Azərbaycanda "gözəl" avtomobil nömrəsi hərracda satılmır: xüsusi rəqəm kombinasiyalı dövlət qeydiyyat nişanı Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi tərəfindən qanunla sabitlənmiş dövlət rüsumu ödənildikdən sonra verilir. "Dövlət rüsumu haqqında" Qanunun 18.65.6.1-ci maddəsinə görə 001–009 ilə bitən nişan 2000 manat (seriyası eyni hərflərdən ibarət olduqda 3000 manat), 100, 200…900 – 1500 (2000) manat, 111, 222…999 – 1000 (1500) manat təşkil edir. Bütün digər nişanların rüsumu 30 manatdır. Nişanı ayrıca satmaq qanunla nəzərdə tutulmayıb – o, yalnız avtomobil satılarkən satıcının istəyi və alıcının razılığı ilə satıcının digər avtomobilinə keçirilə bilər.
Xüsusi nömrə nədir və rəsmi qiyməti nə qədərdir
Azərbaycanda minik avtomobilinin dövlət qeydiyyat nişanı iki rəqəmli region kodu, iki latın hərfi və üç rəqəmdən ibarətdir. "Yol hərəkəti haqqında" Qanunun 29-cu maddəsinə əsasən nişan ərəb rəqəmləri və latın əlifbasının baş hərfləri ilə tərtib olunur, avtomobilin qabaq və arxa hissəsində bərkidilir. Son üç rəqəmi xüsusi kombinasiya təşkil edən nişanlar – məsələn, sonu 007, 500 və ya 777 olanlar – "fərdi" və ya "xüsusi" nömrə kimi tanınır və onların verilməsinə görə artırılmış dövlət rüsumu tutulur.
Rüsumun məbləği həm rəqəm kombinasiyasından, həm də seriyadakı iki hərfin eyni və ya fərqli olmasından asılıdır. Məbləğlər 2021-ci ilin dekabrında qəbul edilmiş 415-VIQD nömrəli Qanunla artırılıb və hazırda belədir:
| Son üç rəqəm | Seriya fərqli hərflərdən (məs. AB) | Seriya eyni hərflərdən (məs. AA) |
|---|---|---|
| 001, 002, 003 … 009 | 2000 manat | 3000 manat |
| 100, 200, 300 … 900 | 1500 manat | 2000 manat |
| 111, 222, 333 … 999 | 1000 manat | 1500 manat |
| Digər bütün kombinasiyalar | 30 manat | 30 manat |
Qanunda yalnız bu üç qrup ayrıca qiymətləndirilir. "123", "321", "070" və ya ad günü tarixini xatırladan kombinasiyalar üçün xüsusi rüsum yoxdur – mövcuddursa, onlar adi nişan kimi 30 manata verilir. Cədvəldəki nişanın təkrar verilməsinə (məsələn, köhnəlmiş nişanın dəyişdirilməsinə) görə də 30 manat ödənilir. Motosiklet, moped, traktor və qoşqular üçün nişanın rüsumu 15 manatdır.
Hərrac varmı: qanun nə deyir
2018-ci ildə bəzi xüsusi nişanların hərrac yolu ilə satılacağı barədə ekspert açıqlamaları yayılsa da, bu gün qüvvədə olan "Dövlət rüsumu haqqında" və "Yol hərəkəti haqqında" qanunlarda nömrə nişanlarının hərracda satışı qaydası yoxdur. Rəsmi elektron hərrac platforması da fəaliyyət göstərmir. Yəni xüsusi nişanın dövlət üçün qiyməti yuxarıdakı cədvəldə göstərilən sabit rüsumdur.
