Azərbaycanda xəstəlik vərəqəsi üzrə müavinət – rəsmi adı ilə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət – ən azı 6 ay sosial sığorta stajı olan işçiyə verilir. 1 may 2026-cı ildən müavinət stajdan asılı olmayaraq orta qazancın 100 faizi həcmində ödənilir. Xəstəliyin ilk 14 təqvim günü üçün müavinəti işəgötürən öz vəsaitindən, qalan günlər üçün isə Dövlət Sosial Müdafiə Fondu (DSMF) məcburi sosial sığorta vəsaitindən ödəyir. Hesablama xəstələndiyiniz aydan əvvəlki 4 rübün qazancına əsaslanır; aylıq məbləğ maaşınızın iki qatından və minimum əmək pensiyasının 25 mislindən (8 000 manat) çox ola bilməz. Vərəqəni həkim elektron formada açır, məlumat işəgötürənə avtomatik ötürülür.
Qeyd: Məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır, hüquqi məsləhət deyil. Normalar 2026-cı il oktyabr vəziyyətinə görədir; konkret halda rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin – Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin 142 çağrı mərkəzi və ya sosial.gov.az.
Xəstəlik vərəqəsi müavinətinin hüquqi əsası nədir
Müavinətin hüquqi əsası “Sosial sığorta haqqında” Qanun və Nazirlər Kabinetinin 1998-ci il 15 sentyabr tarixli 189 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Qaydadır. Qanunun 4-cü maddəsi əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsini sosial sığorta hadisəsi sayır, 6-cı maddəsi isə bu müavinəti sığorta ödəmələri sırasına daxil edir və hüququ ən azı 6 ay stajı olanlara şamil edir. Həmin Qayda Nazirlər Kabinetinin 30 yanvar 2026-cı il tarixli 31 nömrəli Qərarı ilə yeni redaksiyada verilib və 1 may 2026-cı ildən qüvvədədir (bundan sonra – Qayda). Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinin qeydi də təsdiq edir ki, xəstə işçinin iş yeri və vəzifəsi saxlanılır.
Qaydanın 2.2-ci bəndinə görə müavinət bu hallarda verilmir: xəstəlik ödənişsiz, qismən ödənişli sosial, təhsil və ya yaradıcılıq məzuniyyəti dövründə başladıqda; şəxs qəsdən öz sağlamlığına zərər vurduqda; xəsarət onun törətdiyi cinayət nəticəsində alındıqda.
Kim ödəyir: ilk 14 gün işəgötürən, qalanı DSMF
İlk 14 təqvim günü üçün müavinəti işəgötürən, 15-ci gündən etibarən isə DSMF ödəyir (Qayda, 2.5). Xəstəlik fasiləsiz davam edirsə, bir neçə vərəqə açılsa belə, işəgötürən ilk 14 günü yalnız bir dəfə ödəyir. Xəstəlik fasilələrlə təkrarlanırsa, hər yeni hal üçün ilk 14 gün yenidən işəgötürənin hesabınadır. Müavinət xəstəliyin birinci günündən əmək qabiliyyəti bərpa olunanadək, lakin bir ildən çox olmayan müddətə verilir (2.6).
- Əlavə iş yeri: ilk 14 gün üçün hər işəgötürən öz ödədiyi qazanc əsasında ayrıca ödəyir, qalan günlər DSMF tərəfindən ümumi qazanc əsasında hesablanır (2.11).
- DSMF hissəsinin müddəti: məlumat ötürüldükdən sonra 5 iş günü ərzində avtomatik təyin edilib ödənilir; çatışmazlıq olarsa, müddət hər dəfə 10 iş günü olmaqla ən çox iki dəfə uzadılır (7.1.2.5).
- İstehsalat qəzası: işəgötürənin təqsiri ilə baş verən istehsalat qəzası və ya peşə xəstəliyində bütün dövr üçün müavinəti təqsirkar işəgötürən ödəyir (2.17).
Müavinət necə hesablanır: düstur və 100 faiz qaydası
Müavinət əvvəlki 4 rübün orta günlük qazancının xəstəlik dövrünün təqvim günlərinə vurulması ilə hesablanır və 100 faiz ödənilir. Qaydanın 2.8-ci bəndindəki düstur:
- MM = TGS × OQM – müavinət = xəstəlik dövrünün təqvim günləri × bir günə düşən orta qazanc;
- OQM = ÜQM / BTG – orta günlük qazanc = 4 rübdəki ümumi qazanc / bölən təqvim günləri;
- BTG = ÜTG – ÇTG – 4 rübün təqvim günlərindən əvvəlki xəstəlik, analıq məzuniyyəti və qismən ödənişli sosial məzuniyyət günləri çıxılır (2.13).
Qazanc kimi həmin 4 rübdə sizin üçün ödənilmiş (hesablanmış) məcburi sosial sığorta haqqının dörd misli götürülür (2.7). Yəni yalnız rəsmi, sığorta haqqı ödənilmiş əmək haqqı nəzərə alınır. Son 4 rübdə əmək fəaliyyətiniz olmayıbsa, orta günlük qazanc minimum aylıq əməkhaqqının həmin ayın təqvim günlərinə bölünməsi ilə tapılır (2.9).
