WhatsApp, Telegram və ya Instagram hesabınız oğurlanıbsa, ilk 30 dəqiqədə üç iş görün: hesabı rəsmi bərpa yolu ilə geri alın, iki mərhələli doğrulamanı aktivləşdirin və dostlarınızı başqa kanalla xəbərdar edin. WhatsApp-da tətbiqi öz nömrənizlə yenidən qeydiyyatdan keçirib SMS ilə gələn 6 rəqəmli kodu daxil etdiyiniz anda hesabı ələ keçirən şəxs avtomatik çıxarılır; fırıldaqçı PIN qoyubsa, onsuz daxil olmaq üçün 7 gün gözləmək lazım ola bilər. Telegram-da başqa cihazdan "Aktiv sessiyalar" bölməsində yad sessiyaları bağlayıb bulud parolu qoyun. Instagram-da instagram.com/hacked səhifəsindən bərpa sorğusu göndərin. Pul tələb olunubsa və ya itkiniz varsa, 102 nömrəsi ilə polisə, Daxili İşlər Nazirliyinin Kibercinayətkarlıqla Mübarizə Baş İdarəsinə müraciət edin.
Azərbaycanda ən çox yayılmış hesab oğurluğu sxemləri
Hesabların böyük əksəriyyəti "sındırılmır" – istifadəçi təsdiq kodunu özü verir. Elektron Təhlükəsizlik Xidməti 2025-ci ilin oktyabrında xəbərdarlıq edib ki, fırıldaqçılar naməlum və ya tanış görünən nömrələrdən link göndərərək SMS təsdiq kodunu ələ keçirir, sonra hesabın sahibi adından onun kontaktlarına yazıb pul və şəxsi məlumat istəyirlər. Ən geniş yayılmış ssenarilər:
- "Səhvən sizə kod göndərdim". Tanış və ya yad nömrədən mesaj gəlir: "Nömrəmi səhv yazdım, kod sizə gəldi, göndərin". Bu, əslində sizin hesabınızın təsdiq kodudur.
- "Səs ver" linkləri. Dostunuzun artıq ələ keçirilmiş hesabından "qızımın/qardaşımın müsabiqəsinə səs verin" linki gəlir. Saxta səhifə nömrənizi və sonra təsdiq kodunu istəyir. Eyni üsul "pulsuz internet paketi", "hədiyyə", "Telegram Premium" və "mavi nişan" vədləri ilə də işlədilir.
- Saxta kuryer və ya bank əməkdaşı zəngi. "Bağlamanız var, ünvanı təsdiq etmək üçün SMS kodu deyin" və ya "kartınızdan şübhəli əməliyyat var" deyən zənglər. Bank kartı fırıldaqlarına ayrıca məqaləmizdə ətraflı baxmışıq; qısa qayda budur: heç bir bank, kuryer və ya dövlət qurumu SMS kodu soruşmur.
- Instagram üçün "müəllif hüququ pozuntusu" məktubu. "Hesabınız 24 saata bağlanacaq" deyən saxta məktub parolu daxil etmək üçün saxta giriş səhifəsinə yönləndirir.
Hesabın oğurlandığını necə anlamaq olar
Aşağıdakı əlamətlərdən biri varsa, dərhal hərəkətə keçin:
- WhatsApp "Nömrəniz artıq başqa telefonda qeydiyyatdadır" yazıb sizi hesabdan çıxarır;
- Telegram-da tanımadığınız cihazdan giriş haqqında xidməti bildiriş gəlir;
- Instagram-dan e-poçt ünvanınızın, telefon nömrənizin və ya parolunuzun dəyişdirildiyi barədə məktub alırsınız;
- Dostlarınız sizin adınızdan pul, kod və ya "səs" istəyən mesajlar aldıqlarını deyirlər.
WhatsApp hesabını necə bərpa etmək olar
WhatsApp hesabı telefon nömrəsinə bağlıdır, buna görə SIM kart əlinizdədirsə, hesabı geri almaq çox vaxt bir neçə dəqiqə çəkir:
- WhatsApp-ı açın (lazım gələrsə, silib yenidən yükləyin) və öz nömrənizlə daxil olun.
- SMS və ya zəng ilə gələn 6 rəqəmli kodu daxil edin. Bu kodu daxil etdiyiniz anda hesabdan istifadə edən şəxs avtomatik çıxarılır.
- Tətbiq sizdən tanımadığınız iki mərhələli PIN istəyirsə, deməli, fırıldaqçı onu qoyub. Hesaba e-poçt bağlıdırsa, PIN-i e-poçtla sıfırlayın; bağlı deyilsə, PIN-siz daxil olmaq üçün 7 gün gözləməlisiniz. Bu müddətdə fırıldaqçı da hesabda qala bilmir.
