Qızıl almaq – əşyanın əyarını, çəkisini və bir qramın qiymətini yoxlayıb rəsmi çeklə almaq deməkdir. Əyar min hissədə nə qədər təmiz qızıl olduğunu göstərir: 585 əyar 58,5%, 750 əyar 75%, 999 əyar isə 99,9% təmiz qızıldır. Qram qiyməti dünya unsiya qiymətindən, manatın məzənnəsindən və işçilik haqqından formalaşır.
Bu bələdçidə əyar cədvəlini, damğanın necə oxunduğunu, qiymətin hesablanma qaydasını, zinət əşyası, külçə və sikkə arasındakı fərqi, həmçinin saxta qızılın əlamətlərini izah edirik. Yazı investisiya tövsiyəsi deyil: qızılın qiyməti həm qalxa, həm də düşə bilər.
Qızılın əyarı nədir: təmizlik faizi cədvəli
Əyar (proba) ərintidəki təmiz qızılın min hissədəki payıdır. Məsələn, 585 əyarlı üzüyün hər 1000 hissəsindən 585-i qızıl, qalanı isə mis, gümüş, sink kimi əlavə metallardır. Əlavələr məmulatı möhkəmləndirir və rəngini dəyişir (sarı, ağ, qırmızı qızıl).
| Əyar | Təmiz qızıl | Karat qarşılığı | Harada daha çox rast gəlinir |
|---|---|---|---|
| 375 | 37,5% | 9 karat | ucuz zinət əşyaları, əsasən Avropa bazarı |
| 585 | 58,5% | 14 karat | Azərbaycanda ən geniş yayılmış zinət əyarı |
| 750 | 75% | 18 karat | daşlı və daha bahalı zinət əşyaları |
| 875 | 87,5% | 21 karat | Yaxın Şərq və Körfəz ölkələrinin zinət əşyaları |
| 916 | 91,6% | 22 karat | Hindistan, Körfəz ölkələri, bəzi sikkələr |
| 999 | 99,9% | 24 karat | külçələr və investisiya sikkələri |
Əyar yüksəldikcə metal yumşalır: 999 əyarlı qızıl gündəlik taxılan zinət əşyası üçün çox yumşaqdır, ona görə üzük və sırğalar adətən 585 və ya 750 əyarla hazırlanır. Xaricdən gətirilən məmulatlarda karat (K) işarəsi də ola bilər.
Əyar damğası: Azərbaycanda nəzarəti hansı qurum aparır?
Hazırda qiymətli metallar üzrə dövlət əyar nəzarətini Prezident yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi həyata keçirir. Əvvəllər bu funksiya Maliyyə Nazirliyi yanındakı qiymətli metallar və qiymətli daşlar üzrə dövlət nəzarəti xidmətinə məxsus idi.
Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 22 iyun tarixli 192 nömrəli qərarı ilə qiymətli metalların analizi, əyar və adlıq damğaların ekspertizası, zinət əşyalarının əyar nəzarəti və damğalanması, külçələrin sertifikatlaşdırılması qaydalarında köhnə qurumun adı Agentliklə əvəz olunub. Agentliyin tabeliyindəki İstehlak Malları Ekspertiza Mərkəzi istehsalçı, idxalçı, satıcı və adi alıcılar üçün əyar ekspertizası və damğalama xidməti göstərir (saytında göstərilən əlaqə nömrəsi: 8771).
Zinət əşyasının üzərindəki damğada adətən bunlar olur:
- əyar rəqəmi – məsələn, 585 və ya 750;
- dövlət əyar damğasının işarəsi – məmulatın yoxlanıldığını göstərir;
- adlıq damğa – istehsalçının (zərgərin, müəssisənin) şərti işarəsi.
Damğa çox kiçik olduğundan onu lupa ilə yoxlamaq rahatdır. Damğası olmayan, silinmiş və ya qəribə formada olan məmulatı almamaq daha təhlükəsizdir.
Qızılın qram qiyməti necə formalaşır?
Bir qram qızılın qiyməti üç əsas amildən yaranır: beynəlxalq bazarda bir troy unsiyanın dollarla qiyməti, dolların manata məzənnəsi və satıcının işçilik (zərgərlik) haqqı. Bir troy unsiya 31,1035 qramdır. Dolların manata rəsmi məzənnəsini Mərkəzi Bank hər gün açıqlayır; məzənnə siyasəti barədə manatın məzənnəsi necə müəyyən olunur yazımızda ətraflı oxuya bilərsiniz.