Hədlər (2.10): aylıq müavinət vəzifə maaşınızın (tarif dərəcəsinin) iki qatından və “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 6-1-ci maddəsindəki minimum pensiyanın (320 manat) 25 mislindən, yəni 8 000 manatdan çox ola bilməz. Maaşın iki qatı həddi istehsalat bədbəxt hadisəsi və peşə xəstəliyinə şamil edilmir.
Staj faizləri nə oldu? 1 may 2026-cı ilədək qüvvədə olan köhnə Əsasnaməyə görə müavinət sığorta stajından asılı idi: 8 ilədək staj – qazancın 60 faizi, 8 ildən 12 ilədək – 80 faizi, 12 ildən çox – 100 faizi. Yeni Qaydanın 2.16-cı bəndi bu pilləli sistemi ləğv edib: indi 6 aylıq stajı olan hər kəs 100 faiz alır. 1 may 2026-dan əvvəl başlamış və sonra davam edən hallar isə həmin tarixdə qüvvədə olan normalarla hesablanır (31 nömrəli Qərarın 2-ci hissəsi).
Vergi: Vergi Məcəlləsinin 102.1.4-cü maddəsi bu müavinəti gəlir vergisindən azad edilən dövlət müavinətlərindən açıq şəkildə istisna edir, ona görə ondan gəlir vergisi ümumi qaydada (güzəştlər nəzərə alınmaqla) tutulur. Sosial sığorta haqqı isə hesablanmır (“Sosial sığorta haqqında” Qanun, 15-ci maddə).
Nümunə hesablama: 1 000 manat maaş, 5 il staj
Aylıq rəsmi maaşı 1 000 manat olan işçi üçün orta günlük qazanc 32,88 manat, 10 təqvim günlük müavinət isə 328,77 manat olur. Fərziyyələr: işçi oktyabr 2026-da xəstələnib, hesablama dövrü oktyabr 2025 – sentyabr 2026-dır (4 rüb, 365 təqvim günü), bu dövrdə xəstəlik vərəqəsi, analıq və qismən ödənişli məzuniyyət olmayıb, sığorta haqqı tam maaşdan ödənilib. Ümumi qazanc 12 000 manat, OQM = 12 000 / 365 = 32,88 manat.
| Hal | Sayılan təqvim günləri | Kim ödəyir | Məbləğ (vergidən əvvəl) |
|---|---|---|---|
| 10 təqvim günü xəstəlik | 10 | İşəgötürən | 328,77 ₼ |
| 10 iş günü (iki həftəsonu daxil) | 14 | İşəgötürən | 460,27 ₼ |
| 20 təqvim günü xəstəlik | 14 + 6 | İşəgötürən 460,27 ₼ + DSMF 197,26 ₼ | 657,53 ₼ |
| Müqayisə: köhnə qayda, 5 il staj (60%), 10 gün | 10 | İşəgötürən | 197,26 ₼ |
Diqqət: müavinət iş günlərinə yox, təqvim günlərinə görə hesablanır. “10 iş günü” xəstəlik adətən 14 təqvim gününə bərabərdir, çünki həftəsonları da vərəqəyə düşür. Məbləğlər gəlir vergisi tutulmazdan əvvəldir və aylıq hədlərə (bu nümunədə 2 000 manat) çatmır.
Elektron xəstəlik vərəqəsi: kim açır və neçə günə verilir
Xəstəlik vərəqəsini müalicə həkimi yalnız elektron formada Səhiyyə Nazirliyinin Vahid Səhiyyə İnformasiya Sistemində (VSİS) açır. Qayda Nazirlər Kabinetinin 1993-cü il 8 yanvar tarixli 9 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Təlimatla tənzimlənir:
- vərəqə sizin müraciətinizlə açılır; müraciətdən əvvəlki tarixə vərəqə yazmaq qadağandır (Təlimat, 29-1 və 35-2);
- həkim vərəqəni hər dəfə 3 gündən, ümumilikdə 6 gündən çox olmayaraq verir; 6 gündən sonra uzadılmanı həkim-məsləhət komissiyası (HMK) və ya baş həkim təsdiqləyir (7–8);
- stasionar müalicədə vərəqə xəstəxanada qaldığınız bütün günlərə açılır (13);
- təsdiqdən sonra sizə bildiriş gəlir, istəsəniz tibb müəssisəsində kağız çapını ala bilərsiniz (29-1);
- məlumat Nazirliyin Mərkəzləşdirilmiş elektron informasiya sisteminə və işəgötürənin “Əmək və məşğulluq” altsistemindəki kabinetinə real vaxtda düşür (Qayda, 2.1 və 7.1.1.1).
Müavinət ödənildikdən sonra vərəqəyə düzəliş edilmir.