- Daxil olduqdan sonra "Parametrlər" → "Əlaqəli cihazlar" (Linked devices) bölməsində tanımadığınız bütün kompüter və brauzer sessiyalarından çıxın.
- Bərpa alınmırsa, tətbiqdə "Parametrlər" → "Kömək" → "Bizimlə əlaqə" vasitəsilə və ya WhatsApp-ın dəstək e-poçtuna "Lost/Stolen: Please deactivate my account" mövzusu ilə nömrənizi beynəlxalq formatda (+994...) yazaraq müraciət edin.
SIM kartınız itibsə və ya operatorda sizin adınıza dublikat çıxarılıbsa, əvvəlcə mobil operatorunuza (Azercell, Bakcell, Nar) şəxsiyyət vəsiqəsi ilə müraciət edib nömrəni bərpa etdirin.
Telegram hesabını necə bərpa etmək olar
Telegram-ın rəsmi tez-tez verilən suallar bölməsinə görə, hesab yalnız telefon nömrəsinə bağlıdır və nömrəyə və ya Telegram-ın açıq olduğu heç bir cihaza çıxışınız yoxdursa, dəstək xidməti kömək edə bilmir. Buna görə əsas addımlar başqa cihazdan atılır:
- Telegram-ın hələ açıq olduğu cihazda "Settings" → "Devices" (və ya "Privacy and Security" → "Active Sessions") bölməsinə keçin və "Terminate all other sessions" ilə bütün yad sessiyaları bağlayın.
- Dərhal "Privacy and Security" → "Two-Step Verification" bölməsində bulud parolu qoyun və bərpa e-poçtu əlavə edin. Bundan sonra yalnız SMS kodu ilə hesaba girmək mümkün olmayacaq.
- Telefonunuz oğurlanıbsa, operatora müraciət edib köhnə SIM-i bloklatdırın və eyni nömrə ilə yeni SIM alın, sonra köhnə cihazın sessiyasını bağlayın.
- Giriş və qeydiyyat problemləri üçün Telegram-ın saytındakı rəsmi əlaqə formasından istifadə edin. Telegram adından yazan "dəstək" hesablarına inanmayın.
Instagram hesabını necə bərpa etmək olar
- E-poçtunuzu yoxlayın: ünvan dəyişdirilibsə, Instagram köhnə ünvana "bu dəyişikliyi geri qaytar" linki olan məktub göndərir. Əvvəlcə həmin linkdən istifadə edin.
- instagram.com/hacked səhifəsinə keçin, istifadəçi adınızı, e-poçtunuzu və ya nömrənizi yazıb "Hesabım sındırılıb" seçimini edin. Giriş linki və ya təhlükəsizlik kodu e-poçta və ya SMS-ə gəlir. Bir dəfə sorğu göndərin, təkrar sorğular prosesi ləngidə bilər.
- Əlaqə məlumatlarınızın hamısı dəyişdirilibsə, sistem şəxsiyyəti təsdiqləmək üçün qısa video-selfi istəyə bilər; o, profildəki fotolarınızla müqayisə olunur.
- Hesaba qayıtdıqdan sonra "Hesablar Mərkəzi" → "Parol və təhlükəsizlik" → "Harada daxil olmusunuz" bölməsində yad cihazlardan çıxın, parolu dəyişin və iki faktorlu autentifikasiyanı aktivləşdirin.
Instagram-ın telefonla dəstək xətti yoxdur. "Pul müqabilində hesabınızı qaytararıq" deyən hər hansı "bərpa xidməti" ikinci fırıldaqdır.
İki mərhələli doğrulamanı necə aktivləşdirmək olar
İki mərhələli doğrulama SMS kodu oğurlansa belə, fırıldaqçının hesaba girməsinə mane olur. Bu, hər üç platformada pulsuzdur:
| Platforma | Menyu yolu | Nə qurulur |
|---|---|---|
| Parametrlər → Hesab → İki mərhələli təsdiqləmə | 6 rəqəmli PIN və bərpa e-poçtu; əlavə olaraq "Passkeys" (biometrik giriş) | |
| Telegram | Settings → Privacy and Security → Two-Step Verification | Bulud parolu və bərpa e-poçtu |
| Hesablar Mərkəzi → Parol və təhlükəsizlik → İki faktorlu autentifikasiya | Autentifikator tətbiqi (tövsiyə olunur) və ya SMS; ehtiyat kodları saxlayın |
PIN və parolu doğum tarixi, "123456" kimi asan kombinasiya etməyin. Bərpa üçün istifadə etdiyiniz e-poçt hesabında da iki mərhələli doğrulama açıq olmalıdır, əks halda zəncirin ən zəif həlqəsi elə o olur. Əlavə olaraq WhatsApp-da "Məxfilik" bölməsində son görülmə, profil şəkli və status görünüşünü yalnız kontaktlarınızla məhdudlaşdırın.
