Telefon itəndə və ya oğurlananda ilk 30 dəqiqədə üç iş görülməlidir: cihazın yerini tapıb onu uzaqdan kilidləmək, SIM kartı operator vasitəsilə bloklamaq və bank kartlarını dondurmaq. Oğurluq halında 102 nömrəsi ilə polisə müraciət edin – polis arayışı ilə telefon IMEI kodu üzrə Azərbaycanda bütün şəbəkələrdə bloklana bilər.
Aşağıda addımları vaxt ardıcıllığı ilə, operatorların qaynar xətləri, bank və sosial şəbəkə hesablarının qorunması, IMEI ilə bloklama və öncədən hazırlıq qaydaları ilə birlikdə izah edirik.
Telefon itəndə ilk 30 dəqiqədə nə etməli?
Ən vacib qayda – vaxt itirməmək və əvvəlcə telefonun sadəcə yaxınlıqda itib-itmədiyini yoxlamaqdır. Sonra aşağıdakı ardıcıllıqla hərəkət edin:
| Vaxt | Addım | Harada |
|---|---|---|
| 0–5 dəqiqə | Nömrənizə zəng edin, yerini xəritədə yoxlayın | Başqa telefon, kompüter |
| 5–10 dəqiqə | Telefonu "itirilmiş" kimi işarələyin, kilidləyin | iCloud və ya Google hesabı |
| 10–15 dəqiqə | SIM kartı bloklayın | Operatorun qaynar xətti |
| 15–20 dəqiqə | Bank kartlarını dondurun | Bankın tətbiqi və ya qaynar xətti |
| 20–30 dəqiqə | E-poçt və mesajlaşma sessiyalarını bağlayın, parolları dəyişin | Gmail, WhatsApp, Instagram |
| Eyni gün | Polisə müraciət edin, IMEI bloklanmasını tələb edin | 102, polis şöbəsi, operator |
Telefonun oğurlandığına əminsinizsə, onu özünüz axtarmağa çalışmayın – yerini polisə bildirin.
Telefonu necə tapmaq və uzaqdan kilidləmək olar?
İtmiş telefonu tapmaq və kilidləmək üçün iPhone-da Apple-ın "Find My", Android-də isə Google-un "Find Hub" xidmətindən istifadə olunur; hər ikisi başqa cihazdan brauzer vasitəsilə işləyir.
iPhone-u necə tapmaq olar?
iPhone itəndə "Find My" (Tap) xidməti ilə onun yerini görmək, səs çıxartmaq, kilidləmək və lazım olsa məlumatları silmək olar. Bunun üçün başqa cihazdan icloud.com/find saytına Apple ID ilə daxil olun və ya ailə üzvünün iPhone-undakı "Find My" tətbiqindən istifadə edin.
- Cihazı siyahıdan seçin və xəritədə son yerini yoxlayın.
- "Mark As Lost" (İtirilmiş kimi işarələ) rejimini aktivləşdirin: telefon parolla kilidlənir, Apple Pay kartları dayandırılır, ekranda əlaqə nömrəsi göstərilir.
- Telefonu geri almaq ümidi yoxdursa, "Erase iPhone" ilə məlumatları silin.
Silmədən sonra yer izləmə işləmir, lakin Activation Lock (aktivləşdirmə kilidi) qalır – telefon sizin Apple ID parolunuz olmadan başqası tərəfindən istifadə edilə bilməz. Ona görə cihazı Apple hesabınızdan silməyin.
Android telefonu Google ilə necə tapmaq olar?
Android telefonları Google-un "Find Hub" (əvvəlki adı Find My Device) xidməti ilə tapılır, kilidlənir və silinir. Başqa cihazdan google.com/android/find ünvanına telefondakı Google hesabı ilə daxil olun.
- Play sound – telefon səssiz rejimdə olsa da 5 dəqiqə zəng çalır.
- Secure device – ekranı kilidləyir, ekranda mesaj və əlaqə nömrəsi göstərə bilərsiniz.
- Factory reset – bütün məlumatları silir; bundan sonra yer izləmə dayanır.
