Azərbaycanda xaricdən şəxsi istifadə üçün gətirilən hər bir mobil telefonun IMEI kodu yerli SIM kartla şəbəkəyə ilk qoşulduqdan sonra ən geci 30 gün ərzində "Mobil cihazların qeydiyyatı sistemi"ndə (MCQS) qeydiyyatdan keçirilməlidir. Qeydiyyat üçün dövlət rüsumu cihazın bazar qiymətinə görə 15 manatdan 100 manatadəkdir (100 dollara qədər sadə telefon – 15 ₼, 1000 dollardan baha smartfon – 100 ₼). Müddət bitənədək qeydiyyat edilməyən cihazın IMEI-si "qara siyahı"ya salınır və telefon Azərbaycan operatorlarının şəbəkəsində bloklanır. Qeydiyyat "mygov" portalı üzərindən onlayn və ya Azərpoçt filiallarında aparılır; IMEI-ni *#06# kombinasiyası ilə öyrənmək, statusu isə rəsmi portal vasitəsilə yoxlamaq mümkündür.
IMEI qeydiyyatı nədir və hansı qanuna əsaslanır
IMEI (International Mobile Equipment Identity) hər mobil cihazın 15 rəqəmli unikal seriya nömrəsidir. Azərbaycanda cihazların IMEI üzrə uçotu "Telekommunikasiya haqqında" Qanuna və Nazirlər Kabinetinin 28 dekabr 2011-ci il tarixli 212 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Mobil cihazların qeydiyyatının aparılması Qaydası"na əsaslanır. Sistem Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində olan "AzInTelecom" MMC tərəfindən idarə olunur.
Sistemdə üç siyahı var:
- Ağ siyahı – qeydiyyatdan keçmiş, şəbəkədə sərbəst işləyən cihazlar;
- Boz siyahı – statusu hələ müəyyən edilməmiş, yoxlanılan cihazlar (yeni gətirilən telefon 30 gün burada qalır);
- Qara siyahı – qeydiyyatsız, oğurlanmış, itirilmiş və ya IMEI-si kopyalanmış ("klon") cihazlar; operatorlar bu cihazlara xidmət göstərə bilməz.
2023-cü ildə Qaydalara edilən dəyişikliklərlə (Nazirlər Kabinetinin 12 iyun 2023-cü il tarixli 191 nömrəli qərarı) IMEI-nin dəyişdirilməsi və kopyalanması halları da qadağan edilmiş, pozuntuya görə İnzibati Xətalar Məcəlləsində fiziki şəxslər üçün 300–400 manat, vəzifəli şəxslər üçün 1000–1500 manat, hüquqi şəxslər üçün 3000–4000 manat cərimə nəzərdə tutulmuşdur.
Kimlər üçün məcburidir, kimlər azaddır
| Vəziyyət | Qeydiyyat tələbi |
|---|---|
| Xaricdən özü ilə gətirilən və ya onlayn sifarişlə poçtla alınan telefon (şəxsi istifadə) | Məcburidir – 30 gün ərzində, rüsum ödənilməklə |
| Azərbaycandakı rəsmi mağazadan alınan telefon | Satıcı (idxalçı) artıq qeydiyyat etdirib; alıcı yalnız statusu yoxlayır |
| Satış məqsədilə idxal edən şirkət və sahibkarlar | Məcburidir, lakin gömrük rüsumu və ƏDV ödənildiyindən ayrıca qeydiyyat rüsumu tutulmur |
| Əcnəbi və ya vətəndaş – xarici SIM ilə rouminqdə istifadə | Tələb olunmur |
| Əcnəbi – Azərbaycan SIM kartı ilə istifadə | 30 gündən sonra məcburidir, əks halda cihaz yerli SIM üçün bloklanır |
| Sistem işə düşməzdən əvvəl ölkədə istifadədə olan cihazlar | Operator məlumatları əsasında avtomatik ağ siyahıya salınıb |
Qaydalara görə, mobil cihazın brend, model və IMEI-si bir dəfə qeydiyyata alındıqdan sonra sahibinin dəyişməsi yenidən qeydiyyat tələb etmir – yəni ağ siyahıdakı telefonu başqasına satmaq və ya hədiyyə etmək sərbəstdir.
30 gün müddəti necə hesablanır və nə vaxt bloklanır
30 günlük müddət telefonun Azərbaycan operatorunun SIM kartı ilə şəbəkəyə ilk dəfə qoşulduğu gündən hesablanır, gömrükdən keçdiyi gündən yox. Cihaz şəbəkəyə qoşulan kimi operator abunəçiyə qeydiyyat barədə xəbərdarlıq SMS-i göndərir. Müddət bitdikdə IMEI qara siyahıya salınır: zəng, SMS və mobil internet dayanır, lakin Wi-Fi ilə işləmək mümkündür.
