Azərbaycanda 15 gündən artıq qalan xarici vətəndaş olduğu yer üzrə qeydiyyata alınmalıdır, viza tələb olunmayan qaydada gələn əcnəbi isə ölkədə ən çoxu 90 gün qala bilər. Daha uzun yaşamaq üçün Dövlət Miqrasiya Xidmətindən (DMX) müvəqqəti yaşama icazəsi alınır: o, ilk dəfə 1 ilədək verilir və hər dəfə 2 ilədək uzadılır. Qohumluq, investisiya, əmlak və ya sahibkarlıq əsasında son 2 il fasiləsiz müvəqqəti yaşayan şəxs 5 illik daimi yaşama icazəsinə müraciət edə bilər. İşləmək üçün əlavə olaraq işəgötürənin aldığı iş icazəsi lazımdır. Dövlət rüsumu yetkin şəxs üçün 1 illik müvəqqəti icazədə 120–160 manat, daimi icazədə 300–450 manat, 1 illik iş icazəsində isə 1000–1400 manatdır.
Qısa xülasə: hansı halda hansı sənəd lazımdır
Aşağıdakı cədvəl Miqrasiya Məcəlləsinin əsas müddətlərini ümumiləşdirir.
| Vəziyyət | Əsas qayda | Müddət |
|---|---|---|
| Vizasız və ya vizalı müvəqqəti olma | Vizada göstərilən müddət; vizasız gələnlər üçün limit | 90 günədək (md. 20.1) |
| Olduğu yer üzrə qeydiyyat | 15 gündən artıq qaldıqda məcburidir, pulsuzdur | Gəlişdən 15 gün ərzində (md. 21) |
| Müvəqqəti olma müddətinin uzadılması | Yalnız Məcəllədə sadalanan hallarda | 60 günədək (md. 42.1) |
| Müvəqqəti yaşama icazəsi | İş, təhsil, ailə, investisiya, əmlak və s. | 1 ilədək, uzadılma 2 ilədək (md. 49) |
| Daimi yaşama icazəsi | 2 il fasiləsiz müvəqqəti yaşamaqdan sonra | 5 il, limitsiz uzadılır (md. 54.12) |
| İş icazəsi | İşəgötürən alır, kvota çərçivəsində | 1 ilədək, hər dəfə 1 ilədək uzadılır (md. 69) |
Olduğu yer üzrə qeydiyyat və qalma müddətinin uzadılması
Miqrasiya Məcəlləsinin 21-ci maddəsinə görə, Azərbaycanda 15 gündən artıq qalan əcnəbilər olduğu yer üzrə qeydiyyata alınmalıdır. Bunu "qəbul edən tərəf" – mehmanxana müdiriyyəti və ya mənzil sahibi – əcnəbinin ölkəyə gəldiyi gündən 15 gün ərzində ərizə-anket və pasport surətini DMX-yə onlayn, e-poçtla və ya şəxsən təqdim etməklə edir. Əcnəbi özü də müraciət edə bilər. Qeydiyyat üçün dövlət rüsumu ödənilmir, nəticə barədə 1 iş günü ərzində məlumat verilir.
Viza ilə gələnlər vizadakı müddətə, vizasız gələnlər 90 günə qeydiyyata alınır. Ünvan dəyişdikdə yeni yerə gəldiyiniz gündən 5 iş günü ərzində yenidən qeydiyyatdan keçməlisiniz.
Turist və ya qısamüddətli səfərdə qalma müddəti yalnız 40-cı maddədə göstərilən hallarda uzadılır: təcili müalicə, burada yaşayan yaxın qohumun ağır xəstəliyi və ya vəfatı, dəvət edən təşkilatın vəsatəti və s. Müraciət müddətin bitməsinə ən azı 3 iş günü qalmış edilir, uzadılma 60 günədək olur. 2026-cı ilin iyulunda qəbul edilmiş 465-VIIQD nömrəli qanunla bu barədə qərar artıq kağız blank kimi verilmir: o, elektron sənəd kimi müraciət edənin e-gov elektron kabinetinə yerləşdirilir və e-poçtla göndərilir.
