Spam zəng və SMS-lərdən qorunmağın ən sürətli yolu telefonun öz süzgəclərini açmaqdır: Android-də Telefon tətbiqində "Filter spam calls", iPhone-da isə "Screen Unknown Callers" (köhnə iOS-da "Silence Unknown Callers") və mesajlar üçün "Screen/Filter Unknown Senders" funksiyası var. Reklam SMS-lərindən imtina etmək hüququnuz qanunla təsbit olunub: "Reklam haqqında" Qanunun 23.1-ci maddəsinə görə operator abunəçiyə reklamı yalnız yazılı razılıq olduqda göndərə bilər və abunəçi istənilən vaxt imtina edə bilməlidir. Bankdan, "uduşdan" və ya kuryerdən zəng edib SMS kodunu soruşan şəxs isə demək olar ki, həmişə fırıldaqçıdır – kodu heç kimə deməyin.
Android telefonda spam zəngləri necə bloklamaq olar
Android-də spam zəngləri Telefon tətbiqinin parametrlərindəki "Caller ID & spam" bölməsindən avtomatik süzgəcdən keçirmək olar. Google-un "Phone by Google" tətbiqində (Pixel və bir çox digər modeldə standart tətbiqdir) yol belədir:
- Telefon tətbiqini açın, üç nöqtəyə (More options) toxunun, Settings → Caller ID & spam bölməsinə keçin.
- "See caller & spam ID" açarı aktiv olsun – Google-a görə o, susmaya görə açıqdır və şübhəli zənglərdə ekranda "Suspected spam caller" yazısı görünür.
- "Filter spam calls" açarını yandırın. Süzülən zənglər telefonu zəngləmir, bildiriş gəlmir, amma zəng tarixçəsində qalır.
Ayrıca nömrəni bloklamaq üçün son zənglər siyahısında nömrənin üzərində barmağınızı saxlayın və "Block or Report spam" seçin. Google qeyd edir ki, avtomatik "Call Screen" funksiyası olan cihazlarda "Filter spam calls" açarı olmur – spam bloklama orada zəng süzgəci seçimlərinin içindədir.
Samsung telefonlarında öz Telefon tətbiqi istifadə olunur: Telefon → üç nöqtə → Parametrlər → Nömrələri blokla bölməsində həm konkret nömrəni əlavə etmək, həm də "Naməlum/gizli nömrələri blokla" açarını yandırmaq mümkündür. Menyu adları modeldən asılı olaraq fərqlənə bilər.
Spam SMS-lər üçün Google Messages tətbiqində profil şəklinə toxunun, sonra Messages settings → Protection & Safety → Spam protection yolu ilə "Enable spam protection" açarını aktiv edin. Mesajı "spam" kimi bildirəndə nömrə və son mesajlar Google-a göndərilir – bunu bilərək qərar verin.
iPhone-da naməlum zəngləri və mesajları necə süzgəcdən keçirmək olar
iPhone-da naməlum nömrələrdən gələn zəngləri "Screen Unknown Callers" parametri ilə səssizə salmaq və ya əvvəlcə zəngin səbəbini soruşdurmaq olar. iOS 26-da yol: Parametrlər → Tətbiqlər → Telefon → Screen Unknown Callers. Burada üç seçim var:
- Never – kontaktlarda olmayan nömrələr adi qaydada zəng edir;
- Ask Reason for Calling – zəng edəndən telefon zəngləməzdən əvvəl kim olduğu və niyə zəng etdiyi soruşulur;
- Silence – naməlum zənglər səssiz qəbul edilib səsli poçta yönləndirilir.
Əvvəlki iOS versiyalarında eyni funksiya "Silence Unknown Callers" adlanır və Telefon parametrlərindədir. Eyni bölmədə Call Filtering altında spam süzgəcini də aktiv edə bilərsiniz. Apple xəbərdarlıq edir ki, rouminqdə zənglər süzgəcdən keçmir, təcili xidmətə zəng etdikdən sonra isə süzgəc 24 saatlıq söndürülür.
Mesajlar üçün iOS 26-da Parametrlər → Tətbiqlər → Mesajlar → Unknown Senders → Screen Unknown Senders açarı var; iOS 18-də onun adı "Filter Unknown Senders" idi. Konkret nömrəni bloklamaq üçün "Son zənglər" siyahısında nömrənin yanındakı ⓘ işarəsinə toxunun və "Block this Caller" seçin. Bloklanmış nömrələrin siyahısı Parametrlərdə saxlanır və istənilən vaxt dəyişdirilə bilər.
Reklam SMS-lərindən necə imtina etmək olar
Reklam SMS-lərini dayandırmağın ən etibarlı yolu mobil operatorun reklam bloklama funksiyasından istifadə etmək və ya operatora rəsmi imtina müraciəti göndərməkdir. Operatorların açıq mənbələrdə göstərdiyi üsullar:
- Azercell – rəsmi saytına görə Azercell və üçüncü şirkətlərin reklam mesajlarını "Azercell" tətbiqinin parametrlərində, "SMS yayımı" bölməsindəki "Reklamları blokla" funksiyası ilə söndürmək olar. Şirkət 2014-cü ildə 9005 qısa nömrəsinə pulsuz "STOP" mesajı ilə SMS filtrasiyasını da tətbiq etmişdi.
