Avtomobili qışa hazırlamaq: akkumulyator, antifriz, yağ və təkərlər – yoxlama siyahısı

Avtomobili qışa hazırlamaq üçün ilk şaxtalardan əvvəl 8 əsas şeyi yoxlayın: akkumulyator, antifriz, qış şüşəyuyan mayesi, mühərrik yağı, təkərlər, şüşə silənlər, işıqlar və əyləclər. Tam dolu akkumulyatorun gərginliyi təxminən 12,6 V olmalıdır; AAA-ya görə 0 °C-də akkumulyator gücünün təxminən 35%-ni itirir. Antifriz və şüşəyuyan maye şaxtaya davamlı olmalıdır. Mühərriki uzun müddət boşda qızdırmağa ehtiyac yoxdur: təxminən 30 saniyədən sonra yavaş hərəkət etmək kifayətdir. Buzlu yolda əyləc yolu normaldan 10 dəfəyə qədər uzana bilər.

Qışa hazırlıq yoxlama siyahısı: nəyi və nə vaxt yoxlamalı?

Yoxlamaların çoxunu ilk gecə şaxtalarından əvvəl, oktyabr–noyabrda bir dəfəyə edin. Xərc modelə, markaya və servisə görə dəyişdiyi üçün cədvəldə yalnız ümumi istiqamət verilir:

Nəyi yoxlamalı	Nə vaxt	Təxmini xərc
Akkumulyator (gərginlik, yük testi, klemmlər)	Hər payız; 3–5 yaşdan köhnədirsə mütləq	Voltmetrlə özünüz – pulsuz; servis testi və yeni akkumulyator qiyməti servisdən soruşulmalı
Antifriz (səviyyə, donma nöqtəsi, növ)	İlk şaxtadan əvvəl	Səviyyə yoxlaması pulsuz; maye qiyməti növə və markaya görə dəyişir
Qış şüşəyuyan mayesi	Temperatur 0 °C-yə yaxınlaşanda	Aşağı; etiketdə tərkibə baxın
Mühərrik yağı (özlülük, səviyyə)	Dəyişmə vaxtı yaxındırsa, payızda	Yağın markasına və həcmə görə
Təkərlər (protektor, təzyiq)	Ayda bir və qış təkərinə keçəndə	Təzyiq yoxlaması pulsuz və ya ucuz
Şüşə silənlər, işıqlar	Payızda və nasazlıq görünəndə	Aşağı
Əyləclər	Qışdan əvvəl texniki baxışda	Diaqnostikadan sonra məlum olur
Qış dəsti	Noyabra qədər	Çoxu evdə olan əşyalardır

Akkumulyatoru qışdan əvvəl necə yoxlamalı?

Akkumulyatoru qışdan əvvəl servisdə yük testi ilə və ya evdə voltmetrlə yoxlayın: mühərrik bir neçə saat işləmədikdən sonra ölçülən gərginlik 12,6 V və ya bir az yuxarı olmalıdır. Britaniyanın National avtoservis şəbəkəsinin bələdçisinə görə dincəlmiş akkumulyatorda 12,2 V təxminən 50% dolumu göstərir, 12 V-dan aşağı isə boşalmış hesab olunur. İstehsalçı Optima tam dolu akkumulyator üçün 12,6–12,8 V göstərir; bəzi AGM modellərində bu rəqəm 13 V-dan yuxarıdır.

Soyuq akkumulyatordakı kimyəvi reaksiyanı ləngidir. AAA-nın Avtomobil Tədqiqat Mərkəzinə görə:

• 0 °C-də (32 °F) akkumulyator gücünün təxminən 35%-ni itirir;
• −18 °C-də (0 °F) bu itki təxminən 60%-ə çatır;
• soyuq havada mühərriki işə salmaq üçün normaldan iki dəfəyə qədər çox cərəyan lazım ola bilər.

AAA 3–5 ildən köhnə akkumulyatoru test etdirməyi, klemmlərdəki oksidləri təmizləməyi və həftədə bir dəfə ən azı 30 dəqiqə sürməyi məsləhət görür, çünki qısa gedişlər akkumulyatoru boşaldır.

Antifriz və qış şüşəyuyan mayesi necə seçilməlidir?

Hər iki maye ərazinizdəki ən aşağı şaxtaya davamlı olmalı, antifriz isə avtomobilin təlimatında göstərilən növdə seçilməlidir.

Antifriz: hansı temperatura davam gətirməlidir?

Adətən 50/50 nisbətində qarışdırılmış antifriz kifayət qədər ehtiyat verir. Məsələn, Ford-un hazır 50/50 qarışığı istehsalçı məlumatına görə −37 °C-dək donmadan və +129 °C-dək qaynamadan qoruyur. Donma nöqtəsini servisdə refraktometr və ya areometrlə ölçdürmək olar; RoSPA da qışdan əvvəl antifrizin test edilməsini tövsiyə edir.

