Azərbaycanda lazımi keyfiyyətli qeyri-qida malını alış günü sayılmamaqla 14 gün ərzində aldığınız yerdə başqa ölçü, rəng və ya fasonda uyğun mala dəyişə bilərsiniz; satıcıda uyğun mal yoxdursa, pulu geri tələb etmək hüququnuz var ("İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında" Qanunun 15-ci maddəsi, Mülki Məcəllənin 623-cü maddəsi). Şərt: mal istifadə olunmamalı, əmtəə görünüşü, yarlığı, plombu və çeki saxlanmalıdır. Zərgərlik, parfümeriya, gigiyena əşyaları, oyuncaqlar kimi 12 qrup mal bu qayda ilə dəyişdirilmir. Keyfiyyətsiz malda isə zəmanət müddəti ərzində dəyişdirmə, təmir, qiymətin azaldılması və ya pulun qaytarılması tələb oluna bilər. Onlayn alışda 7 iş günü ərzində səbəb göstərmədən müqavilədən imtina etmək olar. Şikayət üçün əvvəlcə satıcıya yazılı müraciət edilir, sonra Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinə (çağrı mərkəzi 195-1-4), qida məhsulları üzrə Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinə (1003) və ya məhkəməyə müraciət olunur.
Qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Konkret mübahisə üzrə vəkilə və ya səlahiyyətli quruma müraciət edin.
Keyfiyyətli malı dəyişmək: 14 gün qaydası
Qanuna görə lazımi keyfiyyətli qeyri-qida malı forması, ölçüsü, fasonu, rəngi və ya başqa səbəbdən sizə yaramırsa, onu alındığı yerdə uyğun mala dəyişmək hüququnuz var. Müddət 14 gündür və malın alındığı gün bu müddətə daxil edilmir. Satıcı daha uzun müddət elan edə bilər, qısalda bilməz: istehlakçının qanuni hüquqlarını məhdudlaşdıran müqavilə şərtləri Qanunun 16-cı maddəsinə görə etibarsızdır.
Dəyişdirmə üçün aşağıdakı şərtlər birlikdə ödənməlidir:
- mal istifadə olunmayıb;
- əmtəə görünüşü və istehlak xassələri qorunub;
- plomb və yarlıqlar saxlanılıb;
- kassa çeki, qəbz və ya malla verilmiş digər sənəd var.
Dəyişmə anında satışda uyğun mal yoxdursa, siz üç variantdan birini seçə bilərsiniz: dəyəri yenidən hesablanmaqla başqa mal almaq, ödədiyiniz pulu geri götürmək və ya uyğun mal gələnədək gözləmək. Sonuncu halda satıcı mal satışa daxil olan gün sizə xəbər verməlidir. Diqqət: qanun keyfiyyətli malda birbaşa "pulu qaytarmaq" hüququnu yalnız uyğun mal olmadıqda tanıyır; uyğun mal varsa, satıcı adətən dəyişdirmə təklif edir.
Dəyişdirilməyən mallar siyahısı
Nazirlər Kabinetinin 21 may 1998-ci il tarixli 114 nömrəli Qərarı ilə (2024-cü il dəyişikliyi nəzərə alınmaqla) təsdiq edilmiş siyahıya görə keyfiyyətli olduqda aşağıdakı mallar dəyişdirilmir:
- qızıl və qızıl məmulatları;
- qiymətli və yarımqiymətli metallardan, daşlardan hazırlanmış məmulatlar;
- bütün növ parçalar və ölçü ilə satılan mallar (lent, tesma, haşiyə) – istehsal qüsuru istisna olmaqla;
- parfümer-kosmetika malları;
- kişi, qadın və uşaq çimərlik paltarları;
- bağça yaşlı və yeni doğulan uşaqlar üçün alt paltarları;
- məişət kimyası malları;
- şəxsi gigiyena əşyaları (diş fırçası, daraq, biqudi və s.);
- uşaq oyuncaqları;
- istifadədə olmuş, yarlığı olmayan corab və alt paltarları – istehsal qüsuru istisna olmaqla;
- qida üçün plastmasdan hazırlanmış məmulatlar;
- dəyəri ödənilmiş və mağazadan çıxarılmış qida məhsulları.
Bu siyahı yalnız keyfiyyətli mallara aiddir. Siyahıdakı mal qüsurlu çıxarsa, keyfiyyətsiz mal üzrə hüquqlarınız qüvvədə qalır.
