Azərbaycan kinosunu tanımaq üçün bu 15 filmə baxmaq tövsiyə olunur: "Arşın mal alan" (1945), "Bəxtiyar" (1955), "O olmasın, bu olsun" (1956), "Ögey ana" və "Uzaq sahillərdə" (1958), "Əhməd haradadır?" (1963), "Ulduz" (1964), "Bir cənub şəhərində" və "Bizim Cəbiş müəllim" (1969), "Yeddi oğul istərəm" (1970), "Nəsimi" (1973), "Dədə Qorqud" (1975), "Qayınana" (1978), "Babək" (1979) və "Nabat" (2014). Siyahı xronoloji qaydadadır və musiqili komediyadan tarixi eposa, müharibə dramından müasir festival kinosuna qədər əsas janrları əhatə edir. Sovet dövrünə aid filmlərin çoxunu "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının rəsmi YouTube kanalında pulsuz izləmək olar; filmlərin orijinal nüsxələri isə Dövlət Film Fondunda qorunur.
Siyahı: 15 film bir cədvəldə
| № | Film | Rejissor | İl | Janr |
|---|---|---|---|---|
| 1 | "Arşın mal alan" | Rza Təhmasib, Nikolay Leşşenko | 1945 | musiqili komediya |
| 2 | "Bəxtiyar" | Lətif Səfərov | 1955 | musiqili komediya |
| 3 | "O olmasın, bu olsun" | Hüseyn Seyidzadə | 1956 | musiqili komediya |
| 4 | "Ögey ana" | Həbib İsmayılov | 1958 | dram |
| 5 | "Uzaq sahillərdə" | Tofiq Tağızadə | 1958 | müharibə dramı |
| 6 | "Əhməd haradadır?" | Adil İsgəndərov | 1963 | musiqili komediya |
| 7 | "Ulduz" | Ağarza Quliyev, Niyaz Şərifov | 1964 | musiqili komediya |
| 8 | "Bir cənub şəhərində" | Eldar Quliyev | 1969 | dram, tragikomediya |
| 9 | "Bizim Cəbiş müəllim" | Həsən Seyidbəyli | 1969 | komediya-dram |
| 10 | "Yeddi oğul istərəm" | Tofiq Tağızadə | 1970 | dram |
| 11 | "Nəsimi" | Həsən Seyidbəyli | 1973 | tarixi dram |
| 12 | "Dədə Qorqud" | Tofiq Tağızadə | 1975 | tarixi-epik film |
| 13 | "Qayınana" | Hüseyn Seyidzadə | 1978 | komediya |
| 14 | "Babək" | Eldar Quliyev | 1979 | tarixi dram |
| 15 | "Nabat" | Elçin Musaoğlu | 2014 | dram |
1940–1950-ci illər: musiqili komediyalar və ilk böyük dramlar
"Arşın mal alan" (1945). Üzeyir Hacıbəylinin eyniadlı operettası əsasında çəkilən filmdə varlı gənc Əsgər sevdiyi qızı tanımaq üçün arşın malı satan alverçi qiyafəsinə girir; baş rollarda Rəşid Behbudov və Leyla Bədirbəyli çəkilib. Film 2012–2013-cü illərdə Los-Ancelesdə rəngləndirilib və yeni versiya 2013-cü ilin dekabrında Bakıda nümayiş olunub.
"Bəxtiyar" (1955). Gözəl səsi olan Bəxtiyar Muradov konservatoriyada oxumaq əvəzinə atası kimi neft mədənində qazma ustası işləməyi seçir. Baş rolu Rəşid Behbudov ifa edir, film rus dilində "Любимая песня" adı ilə də tanınır.
"O olmasın, bu olsun" (1956). Film Üzeyir Hacıbəylinin eyniadlı musiqili komediyası əsasında, Sabit Rəhmanın ssenarisi ilə çəkilib. Qoca və varlı Məşədi İbadın gənc Gülnazla evlənmək cəhdi XX əsrin əvvəllərindəki Bakı adətlərini satirik dillə göstərir.
"Ögey ana" (1958). Ailəyə gələn qadının ögey oğlunun etimadını və sevgisini qazanmaq üçün apardığı çətin mübarizədən bəhs edən ailə dramıdır. Filmdə Nəsibə Zeynalova Fatmanisə rolunu oynayıb.
