Azərbaycanda şəxsi minik avtomobili istehsal tarixindən 4 il keçənədək texniki baxışdan azaddır, 4 ildən 10 ilədək iki ildə bir dəfə, 10 ildən sonra isə hər il texniki baxışdan keçməlidir ("Yol hərəkəti haqqında" Qanun, 30-cu maddə). Dövlət rüsumu avtonəqliyyat vasitələri üçün 30 manat, motosiklet, traktor və qoşqular üçün 15 manatdır ("Dövlət rüsumu haqqında" Qanun, 18.65-ci maddə). Müddətində baxışdan keçməyən avtomobili idarə etməyə görə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 339.1-1-ci maddəsi ilə 50 manat cərimə tətbiq olunur. Baxış DİN Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin (BDYP) qeydiyyat-imtahan şöbələrindəki texniki baxış məntəqələrində keçirilir; avtomobil hansı rayonda qeydiyyatda olmasından asılı olmayaraq istənilən məntəqəyə müraciət etmək olar.
Texniki baxış nədir və kim keçməlidir
Dövlət texniki baxışı nəqliyyat vasitəsinin yol hərəkəti təhlükəsizliyi tələblərinə uyğunluğunun yoxlanılmasıdır: əyləc sistemi, sükan idarəetməsi, işıq cihazları, təkərlər, zərərli tullantıların miqdarı (qaz analizatoru), şüşələrin tündləşdirilməsi, şüşəsilənlər, səs siqnalı və s. Yoxlama nəticəsi DİN-in mərkəzi informasiya sisteminə yazılır; 2019-cu ildən şüşəyə yapışdırılan kağız talon tətbiq edilmir, yol polisi və kameralar məlumatı bazadan görür.
Baxışdan keçmə vəzifəsi mühərrikinin həcmi 50 kub santimetrdən və ya maksimal sürəti saatda 50 kilometrdən çox olan bütün mexaniki nəqliyyat vasitələrinə, habelə qoşqu və yarımqoşqulara aiddir. Yəni şəxsi minik avtomobili, mikroavtobus, yük maşını, motosiklet və traktor sahiblərinin hamısı bu qaydaya tabedir.
Yaşa görə periodiklik: nə vaxt keçmək lazımdır
"Yol hərəkəti haqqında" Qanunun 30-cu maddəsinə görə baxış müddəti nəqliyyat vasitəsinin növünə və istehsal ilinə görə müəyyən edilir. Hesablama alış tarixindən yox, qeydiyyat şəhadətnaməsində (texniki pasportda) yazılan istehsal ilindən aparılır.
| Nəqliyyat vasitəsi | İstehsaldan keçən müddət | Baxış tezliyi |
|---|---|---|
| Fiziki və hüquqi şəxslərin minik avtomobilləri, qoşqular | 0–4 il | Baxış tələb olunmur |
| Eyni | 4 ildən 10 ilədək | 2 ildə 1 dəfə |
| Eyni | 10 ildən çox | Hər il |
| Avtobuslar, icazə verilən maksimum kütləsi 3,5 tondan çox olan yük avtomobilləri | Yaşından asılı olmayaraq | Hər il |
| Taksi, təhlükəli yük daşıyan, sürücülük təlimi üçün istifadə olunan nəqliyyat vasitələri | Yaşından asılı olmayaraq | Hər il |
| Traktor, özügedən maşınlar, yarış və idman avtomobilləri | Yaşından asılı olmayaraq | Hər il |
Praktik nümunə: 2022-ci ildə istehsal olunmuş avtomobil ilk dəfə 2026-cı ildə, sonra 2028-ci və 2030-cu illərdə, 2032-ci ildən etibarən isə hər il baxışdan keçməlidir. Növbəti baxışın son tarixi əvvəlki baxışın keçirildiyi günə görə hesablanır – məsələn, 10 mayda keçmisinizsə, növbəti baxış ən geci iki il (və ya bir il) sonra 10 mayadək aparılmalıdır. Əvvəllər tətbiq olunan "yerli markalar yanvar–aprel, xarici markalar may–iyul" mövsümi qrafiki artıq qüvvədə deyil.
