Telefon yaddaşı dolanda ilk addım yeri nəyin tutduğunu yoxlamaqdır: Android-də Parametrlər (Settings) > Yaddaş (Storage), iPhone-da isə Settings > General > iPhone Storage bölməsi tətbiqləri və faylları ölçüsünə görə göstərir. Ən çox yeri adətən şəkil və videolar, WhatsApp və Telegram mediası, tətbiq keşi və yükləmələr tutur. Google-un məlumatına görə, boş yaddaş 10%-dən aşağı düşəndə telefon yavaşlaya və problemlər yarana bilər. Təxmini hesablamalara görə iPhone-da 4K, 30 kadr/san rejimində çəkilmiş bir dəqiqəlik video təxminən 170 MB, 1080p, 30 kadr/san rejimində isə 60 MB yer tutur.
Yaddaşı nə tutur: əvvəlcə yoxlayın
Android
Parametrlər tətbiqini açıb "Yaddaş" (Storage) bölməsinə keçin. Android 14 və daha yeni versiyalarda "Free up space" (Yer boşalt) düyməsi son vaxtlar istifadə etmədiyiniz şəkil, video və tətbiqlərin siyahısını təklif edir; seçilən fayllar əvvəlcə zibil qutusuna (Trash) köçürülür. Menyu adları istehsalçıya görə fərqlənə bilər.
Google-un pulsuz Files by Google tətbiqi hazır kartlarla işləyir: "Junk files" (lazımsız fayllar), "Duplicate files" (təkrarlanan fayllar), "Delete WhatsApp media", "Delete downloaded files" və böyük fayllar. Nəzərə alın ki, bu tətbiqlə təmizlənən lazımsız fayllar həmişəlik silinir.
iPhone
Settings > General > iPhone Storage bölməsində yuxarıda tutum zolağı, aşağıda isə tövsiyələr və tətbiqlərin ölçüyə görə siyahısı görünür. Tətbiqə toxunduqda iki seçim çıxır: Offload App tətbiqi silir, amma sənəd və məlumatlarını saxlayır; Delete App isə tətbiqi bütün məlumatları ilə birlikdə silir.
WhatsApp və Telegram mediasını təmizləmək
WhatsApp-da qəbul edilən şəkil, video və səsli mesajlar telefona yüklənir və aktiv qruplar qısa müddətdə gigabaytlarla yer tuta bilər. Yoxlamaq üçün WhatsApp-da Settings > Storage and data > Manage storage bölməsinə keçin: yuxarıda WhatsApp-ın cihazda tutduğu həcm, aşağıda isə böyük və çox dəfə yönləndirilmiş fayllar, həmçinin söhbətlər üzrə siyahı görünür. Konkret söhbətin mediası üçün söhbəti açın, adına toxunun və "Manage storage" seçin.
- Avtomatik yükləməni məhdudlaşdırın: Settings > Storage and data > Media auto-download bölməsində mobil internet, Wi-Fi və rouminq üçün ayrıca seçim var. Video və sənədlərin avtomatik yüklənməsini söndürsəniz, fayl yalnız toxunduqda yüklənəcək.
- Android-də "Media visibility": bu seçim standart olaraq aktivdir və WhatsApp mediasını qalereyada göstərir. Onu bütün söhbətlər və ya ayrı-ayrı qruplar üçün söndürmək mümkündür.
- Yedək: telefondan silinən fayl növbəti yedəkləməyə qədər bulud yedəyində qalır.
Telegram-da mesaj və fayllar buludda saxlanır, ona görə keşi təmizləmək söhbətləri silmir. Telegram-ın rəsmi FAQ bölməsinə görə tətbiq cihazda 100 MB-dan az yer tələb edir, qalanı keşdir. Təmizləmək üçün Settings > Data and Storage > Storage Usage > Clear cache yolunu izləyin; eyni bölmədə keşin idarə olunması üçün əlavə ayarlar da var.
Keş, yükləmələr və istifadə olunmayan tətbiqlər
Keş tətbiqlərin daha sürətli açılması üçün saxladığı müvəqqəti fayllardır. Android-də ayrıca tətbiqin keşini Parametrlər > Tətbiqlər > [tətbiq] > Yaddaş > "Keşi təmizlə" (Clear cache) ilə silmək olar. Google xəbərdarlıq edir: "Clear cache" yalnız müvəqqəti məlumatı silir, "Clear storage" isə tətbiqin bütün məlumatlarını həmişəlik silir.
- Brauzer keşi: Chrome-da "Delete browsing data" pəncərəsində "Cached images and files" seçin. iPhone-da Settings > Apps > Safari > Clear History and Website Data; tarixçəni saxlamaq istəyirsinizsə, Safari > Advanced > Website Data > Remove All Website Data seçin.