Keyfiyyətsiz mal və zəmanət: hüquqlar və müddətlər
Zəmanət müddəti ərzində malda qüsur və ya saxtalaşdırma aşkar etsəniz, Qanunun 7-ci maddəsinə görə öz seçiminizlə satıcıdan və ya istehsalçıdan tələb edə bilərsiniz: malın keyfiyyətli mala dəyişdirilməsini, qiymətin uyğun məbləğdə azaldılmasını, qüsurun pulsuz aradan qaldırılmasını (və ya təmir xərcinizin ödənilməsini), malın başqa modelə dəyişdirilməsini, yaxud müqavilənin ləğvini və zərərin ödənilməsini. Mülki Məcəllənin 624.4-cü maddəsi də bu tələblərin əvəzinə müqavilədən imtina edib pulun qaytarılmasını tələb etməyə imkan verir.
| Vəziyyət | Qanunda nəzərdə tutulan müddət və qayda |
|---|---|
| Keyfiyyətsiz malın dəyişdirilməsi (mal varsa) | Dərhal; keyfiyyət yoxlaması lazımdırsa, tələb verildiyi andan 14 gün |
| Dəyişdirmə üçün mal yoxdursa | Ərizə verildiyi andan 2 ay |
| Qüsurun pulsuz aradan qaldırılması (təmir) | 14 gün və ya razılaşdırılmış başqa müddət |
| Təmir və ya dəyişdirmə gecikdikdə | Hər gecikmə günü üçün satış qiymətinin 1%-i dəbbə pulu |
| Məişət texnikası və nəqliyyat vasitəsi təmirdə olduqda | Tələb etsəniz, oxşar mal evinizə çatdırılmaqla pulsuz verilir |
| Qüsurun səbəbi mübahisəlidirsə | Satıcı yazılı ərizədən sonra 3 gün ərzində malı öz hesabına ekspertizaya göndərir |
| Zəmanət müddəti göstərilməyibsə | Qüsur mal verildiyi gündən 2 il ərzində aşkar edilməlidir (Mülki Məcəllə, 589.2) |
| Keyfiyyətsiz qida məhsulu | Yararlılıq müddəti ərzində keyfiyyətli məhsula dəyişdirilir və ya pulu qaytarılır |
Zəmanətli təmir zamanı zəmanət müddəti malın təmirdə qaldığı müddət qədər uzanır, mal dəyişdirildikdə isə zəmanət yenidən başlayır. Eyni modelə dəyişdirilərkən qiymət artıbsa, fərqi ödəmirsiniz. İri qabaritli və ağır malların geri daşınması və yenisinin çatdırılması satıcının hesabınadır. Satıcı qüsurun istifadə qaydalarının pozulması, üçüncü şəxslərin hərəkəti və ya təbii fəlakət nəticəsində yarandığını sübut edərsə, tələb təmin olunmaya bilər; keyfiyyət yoxlamasında şəxsən iştirak etmək hüququnuz var.
Çek, qəbz və texniki pasport niyə vacibdir
Qanunun 7.7-ci maddəsinə görə istehlakçının tələbinə kassa çeki, qəbz və ya mal çeki, zəmanətli mallarda isə texniki pasport və ya onu əvəz edən sənəd təqdim edildikdə baxılır. Satıcı mal satarkən çek və ya digər yazılı sənəd verməyə borcludur. Mürəkkəb texniki malın texniki pasportsuz satılması ayrıca inzibati xətadır. Ona görə də çeki, zəmanət talonunu və qablaşdırmanı ən azı zəmanət müddəti bitənədək saxlayın. Mülki Məcəllə dəyişdirmə və qaytarma üçün malın həmin satıcıdan alındığına dair "sübut" tələb edir, buna görə çek itibsə, kartla ödənişin bank çıxarışı kömək edə bilər, amma bu halda mübahisə ehtimalı artır.
Onlayn alış-veriş: 7 iş günü imtina hüququ
"Elektron ticarət haqqında" Qanunun 9-cu maddəsinə görə internetdən alış etdikdə ödəniş üsulundan asılı olmayaraq 7 iş günü ərzində cəriməsiz və səbəb göstərmədən müqavilədən imtina edə bilərsiniz. Satıcı ödədiyiniz məbləği 7 gün ərzində əlavə xərc tutmadan qaytarmalıdır; sizdən yalnız malın geri göndərilməsi xərci tutula bilər. Sifariş, başqa razılaşma yoxdursa, ən geci 30 gün ərzində icra olunmalıdır; mal stokda olmadıqda satıcı bunu bildirib pulu 7 gün ərzində qaytarır.
Tərəflər başqa cür razılaşmayıbsa, imtina hüququ aşağıdakı hallara şamil olunmur:
- sizin razılığınızla icrasına 7 günlük müddət bitməmiş başlanmış xidmətlər;
- sifarişlə hazırlanan və ya fərdiləşdirilən, tez korlanan, istifadə müddəti məhdud mallar;
- qablaşdırması açılmış audio, video yazılar və proqram təminatı;
- qiyməti maliyyə bazarından asılı olan mallar;
- qəzet, jurnal və digər dövri mətbuat.
Onlayn satıcı saytında adını, ünvanını, əlaqə məlumatlarını, VÖEN-ini, qiymətə verginin və çatdırılmanın daxil olub-olmadığını göstərməlidir. Sifarişdən əvvəl imtina hüququ, şikayət ünvanı və zəmanət şərtləri barədə məlumat verilməlidir. Satıcının yanlış məlumat verməsi İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 459.1-ci maddəsi ilə cərimələnir.