Elan saytlarında "gözəl nömrə" üçün on minlərlə manat istənilməsi isə rəsmi qiymət deyil. Yol polisi rəsmiləri dəfələrlə bildirib ki, dövlət qeydiyyat nişanı şəxslər arasında ayrıca alqı-satqı obyekti ola bilməz. Bu cür elanlarda əslində avtomobil satılır və satıcı nişanın avtomobildə qalmasına razılıq verir. Belə sövdələşmələrdə ödənilən əlavə məbləğ heç bir rəsmi sənəddə əks olunmur və mübahisə yaranarsa, alıcının hüquqi müdafiəsi zəifdir.
Xüsusi nömrə necə seçilir və rəsmiləşdirilir
"Yol hərəkəti haqqında" Qanunun 29-cu maddəsinin II-I hissəsi tələb edir ki, mövcud (boş) rəqəm və hərf kombinasiyaları və onların rüsumu barədə məlumat DİN-in internet səhifəsində yerləşdirilsin, qeydiyyat-imtahan məntəqələrində isə boş nömrələri yoxlamağa və rüsumu ödəməyə imkan verən elektron terminallar qoyulsun. 2022-ci ildə təsdiqlənmiş BDYPİ Mərkəzi İnformasiya Sisteminin əsasnaməsində də nişanların rəqəm və hərf kombinasiyaları üzrə elektron qaydada verilməsi nəzərdə tutulub. Praktik addımlar adətən belədir:
- Avtomobilin qeydiyyatı (və ya təkrar qeydiyyatı) üçün yaşadığınız ərazi üzrə DYP-nin qeydiyyat-imtahan şöbəsinə müraciət edin;
- istədiyiniz kombinasiyanın boş olub-olmadığını şöbədəki terminalda, DİN-in e-xidmətlər kabinetində və ya operatordan öyrənin;
- uyğun dövlət rüsumunu (məsələn, 2000 manat) DİN-in elektron ödəmələr portalı, bank və ya ödəniş terminalı ilə ödəyin və qəbzi saxlayın;
- şəxsiyyət vəsiqəsi, mülkiyyət sənədi, ərizə və rüsum qəbzlərini təqdim edin;
- yeni qeydiyyat şəhadətnaməsini və iki ədəd nişanı alıb avtomobilə bərkidin.
Xidmətin onlayn mərhələləri və terminalların hazırkı vəziyyəti dəyişə bildiyi üçün müraciətdən əvvəl DİN-in 102 çağrı mərkəzi və ya qeydiyyat-imtahan şöbəsindən dəqiqləşdirin.
Adi nömrə və digər qeydiyyat rüsumları
Xüsusi nişan seçməsəniz, avtomobilin qeydiyyatında aşağıdakı əsas dövlət rüsumları tətbiq olunur ("Dövlət rüsumu haqqında" Qanun, 18.65-ci maddə):
- adi dövlət qeydiyyat nişanı – 30 manat (motosiklet, moped və qoşqu üçün 15 manat);
- qeydiyyat şəhadətnaməsi (texniki pasport) – 30 manat;
- yaxın qohuma bağışlanan və digər hallarda qeydiyyat – 20 manat;
- fiziki şəxslər arasında alqı-satqı ilə qeydiyyat – mühərrik həcmindən asılıdır: 2000 sm³-dək hər kub santimetrə 0,05 manat (1600 sm³ üçün 80 manat), 3000 sm³-dək 100 manat + 2001–3000 sm³ hissənin hər sm³-ü üçün 0,1 manat, 5000 sm³-dən çox olduqda 1500 manat;
- texniki baxış – avtonəqliyyat vasitəsi üçün 30 manat.
DİN-in köhnə xidmət səhifələrində hələ də 18 manat kimi əvvəlki məbləğlərə rast gəlmək olar; qüvvədə olan məbləğlər qanunun e-qanun.az-dakı aktual mətnindədir.