Qiymət: dövlət rüsumu və utilizasiya haqqı
"Dövlət rüsumu haqqında" Qanunun 18.65.1-ci maddəsi ilə texniki baxışa görə rüsum 2022-ci il yanvarın 1-dən aşağıdakı kimidir:
- Avtonəqliyyat vasitələri (minik, yük avtomobilləri, avtobuslar) – 30 manat;
- Motonəqliyyat vasitələri, mopedlər, traktorlar, özügedən maşınlar, qoşqu və yarımqoşqular – 15 manat;
- Texniki uçot göstəricilərində dəyişiklik edildikdə və ya alıcının tələbi ilə növbədənkənar baxış – eyni məbləğlər (18.65.2-ci maddə).
Rüsum "e-bildiriş" əsasında bank, ödəniş terminalı və ya onlayn (ASAN Pay, e-gov ödəniş portalı) vasitəsilə ödənilir. Rüsum mühərrikin həcmindən asılı deyil.
Bundan əlavə, 2024-cü il fevralın 1-dən "Tullantılar haqqında" Qanuna uyğun olaraq texniki baxış zamanı utilizasiya haqqı da ödənilir. Mətbuatda DİN-ə istinadla verilən məbləğlər istehsal yaşına görə təxminən belədir: 10 ilədək avtomobillər üçün 10 manat, 11–20 il üçün 20 manat, 21–30 il üçün 30 manat, daha köhnə avtomobillər üçün 40 manat. Beləliklə, 20 yaşlı minik avtomobilinin baxışı təxminən 60 manata (30 + 30) başa gəlir. Dəqiq məbləği ödənişdən əvvəl DYP-nin rəsmi saytında yoxlayın.
Lazım olan sənədlər və avtomobilə hazırlıq
Məntəqəyə gedərkən özünüzlə aşağıdakıları götürün:
- Şəxsiyyət vəsiqəsi və sürücülük vəsiqəsi;
- Nəqliyyat vasitəsinin qeydiyyat şəhadətnaməsi (texniki pasport);
- Avtomobil başqasının adınadırsa – notarial etibarnamə (sərəncam vermə hüququ ilə) və ya icarə müqaviləsi;
- Dövlət rüsumunun və utilizasiya haqqının ödənilməsini təsdiq edən qəbz (elektron ödəniş bazadan görünür);
- Qüvvədə olan icbari sığorta ("avtomülki məsuliyyət") şəhadətnaməsi – sığortasız avtomobil baxışa buraxılmır, həm də İXM-in 469.3-cü maddəsi ilə 50 manat cərimə nəzərdə tutulur.
Avtomobildə tibbi yardım çantası (Səhiyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi tərkibdə), qəza dayanma nişanı və müddəti keçməmiş odsöndürən olmalıdır. Nömrə nişanları oxunaqlı, bütün işıq cihazları işlək, şüşələrin tündləşdirilməsi normaya uyğun olmalıdır. Baxışdan əvvəl avtomobili yumaq, təkər təzyiqini və əyləc mayesini yoxlamaq tövsiyə olunur – ilkin baxışda çirkli avtomobil geri qaytarıla bilər.
Prosedur addım-addım və onlayn növbə
- Rüsumu ödəyin. Ödənişi ASAN Pay (asanpay.az), e-gov ödəniş portalı, bank və ya məntəqədəki terminal vasitəsilə edə bilərsiniz. Bəzi məntəqələrdə rüsum yalnız baxış müsbət nəticələndikdən sonra ödənilir – kassadan soruşun.
- Məntəqəyə yaxınlaşın. Bakıda əsas məntəqələr Sabunçu rayonunda (Zabrat–Maştağa yolu) və Qaradağ rayonunda (Lökbatan, Bakı–Ələt yolu) yerləşir; hər ikisi gecə-gündüz işləyir. Regionlarda BDYP-nin Sumqayıt, Xaçmaz, Ağsu, Şirvan, Lənkəran, Ağcabədi, Yevlax, Şəki, Gəncə, Tovuz, İmişli və Naxçıvandakı şöbələrində məntəqələr var.
- Sənəd yoxlaması. Əməkdaş qeydiyyat məlumatlarını, sığortanı və ödənilməmiş cərimələrin olub-olmamasını bazadan yoxlayır. Ödənilməmiş yol cəriməniz varsa, əvvəlcə onu ödəməyiniz tələb olunacaq.
- Texniki yoxlama. Avtomobil əyləc stendindən, işıq və qaz analizatorundan keçirilir; nəticə avtomatik olaraq sistemə yazılır.
