Evdə rütubət və kifin ən çox rast gəlinən səbəbi kondensasiyadır: yemək bişirmək, duş, paltar qurutmaq və nəfəs alarkən havaya qarışan nəm soyuq səthlərdə – pəncərə şüşəsində, künclərdə, şkafın arxasındakı divarda – suya çevrilir və orada kif əmələ gəlir. Kifin qarşısını almaq üçün otaqda nisbi rütubət 60%-dən aşağı saxlanmalıdır: ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyi (EPA) ideal aralığı 30–50%, Almaniya Federal Ətraf Mühit İdarəsi (UBA) isə 40–60% kimi göstərir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) qiymətləndirməsinə görə nəmli və kifli binalarda yaşayanlarda tənəffüs simptomları və astma riski 75%-ə qədər yüksəkdir. Kiçik sahədəki kifi (təxminən 1 m²-dək) qoruyucu vasitələrlə özünüz təmizləyə bilərsiniz, daha böyük sahə və ya su sızması olduqda mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Əsas qayda: yalnız kifi silmək kifayət deyil, nəmin mənbəyi aradan qaldırılmalıdır.
Rütubət haradan gəlir: kondensasiya, körpü soyuqluğu və sızma
Britaniya hökumətinin rütubət və kif üzrə rəhbəredici sənədində evdəki nəmin bir neçə növü fərqləndirilir:
- Kondensasiya – evin içində yaranan nəmin soyuq səthlərdə yığılması. Ən geniş yayılmış növdür, adətən qışda pəncərə çərçivələrində, künclərdə, divanın və şkafın arxasında görünür.
- Körpü soyuqluğu (istilik körpüsü) – izolyasiyanın kəsildiyi yerlər: dam və döşəmə birləşmələri, beton tirlər, balkon plitəsi, pəncərə kənarındakı divar. Bu nöqtələr otağın qalan hissəsindən soyuq olur və kondensasiya ilk orada başlayır.
- Kənardan sızma – yağış suyunun damdan, divar çatlarından, pəncərə və ya balkon birləşmələrindən içəri keçməsi.
- Qəza sızması – su, kanalizasiya və istilik borularından, yuxarı qonşunun vanna otağından axan su.
- Yerdən qalxan nəm – əsasən köhnə binaların birinci mərtəbə və zirzəmilərində.
Plastik pəncərələr köhnə taxta çərçivələrdən daha kip bağlanır. UBA qeyd edir ki, pəncərələr dəyişdirildikdən sonra təbii hava mübadiləsi azalır və bu, daha çox aktiv havalandırma ilə kompensasiya olunmalıdır. Paltarı evdə qurutmaq da havaya xeyli nəm verir: UBA mümkün olduqda paltarı otaqda qurutmamağı, qurudursunuzsa, daha çox havalandırmağı tövsiyə edir.
Kondensasiya, yoxsa sızma: necə ayırd etməli
Səbəbi düzgün müəyyən etmək vacibdir, çünki həll yolu tamam fərqlidir.
| Əlamət | Ehtimal olunan səbəb | Nə etməli |
|---|---|---|
| Səhər pəncərə şüşəsində su damcıları | Kondensasiya, yüksək rütubət | Şüşəni silin, otağı havalandırın, rütubəti ölçün |
| Xarici divarın küncündə, tavan kənarında qara nöqtələr | Körpü soyuqluğu + kondensasiya | Kifi təmizləyin, mebeli aralayın, otağı bərabər qızdırın |
| Şkaf və çarpayı arxasında kif, rütubət iyi | Hava dövranının olmaması | Mebeli divardan bir neçə santimetr aralı qoyun |
| Vanna və mətbəxdə tavanda kif | Buxarın çıxarılmaması | Aspiratoru işlədin, duşdan sonra 5–10 dəqiqə havalandırın |
| Yağışdan sonra böyüyən sarı-qəhvəyi ləkə | Damdan və ya divardan sızma | Bina idarəetməsinə müraciət edin |
| Borunun və ya yuxarı qonşunun altında yaş ləkə, şişmiş suvaq | Boru sızması | Suyu bağlayın, qonşuya və bina idarəetməsinə xəbər verin |
Kondensasiya ləkələri adətən qışda artır, havalandırmadan sonra azalır və geniş sahəyə səpələnir. Sızma isə müəyyən nöqtədən başlayır, kənarları halqavari olur və yağışdan və ya su istifadəsindən sonra böyüyür.