Xəstə uşağa, ailə üzvünə qulluq və karantin
Xəstəlik vərəqəsi xəstə ailə üzvünə qulluq və karantin üçün də açılır (Təlimatın IV bölməsi):
- 14 yaşınadək xəstə uşaq – vərəqə anaya, ataya, qanuni nümayəndəyə və ya qulluq edən digər ailə üzvünə uşağın qulluğa ehtiyacı olan bütün dövr üçün açılır (22);
- 14 yaşdan böyük xəstə ailə üzvü – qulluq olmaması həyat üçün təhlükəlidirsə və xəstəxanaya yerləşdirmək mümkün deyilsə, 7 günədək, müstəsna hallarda ümumilikdə 10 təqvim gününədək (21);
- karantin – vərəqəni həkim-epidemioloq, olmadıqda müalicə həkimi açır (20);
- xroniki xəstəyə qulluq və sağlam uşağa baxmaq (məsələn, bağçada karantin) üçün vərəqə açılmır, yalnız arayış verilə bilər (23 və 36).
Hamiləliyə və doğuşa görə vərəqə ayrıca – 126 təqvim günü (çətin doğuşda və ya iki və daha çox uşaq doğulduqda 140 gün) müddətinə açılır və müavinət DSMF tərəfindən təyin edilir. Təfərrüatlar analıq məzuniyyəti barədə ayrıca məqaləmizdədir.
İşəgötürən ödəmirsə və ya vərəqəsiz işə gəlməsəniz
İşəgötürən müavinəti ödəmirsə, əvvəlcə yazılı izahat istəyin, sonra 142 çağrı mərkəzinə, Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə və ya məhkəməyə müraciət edin.
- İşəgötürən sığorta hesabatını təqdim etməyibsə və ya hesabatda uyğunsuzluq varsa, müavinətin verilməsi düzəliş edilənədək dayandırılır və sizə elektron bildiriş gəlir (Qayda, 2.3).
- İşəgötürən 180 gün ərzində borcunu ödəsə və ya dəqiqləşdirilmiş hesabat versə, müavinət yenidən hesablanır və fərq sizə ödənilir (2.14).
- Sığortaedənlə sığortaolunan arasındakı mübahisələrə Əmək Məcəlləsi üzrə baxılır (“Sosial sığorta haqqında” Qanun, 29-cu maddə). Pul tələbi ilə məhkəməyə 1 il ərzində müraciət etmək olar, bundan əvvəl ilkin mediasiya sessiyası tələb olunur (Əmək Məcəlləsi, 296.4 və 294.5).
Vərəqəsiz işə gəlməmək risklidir. Əmək Məcəlləsinin 72-ci maddəsinin “a” bəndinə görə öz xəstəliyiniz, yaxın qohumun xəstələnməsi və ya vəfatı istisna olmaqla, üzürlü səbəb olmadan bütün iş günü işə gəlməmək kobud pozuntudur və 70-ci maddənin “ç” bəndi ilə müqaviləyə xitam üçün əsas ola bilər; xəstəliyi isə elektron vərəqə sübut edir. Əksinə, müvəqqəti əmək qabiliyyətsiz işçini işdən çıxarmaq qadağandır (79-cu maddə, müəssisənin ləğvi və yaş həddi halları istisna), 6 aydan az xəstəlik isə xitam əsası ola bilməz (74-cü maddənin qeydi).
Tez-tez verilən suallar
Xəstəlik vərəqəsi müavinəti üçün neçə ay staj lazımdır?
Ən azı 6 ay sosial sığorta stajı. Staj yalnız cari iş yerində yox, sığorta haqqı ödənilmiş bütün dövrlər üzrə toplanır (Qayda, 1.5).
Həftəsonu və bayram günləri də ödənilirmi?
Bəli. Müavinət xəstəlik dövrünün bütün təqvim günləri üçün, birinci gündən hesablanır.
Ödənişsiz məzuniyyətdə xəstələnsəm müavinət alacağammı?
Məzuniyyət dövrü üçün yox. Xəstəlik məzuniyyət bitdikdən sonra da davam edirsə, müavinət işə başlamalı olduğunuz gündən ümumi qaydada verilir (Qayda, 2.19).
Müavinətdən vergi tutulurmu?
Bəli, gəlir vergisi tutulur (Vergi Məcəlləsi, 102.1.4), sosial sığorta haqqı isə tutulmur.
Mənbə: e-qanun.az – “Sosial sığorta haqqında” Qanun, e-qanun.az – Nazirlər Kabinetinin 189 nömrəli Qərarı (Qayda), e-qanun.az – Nazirlər Kabinetinin 30.01.2026 tarixli 31 nömrəli Qərarı, e-qanun.az – Xəstəlik vərəqələri üzrə Təlimat, e-qanun.az – Əmək Məcəlləsi, e-qanun.az – Vergi Məcəlləsi, e-qanun.az – “Əmək pensiyaları haqqında” Qanun, sosial.gov.az – Temporary disability benefit
Şərhlər