Bakıda məişət tullantıları həyətlərdəki konteyner meydançalarına atılır, oradan gündəlik daşınaraq Balaxanıdakı "Təmiz Şəhər" ASC obyektlərinə – çeşidləmə zavoduna və illik gücü 500 min ton olan yandırma zavoduna aparılır. Paytaxtın 10 rayonunda tullantılar yaşıl və narıncı konteynerlərlə iki növ üzrə ilkin çeşidlənir. Batareyaları adi zibilə yox, marketlərdə, banklarda və dövlət qurumlarında qoyulmuş xüsusi qutulara verin. Tullantı haqqı Bakıda əhali üçün nəfərə aylıq 1 manat, zibili urnadan kənara atmağın cəriməsi isə fiziki şəxslər üçün 300 manatdır.
Bakıda tullantı sistemi necə işləyir: həyətdən Balaxanıya
Nazirlər Kabinetinin 2005-ci il 21 aprel tarixli 74 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş sanitariya qaydalarına görə, məişət tullantıları konteynerlərdə bir gündən artıq qalmamalı, yəni hər gün daşınmalıdır. Tullantıların meydançadan kənarda saxlanması və yandırılması qadağandır.
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti 2019-cu ildən Britaniyanın Mott MacDonald şirkətinin hazırladığı konsepsiya əsasında tullantıların yığılması, daşınması və çeşidlənməsi layihəsini həyata keçirir. Layihə Nərimanov rayonundan başlayıb, 2025-ci ilin iyun ayına olan məlumata görə Nərimanov, Nizami, Nəsimi, Yasamal, Xətai, Pirallahı, Suraxanı, Binəqədi, Səbail və Xəzər rayonlarını əhatə edir. Məsələn, Binəqədi rayonunda ilk mərhələdə 656 konteyner meydançasında 1655 yaşıl və 563 narıncı konteyner quraşdırılıb.
Toplanan tullantılar "Təmiz Şəhər" ASC-nin Balaxanıdakı obyektlərinə gedir:
- Bərk Məişət Tullantılarının Çeşidlənməsi Zavodu – 2012-ci il dekabrın 19-da açılıb. Şirkətin Azərbaycan dilindəki səhifəsinə görə ildə 100 min tona qədər tullantı çeşidlənir; kağız, şüşə, plastik, əlvan metal və dəmir ayrılır, batareya, akkumulyator və elektron tullantılar ümumi kütlədən çıxarılır.
- Bərk Məişət Tullantılarının Yandırılması Zavodu – 20 hektar ərazidə, illik gücü 500 min ton (o cümlədən 10 min ton tibbi tullantı). İldə 200 milyon kVt·saata qədər elektrik enerjisi hasil edə bilir, bu da 100 min ev təsərrüfatına bərabərdir. Zavodu Fransanın PAPREC şirkəti idarə edir.
Prezidentin 2026-cı il 14 may tarixli 665 nömrəli Fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında Tullantıların İdarə Edilməsi üzrə Dövlət Agentliyi yaradılıb. Agentlik tullantıların çeşidlənməsi, daşınması, emalı və tullantı haqlarının toplanması üzrə dövlət nəzarətini həyata keçirəcək.
Hansı tullantını hara atmalı: cədvəl
"Tullantılar haqqında" Qanunun 11-ci maddəsinə görə qida, toxuculuq tullantıları, metal, kağız kimi qiymətli komponentlər ayrıca toplanmalıdır. Layihə rayonlarında konteynerlərdən biri təkrar emal olunan quru tullantılar, digəri qarışıq və qida tullantıları üçündür. Hansı rəngin nəyə aid olduğunu konteynerin üzərindəki yazıdan və sakinlərə paylanan bukletdən yoxlayın.
| Tullantı növü | Necə hazırlamalı | Hara vermək |
|---|---|---|
| Qida tullantıları | Bağlı paketdə | Qarışıq/qida tullantıları konteyneri və ya kompost |
| Kağız, karton | Quru, qatlanmış | Təkrar emal konteyneri, kağız yığımı aksiyaları |
| Plastik butulka və qablar | Boşaldılmış, yaxalanmış, sıxılmış | Təkrar emal konteyneri |
| Şüşə və metal qutular | Boş, təmiz; sınıq şüşə bükülü | Təkrar emal konteyneri |
| Batareya, akkumulyator | Ayrıca torbada saxlayın | Marketlərdəki və qurumlardakı batareya qutuları |
| Telefon, kompüter, kiçik elektronika | Şəxsi məlumatları silin | Konteynerə atmayın; satıcıdan və ya bina idarəsindən soruşun |
| Köhnə mebel, iri əşyalar | Sökün, həcmini kiçildin | Bina idarəsi və ya icra nümayəndəliyi ilə razılaşdırın |
| Təmir-tikinti tullantısı | Torbalarda | Xüsusi ayrılmış ərazilər – ümumi konteynerə yox |
Plastik paket qadağası: nə qadağandır, kimə aiddir
2020-ci il 26 noyabr tarixli 207-VIQD nömrəli Qanunla "Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında" Qanuna əlavə edilib: qalınlığı 15 mikrona qədər olan polietilen torbaların, habelə birdəfəlik plastik qarışdırıcı çubuq, çəngəl, qaşıq, bıçaq, boşqab və stəkanların sahibkarlar tərəfindən idxalı, istehsalı, mağaza və iaşə obyektlərində satılması və ya verilməsi qadağandır. Torbalara qadağa 2021-ci il yanvarın 1-dən, birdəfəlik plastik qablara isə 2021-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minib.