Hesablama nümunəsi (rəqəmlər şərtidir, cari qiymət deyil): fərz edək ki, unsiya 3000 dollar, məzənnə isə 1,70 manatdır.
- Təmiz qızılın qramı: 3000 ÷ 31,1035 ≈ 96,45 dollar.
- Manatla: 96,45 × 1,70 ≈ 163,97 ₼.
- 585 əyar üçün metal dəyəri: 163,97 × 0,585 ≈ 95,92 ₼; 750 əyar üçün ≈ 122,98 ₼.
- İşçilik haqqı, məsələn, qrama 15 ₼ olarsa, 5 qramlıq 585 əyarlı üzük: (95,92 + 15) × 5 ≈ 554,60 ₼.
Real vitrin qiyməti dükandan dükana fərqlənir: işçilik haqqı dizayndan, daşlardan və brenddən asılıdır. Daşlı məmulatlarda daşın çəkisinin qızıl çəkisindən ayrıca göstərilməsini xahiş edin.
Zinət əşyası, külçə, yoxsa sikkə: fərqlər nədir?
Zinət əşyası taxmaq üçün, külçə və investisiya sikkəsi isə əsasən dəyər saxlamaq üçün alınır; satış zamanı ən az itki adətən külçədə olur. Aşağıdakı cədvəl əsas fərqləri göstərir.
| Növ | Adi əyar | Qiymətə nə daxildir | Satarkən |
|---|---|---|---|
| Zinət əşyası | 585, 750 | metal + yüksək işçilik haqqı | çox vaxt hurda (lom) kimi, yalnız metal dəyəri ilə |
| Külçə | 999,9 | metal + kiçik əlavə | fərq adətən daha az olur, sertifikat və qablaşdırma vacibdir |
| İnvestisiya sikkəsi | 999, 916 | metal + zərb xərci | metal dəyərinə yaxın, vəziyyətindən asılı |
| Xatirə sikkəsi | 999, 916,7, 900 | metal + kolleksiya dəyəri | qiymət nadirliyə və kolleksiyaçı tələbinə bağlıdır |
Azərbaycanda xatirə və yubiley sikkələrini Mərkəzi Bank buraxır. Məsələn, 2008-ci ildə Üzeyir Hacıbəyova həsr olunmuş 100 manat nominallı qızıl sikkə 999 əyarlı və 31,1 qramdır. Bu sikkələrin nominalı simvolikdir, real dəyəri isə metal və kolleksiya qiymətindən asılıdır. AzerGold QSC 2018-ci ildən yerli qızıl və gümüşdən sikkə və külçə istehsal edir, 2019-cu ildən onları daxili bazarda öz satış və mübadilə mərkəzi vasitəsilə satır.
Qızılı digər əmanət vasitələri ilə müqayisə edərkən nəzərə alın ki, o, faiz və ya dividend gətirmir, gəliri yalnız qiymət fərqindən yaranır. Alternativlər barədə bankların əmanət faizləri və istiqraz və səhm almaq bələdçilərimizə baxa bilərsiniz.
Qızılı satarkən niyə daha az pul verilir?
Satış zamanı alıcı adətən yalnız təmiz metalın dəyərini, üstəlik müəyyən endirimlə ödəyir; işçilik haqqı geri qayıtmır. Zərgər və ya lombard əşyanı hurda kimi qiymətləndirir, əyarını yoxlayır, daşları çıxarır və ya çəkidən çıxır.
- Alış-satış fərqi (spred): eyni gün satış qiyməti alış qiymətindən aşağı olur.
- İşçilik haqqı itkisi: yeni üzük üçün ödənilən dizayn və əmək haqqı satışda nəzərə alınmır.
- Qiymət dəyişkənliyi: unsiya qiyməti və ya məzənnə dəyişərsə, nəticə həm müsbət, həm də mənfi ola bilər.
Bir neçə yerdən qiymət soruşmaq, satışdan əvvəl çəkinin sizin gözünüz önündə ölçülməsini tələb etmək və əlinizdə alış çeki olması danışıqda mövqeyinizi gücləndirir.