İki SIM kartlı telefonların iki IMEI nömrəsi olur (adətən son rəqəmi fərqli). Hər iki IMEI eyni qaydada qeydiyyata alınır; rüsum isə cihaz üçün bir dəfə ödənilir. Bloklanmış cihazı sonradan da qeydiyyatdan keçirmək olar – rüsum ödənilib sənədlər təqdim edildikdən sonra IMEI ağ siyahıya köçürülür.
Qeydiyyat rüsumu: rəsmi məbləğlər
Rüsum "Dövlət rüsumu haqqında" Qanunun 33-5-ci maddəsi ilə müəyyən edilir. 24 oktyabr 2023-cü il tarixli 1016-VIQD nömrəli qanunla məbləğlər təxminən üçdə bir azaldılmış və hazırda aşağıdakı kimidir:
| Cihazın bazar qiyməti (ABŞ dolları) | Dövlət rüsumu |
|---|---|
| 100 dollara qədər, foto, video və internet funksiyası olmayan sadə telefon | 15 manat |
| 100 dollara qədər (smartfon) | 20 manat |
| 101–200 dollar | 30 manat |
| 201–400 dollar | 40 manat |
| 401–700 dollar | 50 manat |
| 701–1000 dollar | 70 manat |
| 1000 dollardan yuxarı | 100 manat |
| Marka və modeli rəsmi qiymət siyahısında olmayan cihaz | 15 manat |
Bazar qiyməti sizin ödədiyiniz məbləğ deyil – səlahiyyətli orqanın beynəlxalq elektron məlumat sistemi əsasında həmin marka və modelin yeni (istifadə olunmamış) cihazı üçün müəyyən etdiyi qiymətdir və rəsmi saytda dərc olunur. Yəni ikinci əl iPhone gətirsəniz də rüsum yeni modelin qiymətinə görə hesablanır. Rüsum yalnız fiziki şəxslərin şəxsi istifadə üçün gətirdiyi cihazlara tətbiq olunur.
Qeydiyyat necə edilir: addım-addım
1. Gömrük bəyannaməsi (15 fevral 2023-cü ildən məcburidir)
"Telekommunikasiya haqqında" Qanuna edilən dəyişikliyə görə, 15 fevral 2023-cü ildən ölkəyə gətirilən və ya poçtla göndərilən telefon əvvəlcə Dövlət Gömrük Komitəsinin elektron sistemində ("Smart Customs" tətbiqi və ya e.customs.gov.az sərnişin bəyannaməsi) bəyan edilməlidir; bəyan edilməyən cihazın IMEI-si MCQS-də qeydiyyata alınmır. Fiziki şəxs üçün 800 dollara qədər dəyəri olan cihaz gömrük rüsumundan azaddır; 800 dollardan yuxarı hissə üçün gömrük ödənişləri (təxminən 36 faiz) tutulur. Məsələn, 1000 dollarlıq telefonda yalnız 200 dollarlıq hissə vergiyə cəlb olunur.
2. IMEI qeydiyyatı və rüsumun ödənilməsi
- Telefonda *#06# yığaraq IMEI nömrəsini (iki SIM-li cihazda hər ikisini) qeyd edin.
- "mygov" (my.gov.az) portalına şəxsiyyət vəsiqəsi, ASAN İmza və ya SİMA ilə daxil olun, mobil cihazın qeydiyyatı xidmətini seçin, brend, model və IMEI-ni daxil edin.
- Sistem gömrük bəyannaməsini yoxlayır və bazar qiymətinə uyğun rüsumu göstərir; ödənişi onlayn (bank kartı və ya ASAN ödəniş) edin.
- Onlayn müraciət etmək istəməyənlər şəxsiyyət vəsiqəsi (əcnəbilər üçün pasport) və cihazla birlikdə ən yaxın Azərpoçt filialına və ya mobil operatorun müştəri xidmətləri mərkəzinə müraciət edə bilər.
- Qeydiyyat mərkəzi sənədləri yoxladıqdan sonra IMEI ağ siyahıya salınır və abunəçiyə SMS bildirişi gəlir. Qaydalara görə, yoxlama 3 iş günü ərzində aparılır.
Qeyd: xidmətin dəqiq adı və portaldakı yeri vaxtaşırı dəyişə bilər; aktual addımları my.gov.az və ya AzInTelecom-un rəsmi saytından dəqiqləşdirin.
IMEI-ni öyrənmək və qeydiyyat statusunu yoxlamaq
IMEI-ni öyrənməyin üç yolu var: telefonun zəng ekranında *#06# yığmaq; Ayarlar bölməsində "Telefon haqqında" (iPhone-da Ayarlar – Ümumi – Haqqında) məlumatına baxmaq; cihazın qutusundakı və ya alış sənədindəki ştrix-kod etiketini oxumaq.