- İstifadə olunmayan tətbiqlər: iPhone-da Settings > Apps > App Store > Offload Unused Apps aktiv olanda yaddaş azaldıqca istifadə olunmayan tətbiqlər avtomatik silinir, məlumatlar və bulud işarəli ikon qalır. Android 15 və daha yeni versiyalarda oxşar funksiya arxivləşdirmə (Archive) adlanır.
- Yükləmələr (Downloads) qovluğu: PDF, quraşdırma faylları və köhnə sənədlər burada illərlə yığılır. Android-də Files by Google, iPhone-da Files tətbiqi ilə yoxlayın.
Şəkillər və videolar: təkrarlar, keyfiyyət və bulud
Apple-ın təlimatına görə yüksək çözünürlük və kadr tezliyi daha böyük fayl deməkdir. iPhone üçün bir dəqiqəlik videonun təxmini həcmi:
- 1080p, 30 kadr/san – təxminən 60 MB;
- 1080p, 60 kadr/san – təxminən 90 MB;
- 4K, 30 kadr/san – təxminən 170 MB;
- 4K, 60 kadr/san – təxminən 400 MB.
Yəni 4K, 60 kadr/san rejimində çəkilmiş 10 dəqiqəlik video təxminən 4 GB tutur. Gündəlik çəkiliş üçün 1080p kifayətdir. Ayar iPhone-da Settings > Camera > Record Video, Android-də isə kamera tətbiqinin parametrlərindədir.
Təkrarlanan şəkillər: iPhone-da Photos > Utilities > Duplicates kolleksiyası eyni şəkilləri tapır, "Merge" düyməsi onları birləşdirir. Android-də Files by Google-un "Duplicate files" kartı təkrarları göstərir və "Original" işarəli faylı saxlamağı tövsiyə edir.
Bulud ilə yedəkləmə: Google Photos-da şəkillər yedəkləndikdən sonra profil şəklinə toxunub "Free up space on this device" seçin – yedəklənmiş fayllar telefondan silinir, amma tətbiqdə və photos.google.com saytında qalır; 30 gündən yeni fayllar telefonda saxlanıla bilər. Bunun əvəzinə Google Photos-da "Delete" seçsəniz, şəkil yedəkləmə aktiv olan bütün cihazlardan və buluddan silinir. iCloud Photos-da isə "Optimize iPhone Storage" seçimi orijinal faylları iCloud-da, telefonda isə yer qənaət edən nüsxələri saxlayır. Pulsuz həcm Google hesabında 15 GB (Gmail, Drive və Photos üçün ortaq), iCloud-da 5 GB-dır. Bulud xidmətlərinin müqayisəsi barədə ayrıca yazımız var.
"Other" və "System Data" nədir, yeniləmə üçün yer
iPhone-da "System" əməliyyat sisteminin özünün tutduğu yerdir və modeldən asılıdır. "Other" (bəzi versiyalarda "System Data") isə Siri səsləri, şriftlər, lüğətlər, silinə bilməyən loq və keşlər, Spotlight axtarış indeksi, Keychain kimi sistem məlumatlarıdır. Apple bildirir ki, bu bölmə üçün ayrıca heç nə etmək lazım deyil: cihaz yer lazım olanda keşləri özü silir, sizdən isə lazımsız tətbiq və məzmunu silmək tələb olunur.
Sistem yeniləməsi də boş yer tələb edir. iPhone yer çatmadığını bildirirsə, tövsiyələri tətbiq edin, tətbiqləri offload edin və ya yeniləməni kompüter vasitəsilə (Mac-də Finder, Windows-da Apple Devices və ya iTunes) quraşdırın. Apple-a görə bunun üçün əlavə iCloud yeri almağa ehtiyac yoxdur. Android-də yeniləmə Parametrlər > Sistem > Proqram yeniləməsi bölməsindədir; tələb olunan həcm modelə və yeniləməyə görə dəyişdiyi üçün bir neçə GB ehtiyat saxlamaq məqsədəuyğundur.
Yaddaş azalanda telefon niyə yavaşlayır, microSD nə verir
Sistem müvəqqəti fayllar, yeniləmələr və tətbiqlərin işi üçün boş yerə ehtiyac duyur. Google-un Android yardım səhifəsinə görə, boş yer 10%-dən az olduqda telefon problemlər yaşamağa başlaya bilər: tətbiqlər gec açılır, kamera çəkilişi saxlamır, yeniləmələr yüklənmir. Məsələn, 128 GB-lıq telefonda ən azı 13 GB boş yer saxlamağa çalışın. Yaddaşı (storage) operativ yaddaşla (RAM) qarışdırmayın: birincidə fayllar saxlanır, ikincidə tətbiqlər işləyir.
microSD kart: kart yuvası olan Android telefonlarda şəkil, video, musiqi və yüklənmiş faylları karta köçürmək daxili yaddaşı rahatlaşdırır. iPhone-larda kart yuvası yoxdur. Video üçün sürət sinfi yüksək olan kart seçin, çünki yavaş kartlar çəkilişi kəsə bilər. Kart da sıradan çıxa bilər, ona görə vacib faylları ayrıca yedəkləyin.
