Yaxın insanı itirmək ağır sınaqdır və bu günlərdə rəsmi işlərin ardıcıllığını bilmək ailənin yükünü bir qədər yüngülləşdirir. Qısa cavab belədir: əvvəlcə həkimdən tibbi ölüm sənədi alınır; Azərbaycanda ölüm tibb müəssisəsinin elektron məlumatı əsasında həmin iş günü dövlət qeydiyyatına alınır, ailə isə qeydiyyat şöbəsindən və ya "ASAN xidmət" mərkəzindən ölüm haqqında şəhadətnaməni pulsuz götürür. Mərhum sığortaolunan, sosial müavinət alan və ya işsizlikdən sığorta ödənişi alan şəxs idisə, dəfni təşkil edənə 600 manat, əmək pensiyaçısı idisə, minimum pensiyanın üç misli həcmində dəfn müavinəti ödənilir; 2026-cı il mayın 1-dən bu müavinət ölüm qeydi əsasında avtomatik təyin olunur. Ailə üzvləri şərtlərə cavab verərsə, ailə başçısını itirməyə görə pensiya alır, mirası qəbul etmək üçün isə miras açıldığı gündən 6 ay vaxt var.
İlk addım: tibbi ölüm sənədi
Ölümün rəsmiləşdirilməsi həkimin verdiyi tibbi sənədlə başlayır. Bu sənəd ölümün vaxtını, yerini və səbəbini təsdiq edir. Prosedur ölümün harada baş verməsindən asılıdır:
- Xəstəxanada vəfat: tibbi ölüm sənədini müalicə olunduğu tibb müəssisəsi tərtib edir və məlumatı dərhal elektron sistemə ötürür.
- Evdə vəfat: 103 nömrəsi ilə təcili tibbi yardım çağırılır; ölümü təcili yardım həkimi və ya poliklinikanın sahə (ailə) həkimi təsdiq edir.
- Qəfil, şübhəli və ya zorakı ölüm: polisə (102) məlumat verilir, meyitin məhkəmə-tibbi müayinəsi aparılır və sənəd yalnız ondan sonra verilir. Bu hallarda dəfn bir qədər gecikə bilər.
Mərhumun şəxsiyyət vəsiqəsini və ya pasportunu itirməyin, onlar sonrakı bütün mərhələlərdə lazım olacaq.
Ölümün qeydiyyatı və ölüm haqqında şəhadətnamə
2022-ci ildən qüvvədə olan qaydaya görə tibb müəssisəsi ölüm haqqında məlumatı dərhal səlahiyyətli quruma, o isə həmin gün Ədliyyə Nazirliyinin informasiya sisteminə ötürür. Qeydiyyat şöbəsi Azərbaycan ərazisində baş vermiş ölümü bu məlumat əsasında daxil olduğu iş günü ərzində qeydə alır (Ailə Məcəlləsi, 194 və 195-ci maddələr). Əvvəlki 10 günlük müraciət müddəti ləğv edilib.
Ailə üzvü ölüm haqqında şəhadətnaməni istənilən qeydiyyat şöbəsindən və ya "ASAN xidmət" mərkəzindən alır. Adətən öz şəxsiyyət vəsiqəniz və mərhumun şəxsiyyət sənədi kifayətdir. Ölümün qeydiyyatı və ilk şəhadətnamə dövlət rüsumundan azaddır, təkrar şəhadətnamə üçün 3 manat ödənilir. Şəhadətnamə dəfn, müavinət, pensiya, bank və notarial işlər üçün əsas sənəddir, ona görə bir neçə surətini çıxarmaq faydalıdır.
Dəfn müavinəti və işəgötürənin ödənişi
| Mərhumun statusu | Məbləğ | Kimə ödənilir |
|---|---|---|
| Sığortaolunan (işləyən) şəxs, sosial müavinət, dövlət qulluqçusunun ömürlük müavinəti və ya işsizlikdən sığorta ödənişi alan | 600 manat | Dəfni təşkil edən şəxsə |
| Əmək pensiyaçısı | Ölüm tarixində qüvvədə olan minimum əmək pensiyasının üç misli | Dəfni təşkil edən şəxsə (ailəyə) |
| Əmək müqaviləsi ilə işləyən şəxs | İşəgötürəndən orta aylıq əmək haqqının azı üç misli | Vərəsələrə |
Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun məlumatına görə 2026-cı il mayın 1-dən dəfn müavinəti ölüm haqqında akt qeydi əsasında avtomatik təyin edilir. Bu qeyddə mərhumun soyadı, adı, FİN-i və dəfn xərclərini çəkmiş şəxs barədə məlumat olur. Avtomatik təyinat mümkün olmadıqda DSMF-nin rayon şöbəsinə və ya DOST mərkəzinə ərizə ilə müraciət edilir; müraciət üçün müddət məhdudiyyəti yoxdur. Mərhum pensiyaçı və həm də sığortaolunan idisə, daha yüksək məbləğ ödənilir.