Kifin sağlamlığa təsiri
EPA-ya görə kif allergen, qıcıqlandırıcı maddələr və bəzi hallarda zəhərli birləşmələr (mikotoksinlər) ifraz edir. Ən çox rast gəlinən reaksiyalar asqırma, burun axması, gözlərin qızarması, dəri səpgisi, öskürək və xırıltıdır. Kif allergiyası olan astmalılarda tutmalara səbəb ola bilər. ÜST-ün 2009-cu ildə dərc etdiyi "Qapalı mühit havasının keyfiyyəti: rütubət və kif" təlimatına əsasən Avropa regionunun inkişaf etmiş ölkələrində uşaq astmasının təxminən 13%-i nəmli mənzillərlə əlaqələndirilir. Astma və allergik rinit barədə ayrıca məqalələrimizdə ətraflı oxuya bilərsiniz.
Britaniya səhiyyə qurumlarının sənədinə görə rütubət və kif hər kəsə təsir edə bilər, lakin xüsusi risk qrupları bunlardır:
- körpələr və uşaqlar – orqanları hələ inkişaf edir;
- yaşlılar və hamilə qadınlar;
- astma, XOAX və digər tənəffüs xəstəlikləri olanlar;
- immuniteti zəif olanlar – məsələn, kimyaterapiya alan və ya orqan köçürülmüş xəstələr. Britaniya Səhiyyə Xidmətinin (NHS) məlumatına görə belə insanlarda Aspergillus kifi ağciyər infeksiyasına (aspergilloz) səbəb ola bilər.
Üç həftədən uzun sürən öskürək, nəfəs darlığı və ya astmanın pisləşməsi varsa, həkimə müraciət edin.
Kifi necə təmizləməli
EPA-ya görə kif sahəsi təxminən 1 m²-dən (10 kvadrat fut) kiçikdirsə, işi adətən özünüz görə bilərsiniz. Daha böyük sahə və ya ciddi su ziyanı olduqda mütəxəssis cəlb olunmalıdır.
- Qoruyucu vasitələr: rezin əlcək, havalandırma dəliyi olmayan gözlük və N95 tipli respirator taxın.
- Otağın qapısını bağlayın ki, sporlar başqa otaqlara yayılmasın, pəncərəni isə açın.
- Bərk səthləri (kafel, plastik, boyalı divar) su və yuyucu vasitə və ya kif əleyhinə xüsusi məhsulla silin, sonra tam qurudun.
- Kif hopmuş xalça, yumşaq mebel, karton, tavan plitələri kimi məsaməli materialları çox vaxt təmizləmək mümkün olmur – onları atmaq lazım gəlir.
- İstifadə olunan bez və süngəri atın və ya yuyun, işdən sonra paltarınızı yuyun.
Diqqət: ağardıcını (xlorlu məhsul) heç vaxt ammonyak və ya ammonyaklı təmizləyicilərlə qarışdırmayın – bu, zəhərli qaz əmələ gətirir. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri (CDC) ağardıcı istifadə edildikdə 3,8 litr suya ən çox bir stəkan (təxminən 240 ml) məişət ağardıcısı tövsiyə edir. EPA isə ağardıcı ilə dezinfeksiyanı adi təmizlik üçün zəruri saymır və xatırladır ki, ölmüş kif də allergiya yarada bilər, ona görə kif öldürülməklə kifayətlənməməli, səthdən tam təmizlənməlidir.
Qarşısını almaq: havalandırma, aspirator və nəm toplayıcı
- Rütubəti ölçün – ucuz rəqəmsal hiqrometr otaqda nisbi rütubəti göstərir. Göstərici davamlı olaraq 60%-dən yuxarıdırsa, tədbir görmək lazımdır.