Dostlarınızı xəbərdar edin və hara şikayət etməli
Hesab fırıldaqçının əlində olduğu hər dəqiqə yaxınlarınız üçün risklidir. Başqa kanalla (zəng, SMS, digər sosial şəbəkə) qısa xəbərdarlıq yayın: "Hesabım oğurlanıb, mənim adımdan pul, kod və ya səs istəyən mesajlara cavab verməyin". Xüsusilə yaşlı qohumlarınızı ayrıca zəng edib xəbərdar edin. Hesabı geri aldıqdan sonra WhatsApp-da "Haqqında" sahəsinə və Instagram-da hekayəyə eyni xəbərdarlığı yazmaq faydalıdır.
Müraciət ünvanları:
- Polis: pul itirmisinizsə, şantaj və ya hədə varsa, 102 nömrəsinə zəng edin və ya yaxın polis şöbəsinə yazılı ərizə verin. Bu cür işlərlə Daxili İşlər Nazirliyinin Kibercinayətkarlıqla Mübarizə Baş İdarəsi (2023-cü ildə yaradılıb) məşğul olur. Ərizəyə yazışmaların ekran görüntülərini, fırıldaqçının nömrəsini və linkləri əlavə edin.
- Bank: kart məlumatı və ya kod paylaşmısınızsa, dərhal bankın qaynar xəttinə zəng edib kartı bloklatdırın.
- Kibertəhlükəsizlik qurumu: Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin Elektron Təhlükəsizlik Xidməti (CERT.az) 2026-cı ilin iyununda prezident fərmanı ilə Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinə çevrilib. Fişinq linkləri və kiber insidentlər barədə məlumat vermək üçün cert.az saytındakı əlaqə vasitələrindən istifadə edin; əvvəllər 1654 qaynar xətti və [email protected] ünvanı işləyirdi, aktual əlaqə məlumatlarını rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin.
- Platformanın özü: fırıldaqçı hesabı tətbiq daxilində "Şikayət et" (Report) funksiyası ilə bildirin; Instagram-da sizi təqlid edən saxta profil üçün hesabınız olmasa belə şikayət forması mövcuddur.
Tez-tez verilən suallar
WhatsApp hesabımı geri alsam, yazışmalarım qayıdacaq?
Yazışmalar telefonunuzda və ya Google Drive/iCloud ehtiyat nüsxəsində saxlanılır. Yenidən qeydiyyat zamanı ehtiyat nüsxəni bərpa etmək təklifini qəbul edin. Hesabı yeni telefonda qeydiyyatdan keçirən fırıldaqçı adətən köhnə yazışmalarınızı görmür, yalnız hesab onda olduğu müddətdə gələn yeni mesajları görür. Lakin o, "Əlaqəli cihazlar" vasitəsilə qoşulubsa, yazışmalara çıxışı ola bilər – bu səbəbdən həmin bölməni mütləq yoxlayın.
Fırıldaqçı WhatsApp-da PIN qoyub, nə edim?
Hesaba e-poçt bağlıdırsa, PIN-i e-poçtla sıfırlayın. Bağlı deyilsə, 7 gün gözləyin, sonra nömrənizlə PIN-siz daxil ola bilərsiniz. Bu müddətdə fırıldaqçı da hesabı istifadə edə bilmir.
Telegram dəstəyi hesabımı qaytara bilərmi?
Nömrəyə və ya hesabın açıq olduğu heç bir cihaza çıxışınız yoxdursa, Telegram-ın rəsmi mövqeyinə görə dəstək kömək edə bilmir. Buna görə əvvəlcə operatordan nömrəni bərpa etdirin.
Instagram bərpası nə qədər çəkir?
E-poçtdakı "dəyişikliyi geri qaytar" linki ilə bir neçə dəqiqə, video-selfi ilə təsdiq isə bir neçə saatdan bir neçə günə qədər çəkə bilər.
Kodu verdim, amma hesab hələ məndədir. Nə etməliyəm?
Dərhal iki mərhələli doğrulamanı aktivləşdirin, əlaqəli cihazlardan və aktiv sessiyalardan yadları çıxarın və parolu dəyişin. Bu, fırıldaqçının növbəti girişini bloklayır.
Mənbə: Telegram FAQ, WhatsApp Kömək Mərkəzi, Instagram Kömək Mərkəzi, Tech.az – Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinin xəbərdarlığı, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, AZƏRTAC, CERT.az
Şərhlər