Müvəqqəti yaşama icazəsi: əsaslar, sənədlər və müddət
Məcəllənin 45-ci maddəsi icazənin verildiyi halları sadalayır. Əsas əsaslar bunlardır:
- Azərbaycan vətəndaşı ilə yaxın qohumluq;
- ölkə iqtisadiyyatına cəmi ən azı 500 min manat investisiya;
- ən azı 100 min manat dəyərində daşınmaz əmlak, bankda ən azı 100 min manatlıq müddətli əmanət və ya eyni məbləğdə dövlət qiymətli kağızları;
- yüksək səviyyəli mütəxəssis və ya yüksəkixtisaslı miqrant statusu;
- Azərbaycanda müvəqqəti və ya daimi yaşayan əcnəbinin ailə üzvü olmaq;
- xarici şirkətin filial və ya nümayəndəliyinə rəhbərlik, sahibkarlıq fəaliyyəti;
- iş icazəsi əsasında haqqı ödənilən iş;
- ali, orta ixtisas, peşə və ya ümumi təhsil müəssisəsində əyani təhsil;
- qeydiyyatdan keçmiş dini qurumda peşəkar dini fəaliyyət.
Sahibkarlıq əsasında ən azı 5 tam ştatlı (və ya 10 natamam) işçi və onların azı 80 faizinin Azərbaycan vətəndaşı olması tələb olunur.
Müraciət ölkədə qalma və ya yaşama müddətinin bitməsinə ən azı 30 gün qalmış edilir. Əsas sənədlər: ərizə-anket, pasportun surəti (pasport icazənin bitməsindən ən azı 3 ay artıq etibarlı olmalıdır), əsası notarial qaydada təsdiqləyən sənəd, təhlükəli yoluxucu xəstəlik daşıyıcısı olmama barədə arayış, 3,5x4,5 sm ölçüdə iki fotoşəkil, yaşayış sahəsinin sənədi və mülkiyyətçinin ərizəsi. 15 yaşdan yuxarı müraciətçilərdən barmaq izi götürülür. Dövlət rüsumu vəsiqə təqdim olunarkən ödənilir; baxılma müddəti bitdikdən sonra 30 gün ərzində ödənilməsə, icazə ləğv edilir.
İcazə 1 ilədək verilir və hər dəfə 2 ilədək uzadılır. İnvestorlara və yüksəkixtisaslı miqrantlara isə 3 ilədək verilir. 180 gün ərzində 90 gündən çox ölkədən kənarda olmaq icazənin ləğvi üçün əsasdır (yüksəkixtisaslı miqrantlar istisnadır).
Daimi yaşama icazəsi: 2 il şərti, imtahan və 5 illik vəsiqə
Məcəllənin 52-ci maddəsinə görə, daimi yaşama icazəsi son 2 il ərzində fasiləsiz müvəqqəti yaşamış əcnəbiyə verilir. Bu 2 il qohumluq, investisiya, əmlak, əmanət, yüksək ixtisas, ailə üzvlüyü, filial rəhbərliyi və ya sahibkarlıq əsasında keçməlidir. İş icazəsi və ya təhsil əsasında yaşanmış müddət daimi icazənin əsasları sırasında göstərilməyib. Daimi icazə üçün əmlak, əmanət və qiymətli kağız həddi 200 min manata, investisiya həddi isə 500 min manata bərabərdir. "Fasiləsiz" o deməkdir ki, şəxs hər 180 gündə 90 gündən çox xaricdə olmamalıdır.