Qadağa alıcıya yox, sahibkara aiddir. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin (İXM) 275.4-cü maddəsinə görə pozuntuya görə plastik məmulat müsadirə edilir, vəzifəli şəxslər 1000–1500 manat, hüquqi şəxslər 3000–4000 manat cərimələnir. Bir il ərzində təkrar pozuntuda məbləğlər 1500–2000 və 4000–5000 manata qalxır. Alış-verişə parça çanta və ya təkrar istifadə olunan torba ilə getmək ən sadə həlldir.
Batareya, elektronika və köhnə mebel: xüsusi tullantılar
Batareya və akkumulyator
Batareyalarda civə, kadmium və digər ağır metallar ola bilər. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və "Qırmızı Ürəklər" Fondu 2022-ci il mayın 1-dən "Batareyaları təhvil ver, təbiəti qoru" layihəsini həyata keçirir. Təhvil qutuları dövlət qurumlarında, market şəbəkələrində (o cümlədən "Bravo", "Araz", "Rahat" filiallarında), ali və orta ixtisas təhsil müəssisələrində, banklarda, otellərdə və milli parklarda yerləşdirilib. Yaxın qutunun ünvanını nazirliyin saytındakı "İşlənmiş batareyaların utilizasiyası" bölməsindən tapa bilərsiniz.
Elektronika və köhnə avtomobil
Köhnə telefon, kompüter və məişət texnikası üçün ölkədə hələ vahid və geniş yayılmış ayrıca toplama sistemi formalaşmayıb. Ona görə:
- işlək cihazı ehtiyacı olana bağışlayın və ya ikinci əl kimi satın;
- yararsız cihazı adi konteynerə atmayın, sökməyin və yandırmayın;
- satıcı mağazadan köhnə cihazı qəbul edib-etmədiyini, ekoloji aksiyaların vaxtını soruşun.
Köhnə avtomobil üçün ayrıca qayda var: "Təmiz Şəhər" ASC 2023-cü ildən nəqliyyat vasitələrinin utilizasiyası üzrə operatordur. Reyestrdəki utilizatora təhvil verilən maşın üçün təsdiqedici sənəd verilir. Bu sənədlə yeni yerli istehsal avtomobilini güzəştlə almaq və ya güzəşt məbləğinin 70%-i həcmində birdəfəlik ödəniş almaq olar.
Köhnə mebel, təmir və iri tullantılar
Sanitariya qaydalarına görə yaşayış binalarının tikintisi, təmiri və bərpası zamanı yaranan tullantılar tikinti təşkilatlarının nəqliyyatı ilə xüsusi ayrılmış ərazilərə daşınmalıdır. Təkrar xammal və istehsalat tullantılarını məişət konteynerlərinə atmaq, əşyaları meydançadan kənarda qoymaq olmaz.
Köhnə divan, şkaf və ya məişət texnikasını konteynerin yanına qoymaq əvəzinə əvvəlcə bina idarəsi (MTK, MMMC və ya mənzil-istismar sahəsi) ilə əlaqə saxlayın. Bəzi ərazilərdə iri tullantılar sorğu ilə və ya müəyyən günlərdə götürülür. Bu xidmətin pullu və ya pulsuz olduğunu ərazinizin icra nümayəndəliyindən dəqiqləşdirin. Yararlı mebeli elan saytlarında satmaq və ya xeyriyyə təşkilatlarına vermək də mümkündür.
Tullantı haqqı: nə qədərdir və necə ödənilir
Tarif (qiymət) Şurasının 2024-cü il 29 iyun tarixli 8 nömrəli qərarı ilə 2024-cü il iyulun 1-dən bərk məişət tullantılarının yığılması, daşınması və zərərsizləşdirilməsi üçün yeni tariflər qüvvədədir (ƏDV daxil):
| Ərazi | Əhali | Qeyri-əhali |
|---|---|---|
| Bakı şəhəri | 1 nəfərə aylıq 1,00 manat | 1 kub metr – 15,00 manat və ya 1 ton – 68,30 manat |
| Digər inzibati ərazilər | 1 nəfərə aylıq 0,70 manat | 1 kub metr – 12,00 manat və ya 1 ton – 54,60 manat |
Bu, 2011-ci ildən bəri ilk tarif dəyişikliyidir. Haqqı xidməti göstərən qurum toplayır. Ödəniş üsulu – bina idarəsi, kommunal hesab və ya onlayn ödəniş – binadan binaya fərqlənə bilər. Hesablanmış məbləğin nəfər sayına uyğun olub-olmadığını yoxlayın, sual yaranarsa bina idarəsindən yazılı izah istəyin.