"Uzaq sahillərdə" (1958). İkinci Dünya müharibəsində Yuqoslaviya və İtaliyada "Mixaylo" ləqəbi ilə faşistlərə qarşı vuruşan Mehdi Hüseynzadənin həyatından bəhs edir, baş rolda Nodar Şaşıqoğlu çəkilib. Vikipediyaya görə film nümayiş olunduğu dövrdə 27,5 milyon tamaşaçı toplayıb.
1960-cı illər: komediya ənənəsi və yeni baxış
"Əhməd haradadır?" (1963). Ssenarisi Sabit Rəhmana məxsus musiqili komediya gənclərin valideynlərin seçdiyi evliliyə qarşı çıxmasını yumorla təsvir edir. Rollarda Səyavuş Səfiyev, Nəcibə Məlikova və Lütfəli Abdullayev çıxış edir.
"Ulduz" (1964). Sabit Rəhmanın librettosu əsasında yazılmış eyniadlı operettanın ekran versiyasıdır. Film kənd həyatını yüngül yumor və mahnılarla təqdim edir.
"Bir cənub şəhərində" (1969). Rüstəm İbrahimbəyovun ssenarisi ilə çəkilən filmdə köhnə məhəllə "namus" qaydaları ilə yaşayan Murad bacısına verilən sözü pozan dostu Tofiqdən "qisas almaq" məcburiyyəti qarşısında qalır. Tənqidçilər bu tragikomediyanı Azərbaycan kinosunda yenilik kimi qiymətləndirib.
"Bizim Cəbiş müəllim" (1969). Maqsud İbrahimbəyovun ssenarisi əsasında çəkilən film İkinci Dünya müharibəsi illərində Bakıda yaşayan müəllimin arxa cəbhədəki gündəlik çətinliklərini göstərir. Müharibə mövzusu burada döyüş səhnələri ilə deyil, sadə insanların həyatı və yumor vasitəsilə açılır.
1970-ci illər: tarixi eposlar və ailə komediyası
"Yeddi oğul istərəm" (1970). Yusif Səmədoğlunun ssenarisi ilə 1920-ci ildə Peykanlı kəndinə göndərilən yeddi gənc kommunistin hekayəsini danışır. Film dövrün ideologiyası çərçivəsində çəkilsə də, lirik-psixoloji üslubu ilə seçilir.
"Nəsimi" (1973). İsa Hüseynovun (Muğanna) "Məhşər" romanı əsasında XIV–XV əsr şairi və filosofu İmadəddin Nəsiminin həyatını və faciəli edamını təsvir edir. Nəsimi rolunu Rasim Balayev oynayıb.
"Dədə Qorqud" (1975). Ssenari müəllifi Anar olan film "Kitabi-Dədə Qorqud" motivləri əsasında sevgi, dostluq, qardaşlıq və vətənə sədaqət mövzularını işləyir. Müdrik Dədə Qorqud insanları müharibədən çəkindirib torpağı əkib-becərməyə çağırır.
"Qayınana" (1978). Oğlunun və gəlininin həyatına hər addımda qarışan qayınana Cənnət obrazını Nəsibə Zeynalova yaradıb. "Azərbaycanfilm" bu komediyanı son illərdə Beynəlxalq Xalça Festivalı günlərində İçərişəhərdə açıq havada da nümayiş etdirib.
"Babək" (1979). "Azərbaycanfilm" və "Mosfilm"in birgə istehsalı olan film Abbasilər xilafətinə qarşı iyirmi ildən çox mübarizə aparan Babək Xürrəmdinin üsyanından bəhs edir. Baş rolda yenə Rasim Balayev çəkilib.
Müstəqillik dövrü: "Nabat" və yeni nəsil
"Nabat" (2014). Qarabağ müharibəsi zamanı boşalmış kənddə tək qalan və hər axşam tərk edilmiş evlərdə çıraq yandıran Nabat adlı qadının hekayəsidir; baş rolu iranlı aktrisa Fatimə Mötəməd-Arya oynayıb. Film 2014-cü ilin sentyabrında Venesiya kinofestivalında təqdim olunub və Azərbaycanın 87-ci "Oskar" mükafatı üçün namizədi seçilib, lakin yekun namizədlər siyahısına düşməyib.