- Nəticə. Uyğunsuzluq aşkar olunarsa, nasazlıq göstərilən protokol (diaqnostika kartı) verilir; nasazlığı aradan qaldırıb yenidən gəlirsiniz. Müsbət nəticədə məlumat DİN bazasına daxil edilir və ASAN Pay-də "texniki baxış" bölməsində tarixi görə bilərsiniz.
Növbə haqqında: məntəqələr canlı növbə prinsipi ilə işləyir; həftənin ortasında səhər saatlarında yüklənmə daha azdır, ayın son günlərində isə növbələr uzanır. Onlayn qeydiyyat imkanı və cari növbə vəziyyəti barədə məlumatı DYP-nin 102 (mobil operatorlardan 902) çağrı mərkəzindən və dyp.gov.az saytından dəqiqləşdirin. ASAN Pay-də FİN kodla qeydiyyatdan keçsəniz, baxış müddətinin bitməsinə 10 gün qalmış SMS xəbərdarlığı alırsınız.
Cərimə: İXM 339.1-1-ci maddəsi və 20 günlük müddət
İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 339.1-1-ci maddəsinə görə nəqliyyat vasitəsini "Yol hərəkəti haqqında" Qanunla müəyyən edilmiş müddətdə texniki baxışdan keçirmədən idarə etməyə görə 50 manat cərimə tətbiq olunur. Xəta həm yol polisi əməkdaşı tərəfindən, həm də nömrə tanıma kameraları ilə avtomatik aşkarlana bilər – bu halda elektron protokol tərtib edilir.
Məcəllənin 339-cu maddəsinə olan qeydə əsasən, cərimə tətbiq edildikdən sonra sürücü 20 gün ərzində avtomobili baxışdan keçirməlidir; bu müddətdə eyni əmələ görə təkrar cərimə yazılmır. 20 gün keçdikdən sonra isə hər yeni aşkarlanma yeni protokol deməkdir. Ayrıca, baxışdan keçməmiş avtomobil yol-nəqliyyat hadisəsinə düşərsə, sığorta şirkəti zərərin ödənilməsində çətinlik yarada bilər.
Diqqət: baxışın müddəti bitib, lakin avtomobili idarə etmirsinizsə, cərimə yaranmır – xəta məhz idarəetməyə görədir. Buna baxmayaraq, bir çox hüquqşünas müddət bitənə 5–10 gün qalmış məntəqəyə getməyi məsləhət görür ki, nasazlıq çıxarsa, düzəltməyə vaxt qalsın.
Tez-tez verilən suallar
Yeni avtomobil neçə il texniki baxışdan azaddır?
İstehsal ilindən 4 il. Məsələn, 2022-ci il istehsallı avtomobil ilk baxışa 2026-cı ildə gedir, daha sonra 10 yaşınadək iki ildə bir dəfə, 10 yaşdan sonra hər il.
Texniki baxış neçə manatdır?
Dövlət rüsumu minik avtomobili üçün 30 manat, motosiklet və qoşqu üçün 15 manatdır. 2024-cü ildən əlavə olaraq avtomobilin yaşına görə 10–40 manat utilizasiya haqqı ödənilir.
Baxışdan keçməyən avtomobilə görə cərimə nə qədərdir?
İXM-in 339.1-1-ci maddəsi ilə 50 manat. Cərimədən sonra 20 gün ərzində baxışdan keçmək lazımdır, əks halda təkrar cərimə yazıla bilər.
Avtomobil başqa şəhərdə qeydiyyatdadırsa, Bakıda baxışdan keçə bilərəmmi?
Bəli. Baxış qeydiyyat yerindən asılı olmayaraq ölkənin istənilən BDYP məntəqəsində keçirilir.
İcbari sığortasız texniki baxışdan keçmək olarmı?
Xeyr. Sənəd yoxlamasında qüvvədə olan icbari sığorta tələb olunur; sığortasız avtomobil idarə etməyə görə ayrıca 50 manat cərimə var (İXM 469.3).
Baxışdan keçdiyimi necə yoxlaya bilərəm?
ASAN Pay portalında və ya tətbiqində FİN kodla daxil olub "Texniki baxış" bölməsində son baxış tarixini və növbəti müddəti görə bilərsiniz; DYP-nin 102 xidməti də məlumat verir.
Mənbə: DİN – Texniki baxış haqqında, e-qanun.az – "Dövlət rüsumu haqqında" Qanun, e-qanun.az – İnzibati Xətalar Məcəlləsi, "Yol hərəkəti haqqında" Qanun, dyp.gov.az, ASAN Pay, FED.az
Şərhlər