Azərbaycanda elektrik skuter (samokat) qanunda "kiçik elektrik nəqliyyat vasitəsi" adlanır: gücü 1 kVt-dan çox olmayan, bir nəfər üçün nəzərdə tutulan, sürücüsüz kütləsi 55 kq-a qədər olan fərdi mobil vasitə. Belə skuteri və adi velosipedi 14 yaşdan sürmək olar, sürücülük vəsiqəsi və qeydiyyat tələb olunmur. Skuterlə velosiped yolunda, parkda, həyətdə, yaşayış zonasında və ümumi yolun yalnız sağ kənar zolağında hərəkət etmək olar; səki icazə verilən yerlər siyahısında yoxdur. Sürət həddi velosiped yollarında saatda 20 km, park, həyət və yaşayış zonalarında saatda 10 km-dir. Əsas qayda pozuntularına görə 40 manat, ayrılmış yerdən kənarda parklanmaya görə 10 manat, sərxoş halda sürməyə görə 150–200 manat cərimə var. Bu qaydalar "Yol hərəkəti haqqında" qanuna 2024-cü ilin iyulunda qüvvəyə minmiş dəyişikliklərlə gəlib.
Skuter, moped və velosiped: qanun hansını necə adlandırır
"Yol hərəkəti haqqında" qanunun 1-ci maddəsinə 28 iyun 2024-cü il tarixli 1196-VIQD nömrəli qanunla "kiçik elektrik nəqliyyat vasitəsi" anlayışı əlavə edilib. Bu kateqoriyaya gücü 1 kVt-dan çox olmayan elektrik mühərriki olan, bir nəfərin daşınması üçün nəzərdə tutulan, sükanlı və ya sükansız (özünü tarazlayan) vasitələr daxildir. Əlavə meyarlar da var: oturacaq olduqda sükanın hündürlüyü 50 sm-dən, oturacaq olmadıqda 70 sm-dən az olmamalı, ümumi hündürlük 1,40 m-ə, uzunluq 2 m-ə qədər olmalı, batareya xarici elektrik mənbəyindən doldurulmalıdır. Yəni adi elektrik samokat, monoteker və giroskuter bu qrupa aiddir.
Gücü 1 kVt-dan çox olan və ya bu meyarlara uyğun gəlməyən elektrik skuter isə artıq moped sayılır. 9 dekabr 2025-ci il tarixli 307-VIIQD nömrəli qanunla moped anlayışına elektrik mühərrikli iki və üçtəkərli vasitələr də aydın şəkildə daxil edilib. Bu dəyişiklik dərc olunduğu gündən üç ay sonra, 2026-cı ilin martında qüvvəyə minib. İndi mopedlər dövlət qeydiyyatından keçirilməli, onları idarə etmək üçün "A1" altkateqoriyalı sürücülük vəsiqəsi olmalıdır.
| Vasitə | Minimum yaş | Sürücülük vəsiqəsi | Dövlət qeydiyyatı | Dəbilqə |
|---|---|---|---|---|
| Velosiped | 14 yaş | Tələb olunmur | Tələb olunmur | Tövsiyə olunur |
| Kiçik elektrik nəqliyyat vasitəsi (samokat, giroskuter) | 14 yaş | Tələb olunmur | Tələb olunmur | Qanunda ayrıca yazılmayıb, tövsiyə olunur |
| Asma mühərrikli velosiped | 16 yaş | Tələb olunmur | Tələb olunmur | Tövsiyə olunur |
| Moped (1 kVt-dan güclü elektrik skuter daxil) | 16 yaş | "A1" altkateqoriyası | Tələb olunur | Motodəbilqə məcburidir |
Elektrik velosipedin hansı qrupa düşməsi mühərrikin gücündən və konstruksiyasından asılıdır. Satın almadan əvvəl texniki pasportda gücə baxın və şübhə olduqda Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsindən dəqiqləşdirin.
Elektrik skuterlə harada sürmək olar, harada olmaz
Qanunun 46-1-ci maddəsinə görə kiçik elektrik nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinə yalnız aşağıdakı yerlərdə icazə verilir:
- velosiped yollarında, cığırlarında və zolaqlarında;
- park və həyət ərazilərində, yaşayış zonalarında;
- ümumi istifadədə olan avtomobil yollarında – yalnız yolun sağ kənar zolağı ilə, yol nişanlarına və nişanlanmaya riayət etməklə.
Səki bu siyahıda yoxdur, piyadaların hərəkətinə maneə yaratmaq isə açıq qadağandır. Velosiped yolu olan yerdə onun yanındakı yolla getmək olmaz. Avtomagistrallarda velosiped, skuter və moped hərəkəti tamamilə qadağandır. Yolayrıcından kənarda velosiped yolu nizamlanmayan kəsişmədə avtomobil yolunu kəsirsə, skuter sürücüsü həmin yolla gedən nəqliyyata yol verməlidir. Hərəkət yolunu kəsən piyadalara və velosipedçilərə də yol vermək lazımdır.
