Azərbaycanda istehsal olunan bərpaolunan elektrik enerjisini Gürcüstan və Qara dənizin dibi ilə Avropaya çatdıracaq “Xəzər dənizi – Qara dəniz – Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi” layihəsinə ümumi investisiyalar təxminən 22,1 milyard avro qiymətləndirilir. Bu rəqəm layihəni həyata keçirən “Green Energy Corridor Power Company” (GECO) şirkətinin 24 oktyabrda yayılan investisiya təqdimatında və texniki-iqtisadi əsaslandırmasında açıqlanıb.
Pulun böyük hissəsi ötürücü xətlərə gedəcək
Sənədə görə, 14,3 milyard avro elektrik ötürücü infrastrukturun yaradılmasına sərf olunacaq. Bu, ümumi investisiyaların təxminən 64,7 faizidir. Qalan 7,8 milyard avro isə günəş, külək və su enerjisi əsasında yeni generasiya güclərinin tikintisinə yönəldiləcək. Layihənin daxili gəlirlilik norması (IRR) 11,7 faiz səviyyəsində hesablanıb.
Dəhliz hər birinin gücü 1,3 giqavat olan üç yüksək gərginlikli sabit cərəyan (HVDC) xəttindən ibarət olacaq. Hər üç xətt istifadəyə veriləndə sistemin ümumi ötürmə gücü 3,9 giqavata çatacaq. Gürcüstan sahillərindən başlayan və hər biri təxminən 1 120 kilometr uzunluğunda olan sualtı kabellər Qara dənizi əsasən 2 200 metrədək dərinlikdə keçərək Rumıniyanın Konstansa bölgəsində sahilə çıxacaq.
Qrafik: 2032, 2036 və 2040
Açıqlanan ilkin qrafikə əsasən, Bakı – Ksani – Anakliya – Konstansa-Cənub marşrutu üzrə birinci xəttin Macarıstanın Albertirşa şəhərinədək quru hissəsi ilə birlikdə 2032-ci ildə istismara verilməsi planlaşdırılır. Bakı – Tsxaltubo – Poti – Domneşti marşrutu üzrə ikinci xəttin 2036-cı ildə, üçüncü xəttin isə 2040-cı ildə işə düşməsi nəzərdə tutulur. Qrafik yekun investisiya qərarına (FID) hazırlıq çərçivəsində tərtib olunacaq yol xəritəsində dəqiqləşdiriləcək. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının məlumatına görə, yekun investisiya qərarının 2029-cu ildə qəbulu hədəflənir.
Gözlənilən gəlir və ixrac həcmi
Proqnozlara görə, 2032-ci ildən dəhliz vasitəsilə Avropa İttifaqına ildə 8 teravat-saat “yaşıl” elektrik enerjisi ixrac olunacaq, 2040-cı ilədək bu həcm 20 teravat-saata çatacaq. Fərqli qiymət zonaları arasında elektrik ötürülməsindən yaranan gəlirlərin 2032-ci ildən etibarən ildə 315 milyon avronu ötəcəyi gözlənilir. Layihənin illik iqtisadi səmərəsi birinci xətdən sonra 860 milyon avro, ikinci xətdən sonra 1,8 milyard avro, üçüncü xətt istifadəyə veriləndən sonra isə 3 milyard avrodan çox olacaq. 2040-cı ilədək karbon qazı tullantılarının ildə 3,6 milyon ton azalması da hesablanıb.
Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının Azərbaycan üzrə nümayəndəliyinin rəhbəri Nataly Mouravidze Bakıdakı investor forumu ilə bağlı açıqlamasında bildirib: “Bu layihə, həqiqətən də, maliyyə investorları üçün olduqca cəlbedici ola bilər. Bunun üçün layihənin kommersiya baxımından rentabelli olması vacibdir”. Forumda Dünya Bankı, Avropa İnvestisiya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı, “ACWA Power”, “Masdar”, “SOCAR Green”, “Siemens Energy” və digər şirkətlərin nümayəndələri iştirak ediblər.
Layihənin arxa planı
Layihənin əsası 2022-ci il dekabrın 17-də Buxarestdə Avropa Komissiyasının iştirakı ilə Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan arasında imzalanan Strateji Tərəfdaşlıq Sazişi ilə qoyulub. GECO-nun səhmləri dörd ölkənin şəbəkə operatorları – “AzərEnerji”, “Georgian State Electrosystem”, “Transelectrica” və “MVM” arasında bərabər, 25 faiz olmaqla bölünüb. Texniki-iqtisadi əsaslandırma 2026-cı il iyulun 8-də Bakıda keçirilən 12-ci nazirlər görüşündə təsdiqlənib, layihə indi işlənib hazırlanma mərhələsinə keçir.
Vətəndaş üçün nə deməkdir?
Layihə reallaşarsa, Azərbaycan neft-qazla yanaşı elektrik enerjisi ixracından da daimi gəlir əldə edə biləcək. Gürcüstan ərazisində tikiləcək çevirici yarımstansiyalar isə qonşu ölkəyə həm artıq enerjini ixrac etmək, həm də ehtiyac yarananda idxal etmək imkanı verəcək. Bununla belə, açıqlanan sənədlərdə layihənin daxili elektrik tariflərinə təsiri barədə məlumat yoxdur.
Mənbə: Trend
Şərhlər