- Bakcell – 2015-ci il xəbərinə görə 5595 qısa nömrəsinə "STOP" yazmaqla üçüncü tərəflərin reklam mesajları dayandırılır, istədiyiniz mağaza və ya bankın adını həmin nömrəyə göndərməklə onu "ağ siyahıya" əlavə etmək olur.
- Nar – spam SMS və reklam bloklama şərtlərini müştəri xidmətindən və ya rəsmi tətbiqdən dəqiqləşdirin.
Qısa nömrələr və xidmət şərtləri zamanla dəyişə bilər, ona görə aktual qaydanı operatorunuzdan soruşun. Unutmayın: bu üsullar rəsmi reklam göndərənlərə təsir edir, fırıldaqçıların adi nömrədən göndərdiyi mesajlara isə yox – onları telefonda bloklamaq lazımdır.
Qanun nə deyir: razılığınız olmadan reklam göndərmək olarmı
Xeyr – Azərbaycan qanunvericiliyinə görə operator abunəçiyə fərdi reklamı yalnız yazılı müqavilədə razılaşdırıldıqda göndərə bilər. "Reklam haqqında" Qanun (15 may 2015, № 1281-IVQ) "reklam xarakterli bildiriş və sms-ləri" reklam daşıyıcısı sayır (maddə 2.0.11). Qanunun 23.1-ci maddəsi bunları müəyyən edir:
- telekommunikasiya operatoru və provayderi abunəçiyə reklamı yalnız onunla bağlanmış yazılı müqavilədə reklam göndərilməsi razılaşdırıldıqda fərdi qaydada yayımlaya bilər;
- abunəçiyə reklamdan istənilən vaxt imtina etmək və ya yalnız arzuladığı reklamı almaq imkanı yaradılmalıdır;
- abunəçinin razılığı olmadan göndərilən reklama görə operator və provayder məsuliyyət daşıyır.
"Telekommunikasiya haqqında" Qanunun 50-1.2-ci maddəsinə görə abunəçi imtina sorğusu verdikdə onun cihazına reklam göndərilməsi dərhal dayandırılır. Qanun pozuntularına görə məsuliyyət İnzibati Xətalar Məcəlləsinə uyğun müəyyən edilir (Reklam haqqında Qanun, maddə 39).
Fırıldaqçı zəngi necə tanımaq olar
Fırıldaqçı zəngin əsas əlaməti təcililik yaratmaq və sizdən kod, kart məlumatı və ya pul köçürməsi istəməkdir. Ən çox rast gəlinən ssenarilər:
- "Bankdan zəng" – "kartınızdan şübhəli əməliyyat var" deyib SMS kodunu, CVV-ni və ya tətbiqə giriş məlumatını istəyirlər. Mastercard-ın xəbərdarlığına görə fırıldaqçılar nömrəni də saxtalaşdıra bilər; dəstəyi asın və bankın rəsmi saytındakı nömrəyə özünüz zəng edin.
- "Uduş qazanmısınız" – hədiyyəni almaq üçün "rüsum" və ya "çatdırılma haqqı" ödəmək tələb olunur.
- "Kuryer" və ya "bağlama" – çatdırılmamış bağlama və ya ödənilməmiş cərimə barədə SMS-də saxta ödəniş səhifəsinə keçid göndərilir.
- "Qohumunuz qəzaya düşüb" – polis, həkim və ya qohum adından təcili pul istənilir. Süni intellektlə tanış səsin təqlidi də mümkündür; zəngi kəsib qohumunuza özünüz zəng edin.
- "Sizə kod göndərdik, deyin" – bu kod çox vaxt bank və ya WhatsApp hesabınıza girişin açarıdır.
Bank kartı fırıldaqçılığı və WhatsApp hesabının oğurlanması barədə ayrıca məqalələrimizdə ətraflı yazmışıq.
Wangiri – bir dəfə zəng edib kəsən xarici nömrə
Wangiri fırıldağında avtomatik sistem minlərlə nömrəyə bir saniyədən az zəng edib kəsir ki, siz buraxılmış zəngi görüb geri zəng edəsiniz. Britaniyanın rabitə tənzimləyicisi Ofcom izah edir ki, geri zəng sizi yüksək tarifli xidmətə qoşur və xətdə qaldığınız hər dəqiqə üçün pul tutulur. Tanımadığınız xarici nömrəyə geri zəng etməyin.