Nömrəni başqa maşına keçirmək, saxlamaq və bərpa etmək
Qanunun 29-cu maddəsinin III hissəsinə görə avtomobil satılanda onun nişanı əsasən avtomobillə qalır. Satıcı nişanı saxlamaq istəyirsə və alıcı buna razıdırsa, nişan satıcının digər avtomobilinə keçirilir; tərəflər nişanı saxlamaq istəmədikdə o, DYP tərəfindən təhvil alınır və alıcıya başqa nişan verilir. Bu halda nişanın əvvəlki sahibinə verilməsinə görə 30 manat rüsum ödənilir.
- Öz avtomobilləriniz arasında nömrə dəyişmək – qanunla nəzərdə tutulmayıb;
- nömrəni "rezerv" etmək – avtomobil qeydiyyatdan çıxarılanda təhvil verilən nişan saxlanılmır və başqa şəxsə verilə bilər;
- nişan yararsız hala düşdükdə – eyni kombinasiya saxlanmaqla yenisi ilə əvəz olunur (30 manat);
- nişan itdikdə və ya oğurlandıqda – yenisi alınır, köhnəsi tapılarsa ilk növbədə sonuncu sahibinə təklif edilir.
Saxta, qeyri-standart və gizlədilmiş nömrəyə görə cərimələr
İnzibati Xətalar Məcəlləsi (İXM) nişanla bağlı pozuntulara görə aşağıdakı cərimələri nəzərdə tutur:
| Pozuntu | İXM maddəsi | Cərimə |
|---|---|---|
| Nişansız, saxta və ya başqa avtomobilə verilmiş nişanla sürmə | 342.7 | 100 manat (bal sisteminə daxildir) |
| Nişanlardan birinin yerində olmaması və ya standarta uyğun olmayan nişan | 342.1.3 | 40 manat |
| Hərəkətdə olan avtomobilin nişanının çirkli, oxunmaz olması | 342.1.7 | 40 manat |
| Nişanın görünüşünü çətinləşdirən örtük, qurğu, antiradar | 342.9 | 500–800 manat + qurğunun müsadirəsi |
Dekorativ çərçivələr, rəngli plyonkalar və ya "Avropa üslubunda" sifarişlə hazırlanmış nişanlar standarta uyğun sayılmır. "Yol hərəkəti haqqında" Qanuna görə nişanı olmayan, saxta və ya qeyri-standart nişanlı avtomobil yol polisi tərəfindən saxlanıla bilər.
Tez-tez verilən suallar
Sonu 777 olan nömrə neçəyədir?
Seriyası fərqli hərflərdən ibarətdirsə 1000 manat, eyni hərflərdən ibarətdirsə (məsələn, AA) 1500 manat dövlət rüsumu ödənilir.
Ən baha rəsmi nömrə hansıdır?
Sonu 001–009 olan və seriyası eyni hərflərdən ibarət nişan – 3000 manat. Qanunda bundan baha rəsmi tarif yoxdur.
Nömrəni başqasına sata bilərəmmi?
Xeyr. Nişan ayrıca alqı-satqı obyekti deyil; o, yalnız avtomobil satılarkən onunla qalır və ya satıcının razılığı ilə onun digər avtomobilinə keçirilir.
Maşını satanda nömrəmi saxlaya bilərəmmi?
Bəli, alıcı razı olarsa, nişan sizin digər avtomobilinizə keçirilir və 30 manat rüsum ödənilir.
Hərracda nömrə almaq mümkündürmü?
Hazırda qanunvericilikdə nömrə nişanlarının hərracı nəzərdə tutulmayıb; xüsusi nişanlar sabit dövlət rüsumu ilə verilir.
Nömrə olmadan sürməyin cəriməsi nə qədərdir?
İXM-in 342.7-ci maddəsinə görə 100 manat; nişanlardan biri yoxdursa və ya standarta uyğun deyilsə – 40 manat.
Mənbə: "Dövlət rüsumu haqqında" Qanun, "Yol hərəkəti haqqında" Qanun, İnzibati Xətalar Məcəlləsi, DİN – Nəqliyyat vasitələrinin dövlət qeydiyyatı, Milli.Az, Yeni Avaz
Şərhlər