Köhnə telefonun satışa hazırlanması və batareyaya qulluq barədə ayrıca yazılarımız var.
Hansı addım nə qədər yer qazandırır
| Nə etməli | Harada | Təxmini qazanc |
|---|---|---|
| Yedəklənmiş şəkil və videoları telefondan silmək | Google Photos > Free up space; iCloud > Optimize iPhone Storage | Çox vaxt ən böyük qazanc: bir neçə GB-dan onlarla GB-a qədər |
| WhatsApp mediasını təmizləmək | Settings > Storage and data > Manage storage | Yüzlərlə MB – bir neçə GB |
| Telegram keşini silmək | Settings > Data and Storage > Storage Usage | Yüzlərlə MB – bir neçə GB |
| Avtomatik yükləməni söndürmək | WhatsApp > Media auto-download | Gələcəkdə yığılmanın qarşısını alır |
| Tətbiq və brauzer keşi | Parametrlər > Tətbiqlər; Files by Google; Chrome/Safari | Onlarla MB – 1–2 GB |
| İstifadə olunmayan tətbiqlər | iPhone: Offload Unused Apps; Android: arxivləşdirmə | Tətbiqdən asılı; oyunlarda bir neçə GB |
| Təkrarlanan şəkillər | Photos > Utilities > Duplicates; Files by Google | Kolleksiyadan asılı |
| Yükləmələr qovluğu | Files by Google; Files tətbiqi | Onlarla MB – bir neçə GB |
| Videonu 4K əvəzinə 1080p çəkmək | Kamera ayarları | Hər dəqiqədə təxminən 110 MB (30 kadr/san) |
Rəqəmlər təxminidir.
Tez-tez verilən suallar
Keşi təmizləmək məlumatlarımı silirmi?
Xeyr. Keş müvəqqəti fayllardır, təmizləndikdən sonra tətbiq növbəti dəfə bir az gec aça bilər. Android-də "Clear storage" (Məlumatları sil) isə tətbiqin bütün məlumatlarını həmişəlik silir.
WhatsApp mediasını silsəm, yazışmalar itəcək?
Xeyr, yalnız seçdiyiniz fayllar silinir, mətn mesajları qalır. Silinən fayllar növbəti yedəkləməyə qədər bulud yedəyində saxlanır.
Telefonda nə qədər boş yer olmalıdır?
Google-a görə boş yer 10%-dən az olduqda problemlər başlaya bilər. Sistem yeniləməsindən əvvəl bir neçə GB ehtiyat saxlayın.
"System Data" bölməsini silmək olarmı?
Əl ilə yox. Apple-a görə bu bölməyə görə tədbir görmək lazım deyil: cihaz keşləri özü silir. Lazımsız tətbiq və məzmunu silmək kifayətdir.
"Free up space" şəkilləri buluddan da silir?
Xeyr. Google Photos-da bu funksiya yalnız yedəklənmiş faylların telefondakı nüsxəsini silir, buluddakı nüsxə qalır. Google Photos-da "Delete" seçmək isə şəkli buluddan da silir.
Mənbə: Google – Android-də yaddaşı boşaltmaq, Google – yavaş Android cihazını sürətləndirmək, Google – istifadə olunmayan tətbiqləri arxivləşdirmək, Files by Google – lazımsız fayllar, Files by Google – təkrarlanan fayllar, Files by Google – WhatsApp mediası, Files by Google – yüklənmiş fayllar, Google Photos – cihazda yer boşaltmaq, Google Photos – şəkilləri silmək, Google One – 15 GB pulsuz yaddaş, Google Chrome – brauzer məlumatlarını silmək, Apple – iPhone yaddaşını yoxlamaq, Apple – iPhone-da yaddaşı idarə etmək, Apple – yeniləmə üçün yer lazımdırsa, Apple – şəkil və video yaddaşı, iCloud Photos, Apple – təkrarlanan şəkilləri birləşdirmək, Apple – video formatları, Apple – Safari keşini silmək, WhatsApp – yaddaşı boşaltmaq, WhatsApp – avtomatik yükləmə, WhatsApp – mediaların telefona saxlanmasını dayandırmaq, Telegram FAQ, TechRadar – iPhone-da 4K video və fayl ölçüləri
Şərhlər