feeding
Şərhlər