Şikayət yolları: addım-addım
- Satıcıya yazılı iddia. Tələbinizi (dəyişdirmə, təmir, pulun qaytarılması) aydın yazın, çekin surətini əlavə edin və iddianın iki nüsxəsindən birində qəbul tarixi ilə imza alın. Onlayn satıcıya e-poçt və ya sayt vasitəsilə yazın, yazışmanı saxlayın.
- Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi. Prezident yanında fəaliyyət göstərən bu qurum satılmış malların dəyişdirilməsi və qaytarılması qaydalarına, çəkidə, qiymətdə aldatmaya və natamam məlumata dair müraciətlərə baxır (qida məhsulları istisna). Müraciət competition.gov.az saytındakı "Ərizə, şikayət, təklif" bölməsi, [email protected] ünvanı, çağrı mərkəzi 195-1-4 və ya Bakı, Üzeyir Hacıbəyov küçəsi 84, Hökumət evi, 7-ci qapı ünvanı ilə edilir.
- Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA). Keyfiyyətsiz, vaxtı keçmiş qida və iaşə ilə bağlı hallar üçün "1003-Çağrı Mərkəzi" və [email protected] ünvanı.
- Məhkəmə. Qanunun 26-cı maddəsinə görə istehlakçılar hüquqlarının pozulması ilə bağlı iddialara görə dövlət rüsumundan azaddır, məhkəmə mənəvi zərərin ödənilməsini də həll edə bilər.
Satıcıya hansı cərimələr tətbiq oluna bilər
İnzibati cərimə satıcını məsuliyyətə cəlb edir, amma sizə pul ödənilməsini avtomatik təmin etmir; zərərin əvəzi üçün mülki tələb ayrıca qalır. Əsas maddələr:
- 447-ci maddə (çəkidə, hesabda, keyfiyyətdə aldatma, vaxtı keçmiş mal, hüquqları məhdudlaşdıran müqavilə şərtləri və s.): fiziki şəxslər 350–500, vəzifəli şəxslər 1 500–2 000, hüquqi şəxslər 4 000–6 000 manat;
- 453-cü maddə (qiymət, xassə, zəmanət şərtləri barədə məlumat verilməməsi): 200 manat;
- 445-ci maddə (qiymət kağızının olmaması və ya səhv tərtibi): 800–1 000 manat; qiymətin manatla göstərilməməsi: 1 100–1 650 manat;
- 446-cı maddə (mürəkkəb texniki malın texniki pasportsuz satışı): fiziki şəxslər 350–500, vəzifəli şəxslər 1 650–2 200 manat.
Tez-tez verilən suallar
Paltarı çeksiz qaytarmaq olarmı?
Qanuna görə tələbə çek və ya qəbz təqdim edildikdə baxılır. Çek yoxdursa, malın həmin satıcıdan alındığını başqa sübutla (məsələn, kart çıxarışı) göstərməyə çalışın, lakin satıcı imtina edə bilər.
Mağaza "endirimli mal geri alınmır" yazırsa, bu qanunidir?
Qanunda endirimli mallar üçün ayrıca istisna yoxdur. Keyfiyyətli endirimli mal 14 günlük dəyişdirmə qaydasına, qüsurlu mal isə keyfiyyətsiz mal qaydalarına tabedir. Hüquqları məhdudlaşdıran şərtlər etibarsızdır.
Telefonun qüsuru zəmanətdə çıxıb, satıcı yalnız təmir təklif edir. Nə etməli?
Seçim hüququ sizindir: dəyişdirmə, təmir, qiymət azaldılması və ya müqavilənin ləğvi. Təmiri seçsəniz, o, 14 gün ərzində aparılmalıdır, gecikmənin hər günü üçün qiymətin 1%-i dəbbə pulu hesablanır.
Onlayn sifarişdə 7 gün təqvim günüdür, yoxsa iş günü?
İmtina müddəti 7 iş günüdür. Satıcının pulu qaytarma müddəti isə qanunda sadəcə "7 gün" kimi göstərilib.
Ərzaq məhsulunu geri qaytarmaq olarmı?
Keyfiyyətli qida məhsulu mağazadan çıxarıldıqdan sonra dəyişdirilmir. Keyfiyyətsizlik yararlılıq müddəti ərzində aşkar olunubsa, satıcı onu dəyişməli və ya pulunu qaytarmalıdır.
Mənbə: e-qanun.az – İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında Qanun, e-qanun.az – Nazirlər Kabinetinin 114 nömrəli Qərarı, e-qanun.az – Elektron ticarət haqqında Qanun, e-qanun.az – Mülki Məcəllə, e-qanun.az – İnzibati Xətalar Məcəlləsi, Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi
Şərhlər