Bakıda kran suyu rəsmi olaraq içməli su kimi verilir: "Azərsu" ASC bildirir ki, Bakı və Abşerona verilən su 2023-cü il 7 aprel tarixində təsdiqlənmiş AZS 929 "İçməli su" dövlət standartına uyğundur və bu standart təxminən 100 keyfiyyət göstəricisini əhatə edir. Lakin şirkət suyun keyfiyyətinə binanın girişinədək cavabdehdir; bulanıqlıq, xoşagəlməz iy və bakterial çirklənmə əksər hallarda binanın çənlərində və köhnə daxili borularda yaranır. Ona görə də suyun məhz sizin kranınızda içməyə yararlı olub-olmadığını yalnız laboratoriya analizi dəqiq göstərir. Mikroblara qarşı ən sadə üsul suyu ən azı 1 dəqiqə qaynatmaqdır; xlor iyi, dad və bəzi metallar üçün sertifikatlı karbon filtri, geniş çirkləndiricilər üçün isə əks-osmos sistemi seçilir. Bakıdakı elan saytlarında əks-osmos sistemləri 2026-cı ilin oktyabrında təxminən 150–650 manata təklif olunur.
Bakının içməli suyu haradan gəlir?
Bakı bir neçə mənbədən qidalanır və ən böyük pay Ceyranbatan su anbarınındır. "Azərsu"nun 2022-ci ildə açıqladığı məlumata görə yayda paytaxta verilən suyun təxminən yarısı Ceyranbatandan gəlir; bu su şəhərin şərq hissələrini, Abşeron qəsəbələrini və Xırdalanı təmin edir. İkinci böyük mənbə 2007–2010-cu illərdə tikilmiş Oğuz–Qəbələ–Bakı su kəməridir, ardınca Xaçmaz yeraltı suları və Şollar–Bakı kəməri gəlir. Kür çayı ən kiçik mənbədir: yayda paytaxta saniyədə 1 kubmetrdən bir qədər çox su verir.
Ceyranbatan suyu 2015-ci ildə istifadəyə verilmiş ultrasüzgəcli sutəmizləyici qurğular kompleksində təmizlənir; kompleksin gücü saniyədə 6,6, sutkada isə 570 min kubmetrdir. Şəbəkədə mikrobların çoxalmasının qarşısını almaq üçün suya xlor əlavə edilir – kranda hiss olunan iyin səbəbi budur.
"Azərsu" suyun keyfiyyəti barədə nə deyir?
Rəsmi mövqe belədir: magistral şəbəkə ilə verilən su standarta uyğundur, problemlər isə adətən binadaxili şəbəkədə yaranır. APA-nın 2024-cü ildə dərc etdiyi araşdırmada "Azərsu" əməkdaşları bildirib ki, Bakı və Abşeronda içməli su AZS 929 "İçməli su. Gigiyenik tələblər və keyfiyyətə nəzarət" standartına cavab verir. Standartda 2 mikrobioloji, 2 radioloji, qalanları fiziki-kimyəvi və orqanoleptik (dad, iy, rəng) olmaqla təxminən 100 parametr var.
Keyfiyyətə "Azərsu"nun 2013-cü ildən fəaliyyət göstərən Mərkəzi Laboratoriyası, regional laboratoriyalar və sutəmizləyici qurğulardakı istehsalat laboratoriyaları nəzarət edir. Səhiyyə Nazirliyinin Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi 2023-cü ildə 5 419 içməli su nümunəsini analiz edib.
Beynəlxalq istinad nöqtəsi Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) "İçməli suyun keyfiyyəti üzrə təlimatları"dır (4-cü nəşr, 1-ci və 2-ci əlavələrlə). ÜST xüsusi vurğulayır ki, binadaxili su sistemi adətən su təchizatçısının birbaşa idarəsində olmur, dam çənlərindəki nöqsanlar, kanalizasiya ilə çarpaz birləşmələr və köhnə boru materialları suyu mikrob və ya metallarla çirkləndirə bilər.
Binadakı çənlər, köhnə borular və sərt su (kireç)
"Azərsu" bildirir ki, bulanıqlıq və bakteriya problemi əsasən binaların çənlərində yaranır; çənlər Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi ilə razılaşdırılmaqla ən azı ildə bir dəfə təmizlənməlidir. Boru qəzasından sonra yaranan bulanıqlıq isə adətən təxminən iki saata keçir.
Diqqət etməli əlamətlər:
- su uzun müddət bulanıq, sarı və ya qəhvəyi rəngdə gəlir;
- kükürd, çürük və ya kif iyi var;
- binada ümumi çən var və onun nə vaxt təmizləndiyi məlum deyil;
- mənzildə köhnə polad borular var, kranı açanda ilk su paslı axır.
Belə hallarda bina idarəetməsindən çənin təmizlənməsini təsdiqləyən sənədi soruşun, problemi "Azərsu"nun 955 qaynar xəttinə bildirin. ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyi (EPA) borularda saatlarla durmuş suyu içməzdən əvvəl soyuq su kranını su soyuyana qədər axıtmağı məsləhət görür – bu, boru materialından suya keçən metalların, o cümlədən qurğuşunun miqdarını azaldır.