Qanun skuterçilərə bunları da qadağan edir: sərnişin daşımaq, sükanı tutmadan sürmək, qabaritdən 0,5 metrdən çox kənara çıxan yük aparmaq, tramvay xətti olan və ya bir istiqamətdə birdən çox zolağı olan yolda sola və geriyə dönmək, nasaz vasitədən istifadə etmək, başqa vasitəni yedəyə almaq, alkoqol və ya narkotik təsiri altında sürmək. Sürət həddi velosiped yollarında saatda 20 km, yaşayış zonalarında, park və həyət ərazilərində saatda 10 km-dir.
Skuteri yalnız onun üçün nəzərdə tutulmuş yerlərdə parklamaq olar. Bu yerlər 5.15 yol nişanı və əlavə lövhəciklə işarələnir: bəzi yerlər həm velosiped, həm skuter üçündür, bəziləri yalnız skuter üçün.
Yaş həddi, dəbilqə, işıqlar və texniki tələblər
Qanunun 33-cü maddəsinə görə velosipedi və kiçik elektrik nəqliyyat vasitəsini idarə etmək hüququ 14 yaşdan, asma mühərrikli velosipedi və "A1" altkateqoriyasına aid vasitələri (o cümlədən mopedi) idarə etmək hüququ 16 yaşdan yaranır. Skuter üçün yaş həddi 2024-cü il dəyişikliyi ilə müəyyən edilib.
Dəbilqə məsələsində fərq var. Moped sürücüsü və sərnişini motodəbilqə geyinməlidir. Velosipedçilər üçün qanun "təhlükəsizlik dəbilqələrindən istifadə qaydalarını pozmaqla" hərəkəti qadağan edir. Kiçik elektrik nəqliyyat vasitəsi üçün dəbilqə tələbi qanunun 46-1-ci maddəsində ayrıca yazılmayıb. Buna baxmayaraq, təhlükəsizlik üçün hər iki halda dəbilqə taxmaq tövsiyə olunur: yıxılma zamanı ən təhlükəli zədələr başa düşür.
Gecə və pis görünmə şəraitində (duman, güclü yağış) skuter sürücüsü xarici işıq cihazlarını yandırmalıdır. Qanunun 73-cü maddəsinə görə velosipedlərdə və kiçik elektrik nəqliyyat vasitələrində fara və ya fənər yanmalıdır. Skuterin özündə səs siqnalı, əyləc və xarici işıq cihazları olmalıdır. Vasitənin texniki sazlığına sahibi cavabdehdir.
Velosipedçilər üçün əsas qaydalar
Velosipedçi xüsusi velosiped zolağı ilə, o olmadıqda yolun hərəkət hissəsinin kənarı və ya yol çiyini ilə hərəkət etməlidir. Yolun hərəkət hissəsində velosipedlər mümkün qədər sağda, bir cərgə ilə getməlidir. Velosiped dəstələri yolda hərəsi 10 nəfərdən çox olmayan qruplarla, qruplar arasında 80–100 metr məsafə saxlamaqla hərəkət edir. Velosipedçiyə sərnişin daşımaq, sükanı tutmadan sürmək, nasaz velosipeddən istifadə etmək və velosiped yolu olan yerdə onun yanındakı yolla getmək qadağandır. Velosiped yollarında velosiped və skuterdən başqa digər nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti, dayanması və durması qadağandır.
Cərimələr: İnzibati Xətalar Məcəlləsi nə nəzərdə tutur
Skuter və velosiped sürücülərinin məsuliyyəti İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 338-ci və 346-1-ci maddələrində göstərilib. Cədvəldə qüvvədə olan redaksiyaya görə əsas məbləğlər verilib:
| Pozuntu | Maddə | Cərimə |
|---|---|---|
| Skuterlə sağ kənar zolaqdan başqa zolaqla getmək, velosiped yolu varkən yanındakı yolla getmək, svetofora və nişanlara əməl etməmək, sükanı tutmadan sürmək, nasaz skuter, piyadalara maneə, sərnişin daşımaq, yol verməmək | 338.4-1 | 40 manat |
| Velosipedçinin svetofora, nişanlara əməl etməməsi, sərnişin və ya mane olan yük daşıması, sükanı tutmadan və ya dəbilqə qaydalarını pozmaqla sürməsi, piyadalara maneə | 338.4 | 40 manat |
| Bu pozuntular nəticəsində yüngül bədən xəsarəti və ya maddi zərər | 338.7 | 100–150 manat |
| Alkoqol təsiri altında sürmək | 338.8 | 150 manat |
| Narkotik və ya psixotrop maddə təsiri altında sürmək | 338.9 | 200 manat |
| Sərxoş halda sürərkən yüngül xəsarət və ya maddi zərər | 338.10 | 250–300 manat |
| Velosiped və skuterin ayrılmış yerdən kənarda parklanması | 346-1.7 | 10 manat |
| Velosiped yolunda avtomobil və digər nəqliyyat vasitəsinin hərəkəti | 327.1-2 | 100 manat |
| Operatorun nasaz skuteri icarəyə verməsi | 338-1.1 | 400–600 manat |
Mopedi qeydiyyatsız və ya "A1" vəsiqəsi olmadan idarə etmək ayrıca, daha ağır maddələrlə cəzalandırılır. Cərimə məbləğləri dəyişə bilər, ona görə rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin.