Müraciət müvəqqəti icazənin bitməsinə ən azı 3 ay qalmış verilir. Komissiya müraciətçinin hüquq və vəzifələrini, dövlət dilini bilməsini yoxlayır. Bu yoxlama yüksəkixtisaslı miqrantlara, 18 yaşadək uşaqlara, 65 yaşdan yuxarı şəxslərə və ağır əlilliyi olanlara şamil edilmir. Minimal tələbatı ödəyən vəsaitin olması da sübut edilməlidir. İcazə 5 il müddətinə verilir və müraciət əsasında hər dəfə yenidən 5 il uzadılır; uzadılmaların sayı məhdud deyil. Hər hansı bir il ərzində 180 gündən çox xaricdə olmaq icazənin ləğvinə səbəb ola bilər.
İş icazəsi və işəgötürənin öhdəlikləri
Haqqı ödənilən işdə çalışmaq istəyən əcnəbi müvəqqəti yaşama icazəsi ilə yanaşı iş icazəsi də almalıdır. İş icazəsini əcnəbi özü yox, onu işə götürən hüquqi şəxs, fərdi sahibkar və ya xarici şirkətin filialı alır. İcazə illik əmək miqrasiyası kvotası çərçivəsində verilir. Şərt vakansiyaya uyğun yerli kadrın olmamasıdır. İşəgötürən ərizə-anket, pasportun surəti, ixtisası təsdiq edən sənədin notarial surəti, zərurəti əsaslandıran arayış və tibbi arayış təqdim edir.
İcazə 1 ilədək verilir. Uzatmaq üçün işəgötürən müddətin bitməsinə ən azı 30 gün qalmış müraciət edir. Daimi yaşama icazəsi olanlar, Azərbaycanda sahibkarlıqla məşğul olanlar, ölkədə qeydiyyatda olan Azərbaycan vətəndaşı ilə nikahda olanlar, yüksəkixtisaslı miqrantlar və digər kateqoriyalar üçün iş icazəsi tələb olunmur (md. 64).
İşəgötürənin əsas öhdəlikləri:
- iş icazəsi alınmadan əcnəbi ilə əmək müqaviləsi bağlamamaq;
- əmək müqaviləsini iş icazəsinin qüvvədə olduğu müddətə bağlamaq və işçini yalnız öz iş yerində işlətmək;
- işçinin pasportunu və ya şəxsiyyət sənədini götürüb saxlamamaq;
- müqavilə vaxtından əvvəl pozulduqda və ya işçinin sənəd məlumatları dəyişdikdə 5 iş günü ərzində DMX-ni məlumatlandırmaq.
Dövlət rüsumları və elektron müraciət
"Dövlət rüsumu haqqında" qanuna görə rüsum müddətdən və baxılma sürətindən asılıdır. Yetkin şəxslər üçün əsas tariflər (sürətli / adi baxılma):
| Xidmət | Müddət | Rüsum |
|---|---|---|
| Müvəqqəti yaşama icazəsi | 1 ilədək | 160 ₼ (15 iş günü) / 120 ₼ (20 iş günü) |
| Müvəqqəti yaşama icazəsi | 2 ilədək | 320 ₼ / 240 ₼ |
| Müvəqqəti icazə – əyani təhsil alanlar | 1 illik | 60 ₼ / 40 ₼ |
| Daimi yaşama icazəsi | 5 il | 450 ₼ (35 gün) – 300 ₼ (60 gün) |
| Müvəqqəti olma müddətinin uzadılması | 60 günədək | 100 ₼ (1 iş günü) / 60 ₼ (3 iş günü) |
| İş icazəsi | 1 ilədək | 1400 ₼ (10 iş günü) – 1000 ₼ (20 iş günü) |
| İtirilmiş icazə vəsiqəsinin yenidən verilməsi | – | 20 ₼ |
Uşaqlar üçün tariflər daha aşağıdır. Müvəqqəti və daimi yaşama icazəsi, iş icazəsi üçün sənədlər DMX-nin elektron xidmətlər portalı (eservice.migration.gov.az) və e-gov.az vasitəsilə təqdim oluna bilər. İş icazəsi elektron sənəd kimi rəsmiləşdirilir və rüsum ödənildikdən sonra işəgötürən onu onlayn əldə edir. Barmaq izi və vəsiqənin təhvili üçün DMX-nin regional idarəsinə və ya "ASAN xidmət" mərkəzinə şəxsən getmək lazım ola bilər. Suallar üçün DMX-nin 919 çağrı mərkəzi fəaliyyət göstərir.
