Nazirlər Kabineti 22 oktyabr 2026-cı ildə “Azərbaycanın Uzunmüddətli Aşağıkarbonlu İnkişaf Strategiyası”nı təsdiqləyib: Baş nazir Əli Əsədovun imzaladığı qərarla 2060-cı ilədək “xalis sıfır emissiya” hədəfi müəyyənləşib, sənəddə isə 2035-ci ilədək yaşayış binalarında elektrik sobalarına və elektrik istilik nasoslarına keçid, daxili yanma mühərrikli minik avtomobillərinin mərhələli şəkildə istismardan çıxarılması nəzərdə tutulur.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatına görə, strategiya iqtisadi inkişafı davam etdirməklə iqlimə təsirin azaldılmasını hədəfləyir. Xalis sıfır emissiya atmosferə buraxılan istixana qazlarının mümkün qədər azaldılması, qalan emissiyaların isə meşələr və digər təbii və texnoloji həllər vasitəsilə udulması ilə tarazlaşdırılması deməkdir. Sənəddə 2035-ci ilədək istixana qazları emissiyalarının 1990-cı illə müqayisədə 40 faiz azaldılması hədəfi ilə 2060-cı il baxışı arasında əlaqə də müəyyənləşdirilib.
Evlərdə qaz sobası və qazla isitmə yerini elektrikə verəcək
Vətəndaşların gündəlik həyatına ən çox toxunacaq bölmə binalarla bağlıdır. Strategiyaya əsasən, təbii qazla işləyən avadanlıqların elektrikləşdirilməsi çərçivəsində 2035-ci ilədək yaşayış binalarında elektrik sobalarına keçid hədəfi qoyulur. 2060-cı ilədək bütün binalarda elektrik sobalarının payının 100 faizə çatdırılması, bütün yeni binalarda isə elektrik sobalarının olması tələbi nəzərdə tutulur. Şəhər və kənd yerlərində bu sobaların quraşdırılmasının təşviqi, onların bərpa olunan elektrik enerjisi ilə işlədilməsinin dəstəklənməsi planlaşdırılır.
İsitmədə də oxşar yanaşma seçilib. Sənədə görə, 2035-ci ilədək mövcud yaşayış və kommersiya binalarında elektrik istilik nasoslarına keçid hədəfi müəyyənləşib, yeni binalar üçün istilik nasosunun olması ilə bağlı qaydalar hazırlanacaq. 2060-cı ilə qədər bütün binalarda elektrik istilik nasoslarının payının 100 faizə çatdırılması gözlənilir.
Sovet dövründən qalan binalar izolyasiya olunacaq
Strategiyada enerji səmərəliliyi üçün binaların istilik izolyasiyası ayrıca vurğulanır. Sovet dövründən qalma köhnə tikinti materialları və onların qeyri-optimal standartları nəzərə alınaraq yüksək performanslı izolyasiya materiallarının quraşdırılması tələb olunacaq. Hədəfə görə, 2060-cı ilə qədər bütün mövcud və yeni binalar optimal izolyasiyaya malik olmalıdır. Bunun üçün qabaqcıl istilik izolyasiyası və ikiqat şüşəli pəncərələr kimi həllər nəzərdə tutulur. Bu tədbirlərin isitmə və soyutma üçün enerji tələbatını azaldacağı gözlənilir.
Daxili yanma mühərrikli avtomobillərdən elektromobilə mərhələli keçid
Nəqliyyat sahəsində 2035-ci ilədək daxili yanma mühərrikli (DYM) avtomobil donanmasının ilkin olaraq istismardan çıxarılmasının planlaşdırılması, sərnişin avtomobil parkında elektromobillərin payının artırılması və təşviq proqramları vasitəsilə onların tətbiqinin dəstəklənməsi nəzərdə tutulur. 2060-cı ilədək sərnişin avtomobil parkında elektrik və digər alternativ enerji ilə işləyən nəqliyyat vasitələrinin payının 100 faizə çatdırılması planlaşdırılır. Kənd təsərrüfatı və meşəçilik sahəsində də 2035-ci ilədək DYM texnikasından elektrik maşınlarına keçidin sürətləndirilməsi, 2060-cı ilədək isə tam elektrikləşdirmə hədəflənir.
Strategiya bundan başqa günəş və külək enerjisindən istifadənin genişləndirilməsini, neft-qaz sektorunda metan sızmalarının azaldılmasını, tullantıların çeşidlənməsi və təkrar emalını, meşələrin qorunması və bərpasını əhatə edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda, eləcə də Naxçıvanda “yaşıl enerji zonaları”nın inkişafı keçidin mühüm istiqamətlərindən biri kimi göstərilir.
Qurumlara verilən tapşırıqlar və maliyyə şərti
Qərara əsasən, İqtisadiyyat Nazirliyi dekarbonlaşma tədbirlərinin dövlət proqramlarına, strategiyalara və milli fəaliyyət planlarına inteqrasiyasını təmin etməli, Maliyyə Nazirliyi bu tədbirlərin maliyyələşdirilməsini təşkil etməlidir. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi sənədi BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Katibliyinə təqdim edəcək, ictimai təqdimatlar keçirəcək və icranın monitorinq nəticələrini iki ildən bir İqlim Dəyişmələri üzrə Dövlət Komissiyasına təqdim edəcək.
Qərarda ayrıca qeyd olunur ki, 2060-cı il hədəfi şərtlidir və ona nail olunması beynəlxalq maliyyə dəstəyi, texnologiyaların ötürülməsi, güzəştli kreditlər və özəl sektor investisiyaları kimi əlavə resursların cəlb edilməsindən asılı olacaq. Yəni sənəddəki tarixlər vətəndaşlar üçün dərhal qüvvəyə minən qadağa deyil, mərhələli hədəflərdir; konkret tələblər sonradan qəbul ediləcək qaydalarla müəyyənləşəcək. Nazirlik strategiyanı COP29 çərçivəsində irəli sürülən iqlim hədəflərinin milli səviyyədə davamı kimi təqdim edir.
Şərhlər