Statusu yoxlamaq üçün Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin Vahid Elektron Xidmətlər Portalında (portal.rinn.az) "IMEI yoxlama" xidmətinə və ya "mygov" portalına daxil olub IMEI-ni yazın. Nəticə cihazın ağ, boz və ya qara siyahıda olduğunu, "klon" və ya "oğurlanmış" statusu daşıyıb-daşımadığını göstərir. Operatorlar da öz müştəri xidmətləri və tətbiqləri vasitəsilə IMEI statusu barədə məlumat verir.
İkinci əl telefon alarkən: "klon" və "oğurlanmış" statusu
AzInTelecom-un 25 avqust 2026-cı il tarixli məlumatına görə, bu günədək 77 614 kopyalanmış IMEI koduna "klon" statusu verilərək bloklanıb, şəbəkəyə saxta IMEI ilə qoşulmaq üçün isə 1,6 milyondan çox cəhd qeydə alınıb. Klon status o deməkdir ki, eyni IMEI bir neçə cihazda istifadə olunur: belə cihaz yalnız əvvəl bağlandığı nömrələrlə işləyə bilər, yeni SIM kartla isə bloklanır. Orijinal cihazın sahibi çox vaxt kopyalanmadan xəbərsiz olur.
Ona görə də əlinizdə olan və ya almaq istədiyiniz telefon üçün:
- Alışdan əvvəl qutudakı IMEI-ni *#06# ilə ekrandakı nömrə ilə tutuşdurun – fərqlidirsə, cihazdan imtina edin;
- IMEI-ni portalda yoxlayın: yalnız ağ siyahıda olan cihazı alın;
- Satıcıdan qeydiyyat qəbzini və ya alış sənədini istəyin, nağd alışda yazılı alqı-satqı qeyd edin;
- Bazar qiymətindən xeyli ucuz "xaricdən gətirilmiş" telefonlara ehtiyatla yanaşın – onlara rüsum və gömrük ödənişi əlavə olunacaq.
Telefonunuz oğurlanıb və ya itibsə, şəxsiyyət vəsiqəsi və polisdən arayışla qeydiyyat mərkəzinə və ya operatorun müştəri xidmətinə müraciət edin: IMEI qara siyahıya salınır və operatorlar 24 saat ərzində cihaza xidməti dayandırır. İki SIM-li telefonda hər iki IMEI eyni vaxtda bloklanır. Cihaz tapılarsa, eyni qaydada ağ siyahıya qaytarmaq mümkündür. IMEI-ni dəyişdirən "açma" xidmətlərindən istifadə etmək inzibati məsuliyyətə səbəb olur.
Tez-tez verilən suallar
Xaricdən gətirdiyim telefonu 30 gün ərzində qeydiyyatdan keçirməsəm nə olar?
IMEI qara siyahıya salınır, Azərbaycan SIM kartı ilə zəng, SMS və mobil internet dayanır. Rüsumu ödəyib qeydiyyatdan keçdikdən sonra cihaz yenidən açılır.
Rüsum nə qədərdir?
Cihazın bazar qiymətindən asılı olaraq 15–100 manat: 100 dollara qədər sadə telefon – 15 ₼, smartfon – 20 ₼, 201–400 dollar – 40 ₼, 701–1000 dollar – 70 ₼, 1000 dollardan baha – 100 ₼.
Turist kimi gəlmişəm, telefonumu qeydiyyatdan keçirməliyəm?
Öz ölkənizin SIM kartı ilə rouminqdə istifadə edirsinizsə – xeyr. Azərbaycan SIM kartı alsanız, cihaz 30 gün sərbəst işləyir, sonra qeydiyyat tələb olunur.
IMEI-ni necə öyrənim və yoxlayım?
Telefonda *#06# yığın; sonra portal.rinn.az "IMEI yoxlama" və ya my.gov.az portalında nömrəni daxil edib statusa baxın.
Azərbaycanda mağazadan aldığım telefonu qeydiyyat etdirməliyəm?
Xeyr – rəsmi idxalçı qeydiyyatı artıq edib. Alışdan əvvəl IMEI-nin ağ siyahıda olduğunu yoxlamaq kifayətdir.
800 dollardan baha telefon gətirsəm nə ödəyirəm?
Gömrükdə 800 dollardan yuxarı hissəyə görə gömrük ödənişi (təxminən 36 faiz), sonra isə MCQS-də 100 manat qeydiyyat rüsumu.
Mənbə: Milli Məclis – "Dövlət rüsumu haqqında" Qanuna dəyişiklik (1016-VIQD), Milli Məclis – 415-VIQD (maddə 33-5), e-qanun.az – Mobil cihazların qeydiyyatının aparılması Qaydası, Nazirlər Kabineti – 191 nömrəli qərar (2023), Report.az – gömrük bəyannaməsi tələbi, Report.az – IMEI yoxlama, Trend.az – AzInTelecom, avqust 2026, Bakcell – IMEI qeydiyyatı
Şərhlər