Cərimələr: zibili kənara atmaq və yandırmaq
"Tullantılar haqqında" Qanunun 12-ci maddəsi məişət tullantılarının urnalardan kənara atılmasını və basdırılmasını qadağan edir, şəhərlərdə urnalar arasındakı məsafə 100 metrdən çox olmamalıdır. İXM-in müvafiq maddələri:
- 266.3 – tullantını urnadan kənara atmaq: fiziki şəxs 300 manat, vəzifəli şəxs 1000 manat, hüquqi şəxs 4000 manat;
- 266.3-1 – bir il ərzində təkrar: fiziki şəxs 1000 manat və ya 60–100 saat ictimai iş, hüquqi şəxs 5000–7000 manat;
- 266.4-1 – cavabdeh qurumun tullantını vaxtında daşımaması: vəzifəli şəxs 500, hüquqi şəxs 2000 manat;
- 271 – tullantıların yandırılması zamanı ətraf mühit tələblərinin pozulması: fiziki şəxs 500–800 manat.
Konteyner günlərlə boşaldılmırsa, bunu bina idarəsinə və icra nümayəndəliyinə bildirin – gecikmə xidmət göstərənin məsuliyyətidir.
Kompost, təkrar emal və ekoloji təşəbbüslər
Həyətli evdə və ya bağda qida qalıqlarından, yarpaqdan kompost hazırlamaq tullantının həcmini azaldır və torpağa gübrə verir. Ət, yağ və süd məhsullarını kompost qutusuna qatmamaq, materialı vaxtaşırı qarışdırmaq tövsiyə olunur. Mənzildə isə ən faydalı vərdiş quru tullantını (kağız, plastik, metal) qida tullantısından ayrı saxlamaqdır.
Fərdi iştirak üçün imkanlar:
- "Təmiz Şəhər" ASC-nin "Kağız gətir – kitab apar" layihəsi – köhnə kağız əvəzinə kitab;
- "Tullantıdan sənətə" muzeyi və sərgisi – təkrar emal materiallarından əsərlər;
- EcoHub-ın #XəzəriQoruyaq sahil təmizliyi – 2025-ci ildə 5 ton tullantı toplanıb;
- məktəblər üçün "Yaşıl Top" ekoloji layihəsi.
Tez-tez verilən suallar
Zibili konteynerin yanına qoysam, cərimə olunaram?
Bəli. İXM-in 266.3-cü maddəsinə görə tullantını urnadan kənara atmaq fiziki şəxs üçün 300 manat, bir il ərzində təkrar olduqda 1000 manat cərimə və ya ictimai işdir.
Bakıda zibil pulu nə qədərdir?
2024-cü il iyulun 1-dən əhali üçün hər nəfərə aylıq 1 manat (ƏDV daxil). Digər şəhər və rayonlarda bu məbləğ 0,70 manatdır.
İşlənmiş batareyaları hara verim?
"Batareyaları təhvil ver, təbiəti qoru" layihəsinin qutularına – marketlərdə, banklarda, universitetlərdə və dövlət qurumlarında. Siyahı eco.gov.az saytındadır.
Mağaza mənə plastik paket verə bilərmi?
15 mikrondan nazik polietilen torbaları vermək 2021-ci ildən qadağandır. Daha qalın, təkrar istifadə olunan torbalar bu qadağaya düşmür.
Köhnə mebeli necə atım?
Konteynerin yanına qoymayın. Bina idarəsi və ya icra nümayəndəliyi ilə iri tullantının götürülməsini razılaşdırın, yararlı əşyanı satın və ya bağışlayın.
Mənbə: e-qanun.az – "Tullantılar haqqında" Qanun, e-qanun.az – İnzibati Xətalar Məcəlləsi, e-qanun.az – 207-VIQD nömrəli Qanun, e-qanun.az – NK-nın 74 nömrəli qərarı, e-qanun.az – Tarif Şurasının qərarı, e-qanun.az – 665 nömrəli Fərman, Təmiz Şəhər – Çeşidləmə zavodu, Təmiz Şəhər – Yandırma zavodu, Təmiz Şəhər – Avtomobil utilizasiyası, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti – Binəqədi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, Qırmızı Ürəklər Fondu, EcoHub
Şərhlər