Sərt su (kireç) sağlamlıq üçün təhlükəli sayılmır: ÜST sərtlik üçün sağlamlığa əsaslanan hədd müəyyən etmir. Sərtlik təxminən 200 mq/l-dən yuxarı olduqda çaydanda, borularda və çənlərdə ərp yığılır, sabun sərfi artır. "Azərsu"nun Bakı üçün açıq dərc etdiyi sərtlik göstəricisi tapılmadı – dəqiq rəqəmi analizlə öyrənə bilərsiniz.
Su filtrlərinin müqayisəsi: kuvşin, kran başlığı, kran altı sistem və əks-osmos
Ən yaxşı filtr suyunuzdakı konkret problemi həll edəndir: dad və xlor üçün karbon filtri, duzlar, nitrat və metallar üçün əks-osmos uyğundur. EPA-ya görə təmizlənən maddələr modeldən asılıdır.
| Növ | Nəyi azaldır | Nəyi təmizləmir | Kartuş dəyişmə | Təxmini qiymət (Bakı, oktyabr 2026) |
|---|---|---|---|---|
| Aktivləşdirilmiş karbonlu kuvşin | Xlor, dad və iy; ion mübadiləsi qatranlı kartuşlar kireçi, bəzi modellər qurğuşun və misi | Mikrobları zəmanətlə təmizləmir; duzlar, nitrat | İstehsalçılar adətən təxminən 4 həftə və ya 150 litr göstərir | Kuvşin elanlarda təxminən 30 manat |
| Kran başlığı (krana taxılan karbon blok) | Xlor, dad və iy; sertifikatlı modellər qurğuşun və bəzi kistalar | Kireç, duzlar, nitrat, viruslar | Bir model üzrə təxminən 380 litr və ya 2–3 ay | Mənbəli qiymət tapılmadı, mağazada müqayisə edin |
| Kran altı çoxpilləli sistem (mexaniki + karbon) | Qum, pas, xlor, üzvi maddələr; sertifikatlı bloklar qurğuşun və kistalar | Duzlar, kireç, nitrat, viruslar | Karbon filtrləri adətən 6–12 ay | Sadə 2–3 pilləli korpuslar təxminən 45–60 manat |
| Əks-osmos (5–6 pilləli, çənli) | Duzlar, nitrat, qurğuşun, kireç, xəstəlik törədən orqanizmlər və kimyəvi maddələrin əksəriyyəti | Faydalı mineralları da çıxarır; suyun bir hissəsini drenaja axıdır | Ön filtrlər 6–12 ay, membran təxminən 2–3 il | Sistem 150–650 manat; 6 kartuşluq ehtiyat dəst təxminən 80 manat |
| Qaynatma | Bakteriya, virus və parazitlər | Ağır metallar, duzlar, nitrat, kimyəvi maddələr | – | Yalnız enerji xərci |
Qiymətlər lalafo.az və omid.az saytlarındakı elan və məhsullara əsaslanır, təxminidir və quraşdırma daxil olmaya bilər. Bir neçə vacib qayda:
- EPA filtrin akkreditə olunmuş təşkilat tərəfindən sertifikatlaşdırılmasına baxmağı tövsiyə edir: NSF/ANSI 42 dad və xlor, NSF/ANSI 53 isə sağlamlıqla bağlı çirkləndiricilər (məsələn, qurğuşun və kistalar) üçündür.
- Vaxtında dəyişilməyən karbon kartuşu tıxanır və effektivliyini itirir, ona görə istehsalçının qrafikinə əməl edin.
- Quraşdırılmış filtr adətən geri qəbul edilmir; satışla bağlı şikayətləri 195-1 çağrı mərkəzinə bildirmək olar.
Əks-osmos mineralları da çıxarırmı?
Bəli, əks-osmos membranı zərərli maddələrlə yanaşı kalsium və maqnezium kimi mineralların böyük hissəsini də sudan çıxarır. ÜST-ə görə çox az minerallı suyun uzunmüddətli istifadəsinin faydası və ya zərəri barədə tövsiyə vermək üçün elmi məlumat kifayət deyil; təşkilat içməli suda minimum mineral həddi də müəyyən etmir. "Azərsu" mütəxəssisi isə mineralsız suyun ideal olmadığını və ev əks-osmos filtrlərindən çox vaxt düzgün istifadə edilmədiyini bildirib.
Praktik nəticə: analizdə nitrat, yüksək duzluluq və ya metal aşkarlanıbsa, əks-osmos əsaslı seçimdir. Yalnız xlor iyi və dad narahat edirsə, karbon filtri adətən kifayətdir. EPA-ya görə əks-osmos qurğuları təmizlədikləri suyun təxminən üç misli qədər suyu drenaja axıdır – bu da su hesabına təsir edir. Su tarifləri barədə kommunal xidmətlər məqaləmizdə ətraflı oxuya bilərsiniz.
Qaynatmaq nəyə kömək edir, nəyə yox?