Bu funksiyaların işləməsi üçün telefon açıq, internetə qoşulmuş, Google hesabına daxil olunmuş, məkan xidməti və "Find Hub" aktiv olmalıdır. Samsung istifadəçiləri əlavə olaraq SmartThings Find xidmətindən də istifadə edə bilərlər.
SIM kartı necə bloklamaq olar: Azercell, Bakcell, Nar
SIM kartı itkidən dərhal sonra bloklamaq lazımdır, çünki bank və sosial şəbəkələrin SMS təsdiq kodları məhz bu nömrəyə gəlir. Bloklama üçün nömrənin rəsmi sahibi kimi şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatlarınızı təqdim etməlisiniz.
| Operator | Qaynar xətt | Qeyd |
|---|---|---|
| Azercell | 1111 (24/7); +994 12 490 49 49 (SimSim), +994 12 490 52 52 (fakturalı) | 1111 başqa operatorların nömrələrindən də yığıla bilər |
| Bakcell | 555; +994 12 498 89 89 | Zəng və ya vəsiqə ilə müştəri xidmətləri mərkəzi |
| Nar | 777 (Nar nömrəsindən) | Başqa nömrədən nar.az və ya satış-xidmət mərkəzi vasitəsilə |
Nömrəni itirmək istəmirsinizsə, operatorun ofisində şəxsiyyət vəsiqəsi ilə eyni nömrəyə yeni SIM kart (dublikat) ala bilərsiniz. Bu zaman köhnə SIM kart avtomatik işləməz olur.
Bank kartlarını və tətbiqlərini necə qorumaq lazımdır?
Telefonda bank tətbiqi varsa, kartları dərhal bloklayın və ya dondurun – bunu başqa cihazdakı tətbiqdən, internet bankçılıqdan və ya kartın arxasında yazılan bankın qaynar xətti ilə etmək olar.
- Bütün kartları müvəqqəti dondurun, şübhəli əməliyyat varsa banka yazılı müraciət edin.
- Google Pay, Apple Pay və ya digər rəqəmsal kartları uzaqdan silin.
- Bankdan mobil tətbiqə girişi və SMS bildirişlərini yeni SIM karta keçirənədək dayandırmağı xahiş edin.
- Telefona gələn "bank əməkdaşı" zənglərinə inanmayın – oğrular tez-tez məhz bu anda zəng edib kod istəyirlər.
Belə sxemlər barədə bank kartı fırıldaqçılığı və qorunma yolları yazımızda ətraflı danışmışıq.
WhatsApp, Instagram və Gmail sessiyalarını bağlamaq
Telefon kilidli olsa belə, açıq sessiyalar risk yaradır, ona görə əsas hesablardan uzaqdan çıxış etmək lazımdır.
- Google hesabı: myaccount.google.com → "Təhlükəsizlik" → "Cihazlarınız" bölməsində itirilmiş telefondan çıxış edin və parolu dəyişin.
- Apple ID: parolu dəyişin, lakin cihazı hesabdan silməyin (Activation Lock qalsın).
- WhatsApp: yeni SIM kartı başqa telefona taxıb WhatsApp-ı həmin nömrə ilə aktivləşdirin – köhnə cihazdakı sessiya bağlanır. WhatsApp kompüter versiyasında "Əlaqəli cihazlar"dan da çıxış edin.
- Instagram və Facebook: "Hesab mərkəzi" → "Parol və təhlükəsizlik" → "Harada daxil olmusunuz" bölməsindən itirilmiş cihazdan çıxış edin.
- İki mərhələli doğrulamanı (2FA) yoxlayın və ehtiyat kodları yeniləyin.
Hesab artıq ələ keçirilibsə, WhatsApp, Telegram və Instagram hesabının bərpası bələdçimizdəki addımları izləyin.
Polisə müraciət və IMEI ilə bloklama
Telefon oğurlanıbsa, 102 (polis) və ya 112 nömrəsinə zəng edin, yaxud ən yaxın polis şöbəsinə ərizə verin. Polis arayışı IMEI kodu ilə bloklama üçün əsas sənəddir.