Saxta qızılın əlamətləri və yoxlama yolları
Saxta və ya əyarı düzgün göstərilməyən qızılın əsas əlaməti damğanın olmaması, bazardan xeyli aşağı qiymət və sənədsiz satışdır. Aşağıdakı işarələrə diqqət edin:
- damğa yoxdur, bulanıqdır və ya əl ilə vurulmuş kimi görünür;
- əşya maqnitə yapışır (qızıl maqnit deyil, amma maqnitə yapışmaması da əslində olduğunu sübut etmir);
- kənarlarda örtük soyulur, altından fərqli rəngli metal görünür;
- ölçüsünə görə əşya qəribə dərəcədə yüngüldür;
- satıcı çek və ya sertifikat verməkdən imtina edir, qiymət "çox sərfəlidir".
Ev üsulları (dişləmək, sirkə, yod) etibarlı deyil. Dəqiq nəticə üçün məmulatı laboratoriyada yoxlatmaq lazımdır; Azərbaycanda bu xidməti İstehlak Malları Ekspertiza Mərkəzi göstərir. 2025-ci ildə qiymətli metalların analiz metodlarına dair yeni dövlət standartları da qəbul olunub.
Çek, sertifikat və alışdan əvvəl yoxlama siyahısı
Qızılı yalnız fiskal çek verən rəsmi satış nöqtəsindən almaq və çekdə çəki, əyar və qiymətin ayrıca göstərilməsini tələb etmək ən təhlükəsiz yoldur. Külçə və investisiya sikkəsi üçün sertifikat da tələb olunur.
- Damğanı lupa ilə yoxlayın: əyar rəqəmi və dövlət damğası aydın olmalıdır.
- Çəkini öz gözünüz önündə tərəzidə ölçdürün, daşlı əşyada daşın çəkisini ayrıca soruşun.
- Qramın metal dəyərini yuxarıdakı düsturla hesablayıb işçilik haqqını ayırd edin.
- Çekdə məmulatın adı, əyarı, çəkisi və məbləği yazıldığını yoxlayın.
- Külçədə seriya nömrəsi, əyar və çəkinin sertifikatla üst-üstə düşdüyünə baxın, qablaşdırmanı açmayın.
- Qaytarma və dəyişdirmə şərtlərini əvvəlcədən soruşun.
Problemli alış zamanı hüquqlarınız barədə istehlakçı hüquqları və şikayət yolları yazısında məlumat var.
Tez-tez verilən suallar
585 əyar nə deməkdir?
585 əyarlı məmulatın 58,5%-i təmiz qızıldır, bu da təxminən 14 karata uyğundur. Azərbaycanda zinət əşyalarında ən çox yayılmış əyardır.
Qızılın qram qiymətini necə hesablaya bilərəm?
Unsiya qiymətini (dollarla) 31,1035-ə bölün, Mərkəzi Bankın dollar məzənnəsinə vurun, sonra əyara (məsələn, 0,585) vurun. Alınan rəqəm metal dəyəridir; satıcının işçilik haqqı buna əlavə olunur.
Əyar damğasını kim yoxlayır?
Dövlət əyar nəzarəti Prezident yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinə həvalə olunub. Laboratoriya yoxlamasını onun tabeliyindəki İstehlak Malları Ekspertiza Mərkəzində etdirmək olar.
Zinət əşyasını satanda niyə aldığım qiyməti ala bilmirəm?
Çünki alıcı işçilik haqqını ödəmir, əşyanı hurda kimi yalnız təmiz metal dəyərinə görə, üstəlik endirimlə qiymətləndirir. Bundan əlavə, unsiya qiyməti və məzənnə alış günündən fərqli ola bilər.
Qızıl almaq risksizdirmi?
Xeyr. Qızılın qiyməti qısa müddətdə kəskin dəyişə bilər, faiz gəliri gətirmir və alış-satış fərqi səbəbindən tez satanda itki yarana bilər. Qərarı öz maliyyə vəziyyətinizə görə verin.
Mənbə: Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 22 iyun tarixli 192 nömrəli qərarı, İstehlak Malları Ekspertiza Mərkəzi – əyar ekspertizası, AZSTAND – zərgərlik və qiymətli metallar standartları, AzerGold QSC, Report.az, Wikipedia – Azərbaycanın xatirə sikkələri
Şərhlər