Müstəqillik illərində dövlət dəstəyi Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyi vasitəsilə həyata keçirilir, hər il 2 avqustda Milli Kino Günü qeyd olunur. Siyahıdan kənarda İlqar Nəcəfin "Nar bağı" (2017) filminə də baxmağı tövsiyə edirik: Çexovun "Albalı bağı" pyesindən ilhamlanan film Karlovı Varı festivalında premyera olunub və 90-cı "Oskar" üçün Azərbaycanın namizədi olub.
Filmləri harada izləmək olar
- "Azərbaycanfilm"in rəsmi YouTube kanalı – kinostudiyada çəkilmiş sovet dövrü filmləri burada yerləşdirilib, bəzilərində avtomatik altyazı da var. Konkret filmin olub-olmadığını kanalda axtarışla yoxlayın.
- Dövlət Film Fondu – Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə 1993-cü ildə yaradılıb, Bakıda, Moskva prospekti 1D ünvanında yerləşir. Fondda 80 mindən çox saxlama vahidi qorunur, nəzdində kino muzeyi fəaliyyət göstərir.
- Kinoteatrlar və tədbirlər – Nizami Kino Mərkəzində Milli Kino Günü və yubileylərlə bağlı nümayişlər keçirilir, klassik filmlər bəzən açıq havada da göstərilir.
- Müasir filmlər – "Nabat" və "Nar bağı" kimi festival filmləri hüquq sahiblərinin icazəsi ilə müxtəlif platformalarda yayımlanır; əlçatanlıq ölkəyə görə dəyişir.
Qeyri-rəsmi saytlardakı nüsxələr həm keyfiyyətsiz, həm də müəllif hüququnu pozan ola bilər, ona görə rəsmi kanallara üstünlük verin. "Azərbaycanfilm" kinostudiyası 1920-ci ildə yaradılıb, 1960-cı ildən Cəfər Cabbarlının adını daşıyır.
Tez-tez verilən suallar
"Arşın mal alan"ın rəngli versiyası varmı?
Bəli. 1945-ci il filmi 2012–2013-cü illərdə rəngləndirilib və yeni versiya 2013-cü ilin dekabrında Bakıda göstərilib.
Azərbaycan filmlərini pulsuz harada izləmək olar?
Sovet dövrü filmlərinin çoxu "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının rəsmi YouTube kanalında pulsuz yerləşdirilib.
Hansı Azərbaycan filmi "Oskar"a namizəd göstərilib?
Azərbaycan "Nabat"ı 87-ci, "Nar bağı"nı isə 90-cı "Oskar" üçün təqdim edib, hər iki film yekun siyahıya düşməyib.
"Nəsimi" və "Babək"də baş rolu kim oynayıb?
Hər iki filmdə baş rolu Rasim Balayev ifa edib.
Uşaqlarla hansı filmlərə baxmaq olar?
"Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun", "Qayınana" kimi musiqili və ailə komediyaları bütün ailə üçün uyğundur.
Mənbə: Vikipediya – Arşın mal alan (1945), Respublika Yazıçılar Kitabxanası – Sabit Rəhmanın filmoqrafiyası, Vikipediya – Bəxtiyar, Vikipediya – 1950-ci illərin Azərbaycan filmləri, Vikipediya – Uzaq sahillərdə, Vikipediya – Bizim Cəbiş müəllim, Vikipediya – Yeddi oğul istərəm, Vikipediya – Nəsimi (film), Vikipediya – Dədə Qorqud (film), Vikipediya – Babək (film), Vikipediya – Nabat, Vikipediya – Nar bağı, Vikipediya – Nəsibə Zeynalova, Audiovisual.az – Eldar Quliyev, AZƏRTAC – "Qayınana" İçərişəhərdə, AZƏRTAC – Dövlət Film Fondu, AZƏRTAC – Milli Kino Günü 2026, Vikipediya – Azərbaycanfilm, Harvard Kitabxanası – Azərbaycanfilmin YouTube kanalı
Şərhlər