Cərimələr və ASAN Viza haqqında qısa məlumat
İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 575-ci maddəsinə görə sənədsiz və ya qeydiyyatsız yaşamaq, iş icazəsi olmadan işləmək, ünvan dəyişikliyində qeydiyyat qaydasını pozmaq və ya müddət bitdikdən sonra ölkəni tərk etməmək 300–400 manat cərimə ilə nəticələnir. Belə hallarda ölkədən inzibati qaydada çıxarılma da tətbiq oluna bilər. Əcnəbini vaxtında qeydiyyata salmayan ev sahibi 300–500 manat (md. 577) cərimələnir. İş icazəsi olmadan əcnəbi işlədən işəgötürənin vəzifəli şəxsləri 3000–4000 manat, hüquqi şəxslər isə 15–20 min manat cərimə edilir. Üç və daha çox əcnəbi barədə bu məbləğlər müvafiq olaraq 5–7 min və 30–35 min manatadək artır (md. 578).
Qısa turist səfərləri üçün "ASAN Viza" sistemi (evisa.gov.az) işləyir. Elektron viza standart qaydada 3 iş günü, təcili qaydada 3 saat ərzində verilir. O, birdəfəlik girişə və 30 günədək qalmağa imkan verir. Dövlət rüsumu 20 ABŞ dollarıdır, üzərinə xidmət haqqı əlavə olunur. Pasport e-vizanın bitmə tarixindən ən azı 3 ay artıq etibarlı olmalıdır. E-viza yaşama icazəsini əvəz etmir.
Tez-tez verilən suallar
Azərbaycanda qeydiyyatsız neçə gün qalmaq olar?
15 günədək. 15 gündən artıq qaldıqda qəbul edən tərəf və ya əcnəbi özü gəlişdən 15 gün ərzində pulsuz qeydiyyat üçün müraciət etməlidir.
Mənzil almaqla yaşama icazəsi almaq olarmı?
Bəli. Ən azı 100 min manat dəyərində daşınmaz əmlak müvəqqəti, ən azı 200 min manatlıq əmlak isə 2 il fasiləsiz müvəqqəti yaşamaqdan sonra daimi yaşama icazəsi üçün əsasdır.
Daimi yaşama icazəsi üçün nə qədər gözləmək lazımdır?
Müvafiq əsasla son 2 il fasiləsiz müvəqqəti yaşamaq tələb olunur. Müraciətə baxılma 35–60 gündür və ödənilən rüsumdan asılıdır.
Daimi icazəsi olan əcnəbiyə iş icazəsi lazımdırmı?
Xeyr. Miqrasiya Məcəlləsinin 64.0.1-ci maddəsinə görə daimi yaşama icazəsi olanlar iş icazəsi almadan işləyə bilər.
Tələbələr üçün güzəşt varmı?
Bəli. Əyani təhsil alan əcnəbilər üçün 1 illik müvəqqəti icazənin rüsumu 40–60 manatdır. Ümumi tarif isə 120–160 manatdır.
Müraciəti onlayn etmək mümkündürmü?
Bəli. Müvəqqəti və daimi icazə, iş icazəsi və qeydiyyat üçün DMX-nin e-xidmətlər portalı və e-gov.az istifadə olunur. Barmaq izi və vəsiqənin alınması üçün şəxsən gəlmək lazım ola bilər.
Mənbə: Miqrasiya Məcəlləsi (e-qanun.az), "Dövlət rüsumu haqqında" qanun, İnzibati Xətalar Məcəlləsi, 465-VIIQD nömrəli qanun (14.07.2026), Dövlət Miqrasiya Xidməti, DMX e-xidmətlər portalı, ASAN Viza (evisa.gov.az)
Şərhlər