Azərbaycanda bütün mobil cihazlar Mobil Cihazların Qeydiyyatı Sistemində (MCQS) IMEI kodu ilə qeydə alınır; sistemi AZCON Holdinqin tərkibindəki "AzInTelecom" MMC idarə edir. Oğurlanmış və ya itirilmiş telefon "qara siyahıya" daxil edildikdə ölkədəki heç bir operatorun şəbəkəsində işləmir.
- Polisə müraciət edib itki və ya oğurluq barədə arayış alın.
- Şəxsiyyət vəsiqəsi və polis arayışı ilə mobil operatorun müştəri xidmətləri mərkəzinə müraciət edin (Bakcell bu xidmətin ödənişsiz olduğunu bildirir).
- Cihaz təxminən 24 saat ərzində "qara siyahıya" salınır və məhdudlaşdırılır.
- Telefon tapılarsa, müvafiq sənədlərlə yenidən "ağ siyahıya" qaytarılması üçün müraciət edin.
IMEI statusunu imei.az saytında yoxlamaq olar. Qeydiyyat qaydaları barədə IMEI qeydiyyatı bələdçimizdə yazmışıq.
Öncədən hazırlıq: telefon itməmişdən əvvəl nə etməli?
Hazırlıq itkinin zərərini xeyli azaldır və cəmi 10–15 dəqiqə vaxt aparır.
- *#06# yığıb IMEI kodunu yazın və qutu ilə birlikdə saxlayın; iki SIM-li telefonun iki IMEI kodu var.
- "Find My" (iPhone) və ya "Find Hub" (Android) funksiyasının aktiv olduğunu yoxlayın.
- Güclü ekran kilidi qoyun; iPhone-da "Stolen Device Protection", Android-də "Theft protection" funksiyasını aktivləşdirin.
- SIM karta PIN kod qoyun – oğru SIM kartı başqa telefona taxıb SMS kodları ala bilməsin.
- Şəkil və kontaktların avtomatik ehtiyat nüsxəsini aktivləşdirin.
Başqasının itirdiyi telefonu tapdınızsa
Tapılmış telefonu özünüzdə saxlamayın – onu ən yaxın polis şöbəsinə təhvil verin və ya ekranda göstərilən nömrə ilə sahibinə zəng edin. Başqasının əmlakını mənimsəmək qanunla məsuliyyətə səbəb ola bilər, IMEI kodunu dəyişdirmək isə qadağandır. Tapılmış telefon adətən IMEI üzrə bloklanmış olur və Azərbaycanda istifadə edilə bilmir.
Tez-tez verilən suallar
Telefonu IMEI ilə bloklamaq pulludurmu?
Bakcell-in məlumatına görə, polis arayışı əsasında itirilmiş və ya oğurlanmış telefonun bloklanması ödənişsizdir.
Telefon sönülüdürsə, onu tapmaq olarmı?
Xəritədə son məlum yer görünür. iPhone və bəzi Android cihazlar sönülü olsa belə yaxınlıqdakı cihazlar şəbəkəsi vasitəsilə qısa müddət tapıla bilər.
IMEI kodunu telefon olmadan necə öyrənmək olar?
Telefonun qutusunda, alış çekində, həmçinin Apple ID və ya Google hesabındakı cihaz məlumatlarında IMEI kodu göstərilir.
SIM kartı bloklayanda nömrə itirmi?
Xeyr. Nömrə sizə məxsus qalır; operatorun ofisində şəxsiyyət vəsiqəsi ilə eyni nömrəyə yeni SIM kart ala bilərsiniz.
Oğurlanmış telefonu xaricə aparsalar, işləyəcəkmi?
"Qara siyahı" ilk növbədə Azərbaycandakı şəbəkələrdə tətbiq olunur və xaricdə işləməyəcəyinə zəmanət vermir. Ona görə Activation Lock və ya Google hesab kilidini aktiv saxlamaq vacibdir.
Mənbə: Bakcell – Mobil telefonların qeydiyyatı qaydaları, Azercell – Zəng mərkəzi, Bakcell – Dəstək, Nar, Tech.az – AzInTelecom və MCQS, Technote.az
Şərhlər