2026-cı il üçün açıqlanan minimum əmək pensiyası 349 manat olduğundan pensiyaçıya görə dəfn müavinəti təxminən 1047 manat təşkil edir; dəqiq məbləği DSMF-dən soruşun. Bundan əlavə, Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinə görə işçinin vəfatı ilə əmək müqaviləsinə xitam verildikdə işəgötürən vərəsələrə orta aylıq əmək haqqının azı üç misli həcmində müavinət ödəməlidir. Ödənilməmiş əmək haqqı və kollektiv müqavilədə nəzərdə tutulmuş maddi yardım barədə də işəgötürənin kadrlar şöbəsinə müraciət edin.
Ailə başçısını itirməyə görə pensiya və müavinət
Mərhumun himayəsində olmuş ailə üzvləri ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası ala bilər. DSMF-nin göstərdiyi şərtlər bunlardır:
- 18 yaşadək uşaqlar, əyani təhsil alırsa 23 yaşadək uşaqlar, əlilliyi 18 yaşınadək müəyyən edilmiş 18 yaşdan yuxarı uşaqlar;
- pensiya yaşına çatmış və ya orqanizm funksiyalarının 61–80% və 81–100% pozulması ilə əlilliyi olan ata, ana, ər və ya arvad;
- mərhumun 8 yaşadək uşaqlarına, qardaş-bacısına və ya nəvələrinə qulluq edən və işləməyən valideyn, həyat yoldaşı, baba, nənə, qardaş və ya bacı.
Pensiya mərhumun fərdi hesabındakı pensiya kapitalı əsasında hesablanır və mərhumun müəyyən sığorta stajının olması tələb olunur. Müraciət DSMF-nin rayon şöbələrində, DOST mərkəzlərində və ya elektron qaydada edilir; qərar 10 gün ərzində verilir. Lazım olan sənədlər ölüm haqqında şəhadətnamə, ailə tərkibi haqqında arayış, uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələri, lazım olduqda təhsil arayışı və tibbi-sosial ekspertiza çıxarışıdır. Əmək pensiyasına hüquq yaranmırsa, ailə başçısını itirməyə görə sosial müavinət təyin oluna bilər; 2025-ci il iyulun 1-dən o, hər ailə üzvü üçün aylıq 140 manatdır.
Vərəsəlik, bank hesabları və abunəçilik
Miras mərhumun ölüm günü açılır. Mülki Məcəllənin 1246-cı maddəsinə görə vərəsə mirası vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi gündən üç ay ərzində qəbul edə bilər, miras açıldığı gündən 6 ay keçdikdən sonra isə qəbula yol verilmir. Notariusa müraciət və vərəsəlik şəhadətnaməsi barədə ayrıca məqaləmizdə ətraflı yazmışıq.
- Bank hesabları və kreditlər: banka ölüm haqqında şəhadətnamə ilə məlumat verin. Hesablardakı vəsait, bir qayda olaraq, vərəsəlik şəhadətnaməsi əsasında verilir. Qanun miras əmlakından dəfn xərclərinin üstün qaydada ödənilməsinə icazə verir (Mülki Məcəllə, 1157 və 1249-cu maddələr), lakin bunun qaydasını bank müəyyən edir. Mərhumun borcları üzrə vərəsələr aldıqları miras payına mütənasib məsuliyyət daşıyır.
- Mobil nömrə: operatorlar nömrəni ailə üzvünün adına keçirmək üçün adətən ölüm haqqında şəhadətnamə və qohumluğu təsdiq edən sənəd tələb edir.