- Qısa və geniş havalandırma – UBA soyuq mövsümdə hər otağı gündə 2–3 dəfə təxminən 5 dəqiqə pəncərələri tam açaraq, yataq otağını səhər 5–10 dəqiqə havalandırmağı məsləhət görür. Mümkünsə qarşı-qarşıya olan pəncərələri açıb cərəyan yaradın.
- Pəncərəni uzun müddət "aralı" qoymayın – bu, pəncərə ətrafındakı divarı soyudur və həmin yerdə kif riskini artırır.
- Mətbəx və vanna – bişirərkən və duşdan sonra çölə çıxan aspiratoru işlədin, yaxud pəncərəni 5–10 dəqiqə açın.
- Nəm toplayıcı (dehumidifier) və ya kondisionerin "quru" rejimi havalandırması çətin olan otaqlarda rütubəti azaldır.
- Mebeli divardan aralı qoyun, xüsusən xarici divarlarda; şkafın arxasında hava dövr etməlidir.
- Evi bərabər qızdırın: soyuq saxlanılan otaqların qapısını bağlı saxlayın ki, isti otaqlardan nəmli hava ora keçməsin.
- Su ilə islanmış əşyaları və sahələri 24–48 saat ərzində qurudun – EPA-ya görə kif bundan sonra böyüməyə başlayır.
Kirayəçi, ev sahibi və binada sızma: kimə müraciət etməli
Kirayədə yaşayırsınızsa, problemi tarix və fotolarla birlikdə ev sahibinə yazılı bildirin. Mülki Məcəlləyə görə kirayəyə verən mənzili yaşayış üçün yararlı vəziyyətdə təhvil verməli və saxlamalıdır; əsaslı təmir, ayrıca razılaşma yoxdursa, onun öhdəliyidir. Gündəlik havalandırma və təmizlik isə kirayəçinin üzərinə düşür. Dam, xarici divar, ümumi borular və bina şəbəkələri Mənzil Məcəlləsinə görə mənzil sahiblərinin ümumi əmlakıdır – belə sızmalarda bina idarəetməsinə (MTK, mənzil mülkiyyətçilərinin müştərək cəmiyyəti və ya idarəedici təşkilat) müraciət edilir. Yuxarı qonşudan su gəlirsə, əvvəlcə onunla danışın və zərəri qeydə alın. Bina idarəetməsinin vəzifələri barədə ayrıca məqaləmizə baxın.
Tez-tez verilən suallar
Evdə rütubət neçə faiz olmalıdır?
60%-dən aşağı. EPA ideal aralığı 30–50%, UBA isə 40–60% kimi göstərir; ən praktik hədəf 40–50%-dir.
Pəncərə niyə tərləyir?
Otaq havasındakı nəm soyuq şüşəyə toxunub suya çevrilir. Bu, rütubətin yüksək olduğunu və havalandırmanın artırılmalı olduğunu göstərir.
Qara kif təhlükəlidirmi?
Rəngindən asılı olmayaraq evdəki bütün kif təmizlənməlidir. CDC kifin növünü müəyyən etmək üçün test etdirməyi tövsiyə etmir.
Kifi ağardıcı ilə silmək olarmı?
Bərk səthlərdə zəif məhlulla olar, amma heç vaxt ammonyakla qarışdırmayın. Çox vaxt su və yuyucu vasitə və ya xüsusi kif təmizləyicisi kifayətdir.
Kif təmizləndikdən sonra yenidən çıxırsa, nə etməli?
Deməli nəmin mənbəyi qalır. Havalandırmanı, aspiratoru və sızma ehtimalını yoxlayın, lazım gəlsə mütəxəssis çağırın.
Mənbə: ÜST Avropa – rütubət və kif üzrə təlimat, WHO guidelines for indoor air quality: dampness and mould, GOV.UK – Damp and mould: health risks, EPA – A Brief Guide to Mold, Moisture and Your Home, EPA – Mold Cleanup in Your Home, CDC – About Mold, NHS – Aspergillosis, Umweltbundesamt – Wie lüfte ich richtig?
Şərhlər