Skuter icarəsi və Bakıda velosiped yolları
Skuteri icarəyə verən hüquqi şəxs və ya fərdi sahibkar qanunda "operator" adlanır. 46-2-ci maddəyə görə operator yalnız sürət rejimi nəzarət oluna bilən skuterləri icarəyə verməli, istifadəçini Azərbaycan dilində mobil tətbiqlə təmin etməli, müqaviləni bu tətbiq vasitəsilə bağlamalı, ödənişsiz çağrı mərkəzi saxlamalıdır. Hər skuterdə GPS cihazı olmalı, onun məlumatları real vaxtda dövlət informasiya sisteminə ötürülməlidir. Nazirlər Kabinetinin 3 dekabr 2024-cü il tarixli 507 nömrəli qərarı ilə səfər və operator barədə ötürülən məlumatların siyahısı təsdiq edilib. Bu məlumatlar Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin informasiya sisteminə və Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin "AYNA" sisteminə gedir.
İcarə skuterindən istifadə edərkən bilin:
- qayda pozuntusuna görə cərimə skuteri sürən şəxsə yazılır;
- səfəri bitirəndə skuteri tətbiqdə göstərilən və ya nişanla işarələnmiş parklanma yerində saxlayın;
- tətbiqdə yaş, sənəd və depozit tələbləri operatorun öz qaydalarıdır və qanundakı minimumdan sərt ola bilər.
Bakıda velosiped infrastrukturu son illərdə genişlənib. Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi (AYNA) COP29 ərəfəsində, 2024-cü ildə şəhər mərkəzində təxminən 10 km velosiped zolağı çəkib və 50-yə yaxın velosiped icarəsi stansiyası quraşdırıb. Velosiped paylaşımı xidməti 2024-cü ilin avqustundan "Apar" mobil tətbiqi ilə işləyir, velosiped QR kodla açılır. Dənizkənarı Milli Parkda (Bulvarda) velosiped üçün ayrılmış zolaqlar var, lakin park ərazisində sürət saatda 10 km-lə məhdudlaşır. Yeni zolaqların siyahısı və tariflər üçün AYNA-nın rəsmi saytından dəqiqləşdirin.
Təhlükəsiz sürmək üçün məsləhətlər
- Dəbilqə taxın, gecə üçün parlaq və ya işıq əks etdirən geyim seçin.
- Hər səfərdən əvvəl əyləci, işıqları və təkərləri yoxlayın.
- Qulaqcıqla musiqi dinləməyin, telefonla danışmayın – ətrafdakı səsləri eşitməlisiniz.
- Avtomobillərin "kor zonasından" uzaq durun, dönmə zamanı əl işarəsi verin.
- Yaş asfaltda, rels və lyuk üzərində sürəti azaldın.
- Uşağı skuterdə özünüzlə aparmayın – bu, sərnişin daşıma qadağasının pozulmasıdır.
Tez-tez verilən suallar
Elektrik skuterlə səkidə sürmək olarmı?
Xeyr. Qanun skuterin hərəkətinə velosiped yollarında, parkda, həyətdə, yaşayış zonasında və yolun sağ kənar zolağında icazə verir, səki bu siyahıda yoxdur. Piyadalara maneə yaratmağa görə 40 manat cərimə var.
Elektrik skuter üçün sürücülük vəsiqəsi lazımdırmı?
Gücü 1 kVt-a qədər olan skuter üçün lazım deyil, 14 yaşdan sürmək olar. Daha güclü skuter moped sayılır: qeydiyyat və "A1" vəsiqəsi tələb olunur, yaş həddi 16-dır.
Skuterdə dəbilqə məcburidirmi?
Kiçik elektrik nəqliyyat vasitəsi üçün qanunda ayrıca dəbilqə tələbi yazılmayıb, amma güclü tövsiyə olunur. Moped sürücüsü üçün motodəbilqə məcburidir.
Skuterin icazə verilən maksimal sürəti nə qədərdir?
Velosiped yollarında saatda 20 km, park, həyət və yaşayış zonalarında saatda 10 km.
Skuteri hər yerdə saxlamaq olarmı?
Xeyr. Yalnız 5.15 nişanı və əlavə lövhəciklə işarələnmiş yerlərdə. Ayrılmış yerdən kənarda parklanmaya görə cərimə 10 manatdır.
İki nəfər bir skuterə minə bilərmi?
Xeyr, skuterlə sərnişin daşımaq qadağandır və buna görə 40 manat cərimə tətbiq olunur.
Mənbə: "Yol hərəkəti haqqında" qanun, İnzibati Xətalar Məcəlləsi, Qanun № 1196-VIQD (2024), Qanun № 307-VIIQD (2025), Nazirlər Kabinetinin 507 nömrəli qərarı, JAMnews – Bakıda velosiped zolaqları
Şərhlər