Truecaller kimi tətbiqlərdən istifadə etməyə dəyərmi
Zəng edəni tanıdan tətbiqlər spamı daha yaxşı tuta bilər, amma onların məxfilik riski var və quraşdırmazdan əvvəl icazələrini yoxlamaq lazımdır. Honq-Konq İstehlakçılar Şurasının 2024-cü il sınağına görə bəzi tətbiqlərin Android versiyaları kontakt siyahısına giriş istəyir; bu halda tətbiqdən istifadə etməyən dostlarınızın və qohumlarınızın adları da bazaya düşüb başqaları tərəfindən axtarıla bilər. Şura xatırladır ki, zəngləri bloklamaq üçün kontaktlara giriş vacib deyil. Məxfilik siyasətini oxuyun, lazımsız icazələri verməyin; çox vaxt telefonun daxili süzgəci kifayət edir.
Spam və fırıldaq halında hara şikayət etmək olar
Reklam SMS-i üçün əvvəlcə operatora, nəticə olmasa telekommunikasiya tənzimləyicisinə, pul itkisi olduqda isə polisə müraciət edin. Ünvanlar:
- Operator – Azercell, Bakcell və ya Nar-ın çağrı mərkəzi və rəsmi tətbiqi; imtina müraciətinizi yazılı formada qeyd etdirin.
- İnformasiya Kommunikasiya Texnologiyaları Agentliyi (İKTA) – Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyindəki tənzimləyici 2023-cü ilin noyabrında "E-şikayət" informasiya sistemini istifadəyə verib; mobil rabitə və internet xidmətləri üzrə operatorlara şikayət bu sistemlə göndərilir və izlənir.
- Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi – 2 iyun 2026-cı il fərmanı ilə Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinin bazasında yaradılıb (cert.az, [email protected], +994 12 598 90 90). Əvvəllər kiberinsidentlər üçün 1654 qaynar xətti fəaliyyət göstərirdi – onun hazırda işlədiyini rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin.
- Polis – 102 – pul itirmisinizsə və ya şantaj olunursunuzsa; eyni zamanda bankınıza zəng edib kartı bloklayın.
| Problem | Həll |
|---|---|
| Hər gün naməlum nömrələrdən reklam zəngi | Android: "Filter spam calls"; iPhone: "Screen Unknown Callers" → Silence |
| Eyni nömrədən təkrar zəng | Son zənglərdən nömrəni bloklayın və spam kimi bildirin |
| Mağaza və bankların reklam SMS-ləri | Operatorun reklam bloklama funksiyası və ya yazılı imtina |
| Naməlum nömrədən keçidli SMS | Keçidə toxunmayın, spam kimi bildirin, mesajı silin |
| Xarici nömrədən bir dəfəlik qısa zəng | Geri zəng etməyin (Wangiri) |
| "Bank" SMS kodunu soruşur | Dəstəyi asın, bankın rəsmi nömrəsinə özünüz zəng edin |
| İmtinadan sonra da reklam gəlir | Operatora yazılı şikayət, sonra İKTA-nın "E-şikayət" sistemi |
| Pul itirmisiniz | Bankda kartı bloklayın, 102-yə müraciət edin |
Tez-tez verilən suallar
Naməlum nömrələri tam bloklamaq vacib zəngləri itirməyə səbəb olarmı?
Ola bilər. Kuryer və ya həkim naməlum nömrədən zəng edə bilər, ona görə səssizə salma seçimi daha təhlükəsizdir.
Spam zəngə cavab vermək təhlükəlidirmi?
Cavab vermək özü adətən ziyan vurmur, amma heç bir şəxsi məlumat, kod və ya kart nömrəsi deməyin. Şübhələnən kimi zəngi kəsin.
Reklam SMS-ləri pullu xidmətə abunə edə bilərmi?
SMS-in özü yox, amma içindəki keçidə toxunub nömrənizi daxil etmək və ya qısa nömrəyə cavab yazmaq ödənişli abunəyə səbəb ola bilər. Tanımadığınız mesaja cavab yazmayın.
Operator reklamı razılığım olmadan göndərə bilərmi?
Xeyr. "Reklam haqqında" Qanunun 23.1-ci maddəsinə görə fərdi reklam yalnız yazılı razılıqla göndərilə bilər və siz istənilən vaxt imtina edə bilərsiniz.
Mənbə: Google – Phone tətbiqində zəng edənin ID-si və spam qorunması, Google Messages – spam qorunması, Google Messages – spam haqqında məlumat vermək, Samsung – Galaxy telefonda nömrələrin bloklanması, Apple – iPhone-da naməlum zəng edənlər, Apple – Messages-də naməlum göndərənlər, Apple – nömrə və kontaktların bloklanması, “Reklam haqqında” Qanun (e-qanun.az), “Telekommunikasiya haqqında” Qanun (e-qanun.az), Azercell – reklam mesajlarının bloklanması, Azercell – SMS filtrasiyası, Bakcell – SMS filtrasiyası, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi – “E-şikayət” sistemi, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi – Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi, Ofcom – Wangiri fırıldağı, Mastercard – mobil fırıldaqçılıqla mübarizə, The Standard – spam süzgəci tətbiqlərinin məxfilik riski
Şərhlər