Ən vacib qayda: müxtəlif növ antifrizləri qarışdırmayın. AAA soyuducu mayelərin IAT, OAT və HOAT kimi fərqli növləri olduğunu, düzgün növün avtomobilin istifadəçi təlimatında yazıldığını bildirir. Valvoline-ə görə uyğunsuz mayelərin aşqarları reaksiyaya girib sistemə zərər verə bilər, rəng isə növü göstərmir. Növü dəyişəndə sistemi tam yuyun.

Qış şüşəyuyan mayesi: niyə metanoldan ehtiyatlı olmaq lazımdır?

Qışda şüşəyuyan çənə spirt əsaslı qış mayesi tökülməlidir, lakin metanollu məhsullar içiləndə ölümcül ola bilər. ABŞ-ın Zəhərlənmə Mərkəzinə (Poison Control) görə hazır şüşəyuyan mayelərdə 30–50%, konsentratlarda isə 90–100%-ə qədər metanol ola bilər. MedlinePlus-a görə uşaq üçün cəmi 2 xörək qaşığı (30 ml) metanol ölümcül ola bilər; zəhərlənmə korluğa səbəb ola bilər.

Avropa İttifaqında 2018/589 saylı Komissiya Reqlamentinə əsasən 9 may 2018-ci ildən sonra tərkibində çəki ilə 0,6% və daha çox metanol olan şüşəyuyan mayelərin geniş istehlakçıya satışı qadağandır. Praktik tövsiyələr:

• etiketdə donma temperaturunu və tərkibi (metanol – "метанол", "methanol") oxuyun;
• mayeni heç vaxt su və ya şirə butulkasına tökməyin, uşaqların əli çatmayan yerdə saxlayın;
• təsadüfən içilibsə, əlamət gözləmədən dərhal 103 təcili tibbi yardımı çağırın;

Mühərrik yağı və soyuqda işə salma: 0W və 5W nə deməkdir?

Yağın markalanmasındakı "W" (winter – qış) hərfindən əvvəlki rəqəm nə qədər kiçikdirsə, yağ soyuqda bir o qədər axıcıdır və mühərrik daha asan işə düşür. Yağ istehsalçısı Rymax-ın izahına görə SAE 5W-30-da "5W" soyuq işə salma zamanı özlülüyü, "30" isə mühərrikin normal iş temperaturundakı özlülüyü göstərir. Deməli, 0W-30 soyuqda 5W-30-dan daha tez axır.

ABŞ Energetika Nazirliyinin fueleconomy.gov saytı istehsalçının qış üçün tövsiyə etdiyi yağı seçməyi məsləhət görür, çünki soyuq yağ sürtünməni artırır. Özlülüyü istifadəçi təlimatına görə seçin.

Soyuqda mühərriki necə qızdırmalı?

Müasir injektorlu mühərriki uzun müddət boşda qızdırmaq lazım deyil: işə saldıqdan təxminən 30 saniyə sonra yavaş-yavaş hərəkətə başlamaq kifayətdir. Fueleconomy.gov-a görə istehsalçıların çoxu bunu tövsiyə edir, çünki mühərrik hərəkətdə daha tez qızır, boşda işləmə isə yanacağı faydasız sərf edir. İlk kilometrlərdə kəskin sürətlənmədən çəkinin.

Mühərriki qapalı qarajda işlətməyin və egzoz borusunun qarla tutulmadığına baxın: AAA-ya görə bu, salona dəm qazı dolmasına səbəb ola bilər. RoSPA hərəkətdən əvvəl bütün şüşə və güzgüləri qar-buzdan tam təmizləməyi tövsiyə edir.

Təkərlər, şüşə silənlər, işıqlar və əyləclər

Qışdan əvvəl təkərlərin protektor dərinliyini və təzyiqini, şüşə silənlərin izsiz sildiyini, bütün işıqların işlədiyini və əyləclərin sazlığını yoxlayın. RoSPA protektorun qanuni minimum olan 1,6 mm-ə çatmasını gözləmədən, ideal halda 3 mm-də təkəri dəyişməyi tövsiyə edir; Azərbaycanda da minik avtomobili üçün minimum 1,6 mm-dir. Soyuqda təkər təzyiqi düşür, onu sürücü qapısının yanındakı etiketə görə yoxlayın. Qış təkərinə nə vaxt keçmək barədə saytımızdakı "Qış təkərləri: nə vaxt dəyişməli" məqaləsinə baxın.

• Şüşə silənlər – AAA zolaq qoyan və ya yer buraxan fırçaları dəyişməyi tövsiyə edir; rezin örtüklü qış fırçaları buz yığılmasını azaldır.
• İşıqlar – faraları və arxa işıqları təmiz saxlayın, yanmayan lampaları dəyişin.
• Əyləc – pedalda titrəmə, cırıltı və ya uzun gediş varsa, qışdan əvvəl ustaya göstərin.
• Donmuş qapı kilidi – xüsusi kilid buz əridicisindən istifadə edin, açarı zorla çevirməyin. Şüşəyə qaynar su tökməyin: AAA bunun temperatur fərqi səbəbindən şüşəni çatlada biləcəyini xatırladır.