Qaynatmaq mikrobları öldürür, amma kimyəvi maddələri və metalları təmizləmir. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri (CDC) suyun 1 dəqiqə şiddətli qaynadılmasını, yüksək dağlıq ərazilərdə isə 3 dəqiqə qaynadılmasını tövsiyə edir.
- Kömək edir: bakteriyalar, viruslar və parazitlər (o cümlədən xlora davamlı Cryptosporidium) məhv olur.
- Kömək etmir: EPA-ya görə ağır metallar, duzlar və kimyəvi maddələrin əksəriyyəti qaynadıldıqdan sonra suda qalır; nitrat da təmizlənmir.
- Kireç: qaynatma onu sudan çıxarmır, sadəcə çaydanın divarına ərp kimi çökdürür.
Qaynadılmış suyu təmiz, ağzı bağlı qabda saxlayın. Xlor iyi üçün EPA-nın sadə məsləhəti: suyu ağzı açıq qabda gecəni soyuducuda saxlamaq.
Suyu harada analiz etdirmək olar və damacana suyunu necə seçmək lazımdır?
Kran suyunuzun tərkibini bilmək üçün akkreditə olunmuş laboratoriyada analiz etdirin; EPA da etibarlı nəticə üçün sertifikatlı laboratoriyanı məsləhət görür. Mümkün variantlar:
- "Azərsu" – şirkətin Mərkəzi Laboratoriyası beynəlxalq akkreditasiyaya malikdir; fərdi müraciətlərin qəbulu və şərtləri barədə 955 qaynar xəttindən məlumat alın.
- Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi İnstitutu (AQTİ) – Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin tabeliyindədir. Nazirlər Kabinetinin 2023-cü il 7 mart tarixli 72 nömrəli qərarı ilə onun laboratoriyalarında, məsələn, suda koliform bakteriyaların təyini 50 manat, suda nitratların təyini 35 manat, pH təyini 19 manat müəyyən edilib. Bu tariflər qanunda nəzərdə tutulan nümunələr üçündür, fərdi müraciət imkanını 1003 nömrəsindən dəqiqləşdirin.
- Özəl laboratoriyalar – akkreditasiya attestatını əvvəlcədən soruşun.
Ev üçün əsas göstəricilər: mikrobioloji (koliform bakteriyalar, E. coli), bulanıqlıq, pH, sərtlik, dəmir və nitrat; köhnə borular varsa, qurğuşun. Nümunəni laboratoriyanın verdiyi qaba onun göstərişi ilə götürün.
Damacana suyu seçərkən etiketə baxın: istehsalçı, suyun mənbəyi, istehsal tarixi və saxlama müddəti göstərilməlidir. APA-nın məlumatına görə Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi 2023-cü ildə 22 su istehsalı müəssisəsini yoxlayıb və 18-də pozuntu aşkarlayıb: etiketdə mənbə göstərilməyib, kran və ya artezian suyu dağ və bulaq suyu kimi təqdim edilib. Şübhəli məhsul barədə agentliyin 1003 qaynar xəttinə müraciət edə bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Bakıda kran suyunu birbaşa içmək olarmı?
"Azərsu"ya görə verilən su AZS 929 standartına uyğundur. Binada çən və ya köhnə borular varsa, risk artır: analiz etdirin, əmin deyilsinizsə, suyu qaynadın və ya sertifikatlı filtrdən keçirin.
Hansı su filtri daha yaxşıdır?
Problemdən asılıdır. Xlor iyi və dad üçün karbonlu kuvşin və ya kran başlığı, duzlar, nitrat və metallar üçün əks-osmos uyğundur.
Qaynadılmış su kireçdən təmizlənirmi?
Xeyr. Qaynatma mikrobları öldürür, kireç isə çaydanın divarında ərp kimi çökür; sərtliyi ion mübadiləli kartuş və ya əks-osmos azaldır.
Kranda su bulanıq gəlirsə, nə etməli?
Qəzadan sonrakı bulanıqlıq adətən təxminən iki saata keçir. Uzun sürərsə, "Azərsu"nun 955 xəttinə və bina idarəetməsinə müraciət edin.
Mənbə: Report.az – "Azərsu": Bakını içməli su ilə təmin edən mənbələr, APA – Hansı suyu içməliyik? (AZS 929, çənlər, filtrlər), Yeni Avaz – "Azərsu" laboratoriyaları, President.az – Ceyranbatan ultrasüzgəcli kompleksi, ÜST – Guidelines for drinking-water quality, EPA – Home Drinking Water Filtration Fact Sheet, EPA – Qurğuşunu azaldan sertifikatlı filtrlər, EPA – Emergency Disinfection of Drinking Water, CDC – Household Water Treatment, AQTİ – laboratoriya sınaqlarının xidmət haqqı (NK qərarı №72), Lalafo.az – su filtrləri elanları, Omid.az – su filtrləri, Kuvşin kartuşu – istehsalçı göstəriciləri, Kran başlığı filtri – istehsalçı göstəriciləri, Əks-osmos sistemi – kartuş dəyişmə qrafiki
Şərhlər