- Kommunal abunəçilik: işıq, qaz və su abunəçisinin adının dəyişdirilməsi üçün çox vaxt yeni mülkiyyət sənədi lazım olur, ona görə bu, adətən vərəsəlik rəsmiləşdirildikdən sonra edilir. O vaxtadək ödənişləri abunəçi kodu ilə etməyə davam edin.
Xaricdə vəfat edənin gətirilməsi
Azərbaycan vətəndaşı xaricdə vəfat edərsə, ilk növbədə həmin ölkədəki Azərbaycan səfirliyinə və ya konsulluğuna məlumat verin. Ölüm yerli orqanlarda qeydə alınır, cənazənin gətirilməsi üçün isə adətən bu sənədlər lazımdır: yerli ölüm haqqında şəhadətnamə, ölüm səbəbini göstərən tibbi sənəd, mərhumun pasportu, cənazənin daşınmasına icazə və konsulluğun müvafiq sənədi. Ölüm xaricdə qeydə alınmayıbsa, Ailə Məcəlləsinin 195-ci maddəsinə əsasən Azərbaycanda həmin ölkədə verilmiş tibbi sənəd əsasında qeydə alına bilər. Xarici sənədlər Azərbaycanda istifadə üçün apostil və ya leqallaşdırma və notarial tərcümə tələb edir. Cənazənin daşınması xərcləri, bir qayda olaraq, ailə və ya səyahət sığortası tərəfindən ödənilir; mümkün dəstək barədə konsulluqdan soruşun.
Dəfn xərcləri: nələri nəzərə almalı
Dəfn və yas mərasiminin xərcləri bölgədən, qəbiristanlıqdan, ailənin adət-ənənəsindən və mərasimin miqyasından asılı olaraq çox fərqlənir. Ümumi xərc bir neçə yüz manatdan bir neçə min manata qədər dəyişə bilər. Əsas xərc maddələri bunlardır:
- meyitin yuyulması, kəfən və dini mərasim xidmətləri;
- qəbir yeri və qəbrin qazılması (qaydalar qəbiristanlığa və yerli orqanlara görə dəyişir);
- cənazə daşıyan avtomobil və digər nəqliyyat xərcləri;
- yas mərasimi, ehsan, üçü, yeddisi və qırxı;
- sonradan qoyulan qəbirüstü daş və ya abidə.
Xidmət göstərənlərdən qiyməti əvvəlcədən yazılı soruşmaq və qəbzləri saxlamaq məsləhətdir: bu sənədlər həm dəfn müavinəti, həm də miras əmlakından xərclərin əvəzinin alınması üçün faydalı ola bilər.
Tez-tez verilən suallar
Ölüm haqqında şəhadətnamə pulludur?
Xeyr. Ölümün qeydiyyatı və ilk şəhadətnamə dövlət rüsumundan azaddır, təkrar şəhadətnamə üçün 3 manat ödənilir.
Ölümü qeydə aldırmaq üçün müddət varmı?
Ölüm tibb müəssisəsinin elektron məlumatı əsasında həmin iş günü qeydə alınır. Ailənin vəzifəsi şəhadətnaməni qeydiyyat şöbəsindən və ya "ASAN xidmət"dən götürməkdir.
Dəfn müavinəti üçün ərizə yazmaq lazımdırmı?
2026-cı il mayın 1-dən müavinət ölüm qeydi əsasında avtomatik təyin olunur. Bu baş vermədikdə DSMF və ya DOST mərkəzinə müraciət edin; müraciət müddəti məhdud deyil.
Mərhum işləmirdisə və pensiyaçı deyildisə, müavinət verilirmi?
Dəfn müavinəti yalnız sığortaolunanlar, pensiyaçılar, sosial müavinət və işsizlikdən sığorta ödənişi alanlar üçün nəzərdə tutulub. Başqa hallar üçün DSMF-dən məlumat alın.
Mirası nə vaxta qədər qəbul etmək lazımdır?
Miras açıldığı gündən ən geci 6 ay ərzində. Bunun üçün notariusa ölüm haqqında şəhadətnamə və qohumluğu təsdiq edən sənədlərlə müraciət olunur.
Mənbə: Ailə Məcəlləsi (e-qanun.az), Mülki Məcəllə (e-qanun.az), Ədliyyə Nazirliyi, Dövlət Sosial Müdafiə Fondu – dəfn müavinəti, DSMF – ailə başçısını itirməyə görə pensiya, "ASAN xidmət", DOST Agentliyi
Şərhlər