Avtomobildə qış dəsti: nə olmalıdır?

Avtomobildə fənər, buz kazıyıcı, işəsalma kabeli, isti geyim, yorğan, su və qida saxlayın. RoSPA və AAA-nın siyahılarına əsasən dəst belədir:

• fənər (ehtiyat batareya ilə) və tam dolu telefon, avtomobil şarj kabeli;
• buz kazıyıcı, şüşə üçün buz əridici sprey, fırça;
• akkumulyator üçün işəsalma kabeli və ya portativ işəsalma qurğusu;
• isti geyim, yorğan, rezin çəkmə;
• su, uzun müddət xarab olmayan qida, termosda isti içki;
• ilk yardım çantası, qəza dayanma nişanı, yedək trosu;
• kürək və təkərin altına səpmək üçün qum və ya duz.

RoSPA uzun səfərdən əvvəl yanacaq çənini dolu saxlamağı da məsləhət görür.

Buzlu yolda necə sürməli və Azərbaycanda nələrə diqqət etməli?

Buzlu yolda sürəti azaldın, ara məsafəsini ən azı 5–6 saniyəyə çatdırın və kəskin əyləc, sürətlənmə və sükan hərəkətlərindən çəkinin. RoSPA-ya görə buz üzərində əyləc yolu normaldan 10 dəfəyə qədər uzun ola bilər; körpü altları və kölgəli döngələr yol əriyəndən sonra da buzlu qala bilər. AAA əyləc pedalını möhkəm və bərabər basmağı, sürüşkən yolda kruiz-kontroldan istifadə etməməyi tövsiyə edir.

Azərbaycanda Bakı və Abşeronda əsas risk güclü şimal küləyi, yaş yol və gecə buzlanmasıdır, Şahdağ (Qusar), Quba, Qəbələ və Şəki istiqamətlərində isə dağ yolları qar və buzla örtülə bilər. Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi 28 dekabr 2025-ci il müraciətində sürücülərdən mövsümə uyğun təkərlərdən istifadə etməyi, təhlükəsiz ara məsafəsini qorumağı, qarlı və buzlu sahələrdə sürəti azaltmağı, kəskin manevr və əyləcdən çəkinməyi, dağlıq ərazilərə yola düşməzdən əvvəl hava və yol şəraiti barədə məlumat almağı xahiş edib. Qarda yolda qalarsanız, RoSPA-ya görə avtomobili tərk etməyin və istilənmək üçün mühərriki fasiləsiz işlətməyin.

Tez-tez verilən suallar

Akkumulyatorun gərginliyi neçə volt olmalıdır?

Mühərrik bir neçə saat işləmədikdən sonra tam dolu akkumulyator təxminən 12,6 V göstərməlidir. 12,2 V təxminən yarı dolu, 12 V-dan aşağı isə boşalmış deməkdir.

Qışda maşını neçə dəqiqə qızdırmaq lazımdır?

Müasir mühərrik üçün təxminən 30 saniyə kifayətdir, sonra yavaş sürməklə qızdırın. Uzun boş işləmə yanacaq sərf edir və mühərrikə fayda vermir.

Fərqli rəngli antifrizləri qarışdırmaq olarmı?

Xeyr, növü bilinməyən mayeləri qarışdırmayın. Rəng növü göstərmir, düzgün növ istifadəçi təlimatında yazılır.

Şüşəyuyan çənə su tökmək olarmı?

Qışda yox: su donaraq çəni, nasosu və boruları zədələyə bilər. Şaxtaya uyğun qış mayesi istifadə edin.

Buzlu yolda ABS olan avtomobildə əyləci necə basmalı?

Pedalı möhkəm və fasiləsiz basın, pompalamayın; pedalda titrəmə ABS-in işlədiyini göstərir. Əsas qoruyucu isə aşağı sürət və böyük ara məsafəsidir.

Mənbə: RoSPA – Winter driving tips, RoSPA – Winter driving factsheet (2023), RoSPA – Tyre safety factsheet (2024), AAA Exchange – Winter driving tips, AAA – Cold weather and car battery, AAA Via – How cold weather impacts your battery, AAA Club Alliance – Is your car winter-ready?, AAA – Winter driving guide and myths, AAA – What coolant does my car need, FuelEconomy.gov – Fuel economy in cold weather, OPTIMA Batteries, National – How to test a car battery, Ford – Ready Mix Coolant, Valvoline – Can you mix coolant, Rymax Lubricants – What does 5W-30 mean, Poison Control – Windshield washer fluid, MedlinePlus – Windshield washer fluid poisoning, Komissiya Reqlamenti (AB) 2018/589, Report.az – BDYPİ müraciəti (28.12.2025)