Azərbaycanda uşağın doğumu doğulduğu gündən ən geci 1 ay ərzində dövlət qeydiyyatına alınmalıdır (Ailə Məcəlləsi, 167-ci maddə). Doğumun qeydiyyatı və ilk doğum haqqında şəhadətnamə tamamilə pulsuzdur. Müraciəti valideynlərdən biri seçdiyi qeydiyyat şöbəsinə, "ASAN xidmət" mərkəzinə və ya onlayn – mygov tətbiqi və portalı vasitəsilə edə bilər. Əsas sənədlər valideynlərin şəxsiyyət vəsiqələri, nikah haqqında şəhadətnamə və doğumu təsdiq edən tibbi sənəddir. Qeydiyyatdan sonra uşağa fərdi identifikasiya nömrəsi (FİN) verilir, Dövlət Sosial Müdafiə Fondu isə 600 manatlıq birdəfəlik doğum müavinətini ayrıca müraciət olmadan, proaktiv qaydada təyin edir. Üzrlü səbəb olmadan müddət keçirilərsə, valideynlərə xəbərdarlıq edilir və ya 10 manat cərimə tətbiq olunur.
Doğumu harada və kim qeydiyyata ala bilər
Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatını Ədliyyə Nazirliyi təşkil edir. Doğumu qeydə alan qurumlar bunlardır:
- şəhər və rayon qeydiyyat şöbələri (ölkə üzrə 75 şöbə fəaliyyət göstərir);
- "ASAN xidmət" mərkəzlərindəki qeydiyyat şöbələri;
- kənd və qəsəbələrdə yerli icra hakimiyyəti başçısının nümayəndələri;
- xaricdə – Azərbaycanın səfirlik və konsulluqları.
Ailə Məcəlləsinin 166-cı maddəsinə görə doğum məlumat verən şəxsin seçdiyi qeydiyyat orqanında qeydə alınır, yəni yaşadığınız rayona bağlı deyilsiniz. Müraciət edən adətən valideynlərdən biridir. Nikahda olan valideynlərdən biri müraciət etdikdə onun digərinin razılığı ilə hərəkət etdiyi güman edilir. Valideynlər xəstəlik və ya başqa səbəbdən gələ bilmirsə, qohumlar, qonşular, uşağın doğulduğu tibb müəssisəsinin rəhbərliyi və ya notarial etibarnamə ilə səlahiyyət verilmiş şəxs müraciət edə bilər. Valideynlər istəsə, qeydiyyat təntənəli şəraitdə də aparılır.
Hansı sənədlər lazımdır
"ASAN xidmət"in rəsmi siyahısına görə standart halda aşağıdakılar təqdim olunur:
- valideynlərin şəxsiyyət vəsiqələri;
- valideynlərin nikah haqqında şəhadətnaməsi;
- valideynlərin doğum haqqında şəhadətnamələri;
- doğumun faktını, vaxtını və yerini təsdiq edən tibb müəssisəsinin sənədi (doğum haqqında tibbi şəhadətnamə).
Xüsusi hallarda əlavə sənəd tələb olunur. Uşaq tibb müəssisəsindən kənarda doğulubsa, doğuşda iştirak etmiş və ya sonradan müraciət olunmuş həkimin sənədi lazımdır. Uşaq ölü doğulubsa, bu barədə həkim sənədi təqdim edilir və məlumat ən geci 3 gün ərzində verilməlidir. Tapılmış uşaq üçün onun harada və hansı vəziyyətdə tapıldığını göstərən akt və yaşını müəyyən edən tibbi sənəd, doğum faktı məhkəmədə müəyyən edilibsə, qanuni qüvvəyə minmiş qətnamə tələb olunur. 1 aylıq müddət keçibsə, uşağın sağlamlığı barədə həkim arayışı da əlavə edilir.
Ailə Məcəlləsinin 164-cü maddəsinə görə Elektron Hökumət İnformasiya Sistemindən əldə oluna bilən məlumatlar (məsələn, valideynlərin nikah qeydi) ərizəçidən ayrıca tələb edilmir, buna görə praktikada sənəd siyahısı çox vaxt qısalır.
Onlayn müraciət: mygov və doğum evindən elektron məlumat
Qanuna əsasən uşağın doğulduğu tibb müəssisəsi doğum haqqında məlumatı dərhal elektron sistemə ötürür, məlumat oradan Ədliyyə Nazirliyinin informasiya sisteminə daxil olur. Bu, valideynlərin işini xeyli asanlaşdırır: doğum evinə və ya qeydiyyat şöbəsinə yenidən tibbi arayış daşımaq lazım gəlmir.
2025-ci ilin yanvarından doğum haqqında şəhadətnamə üçün müraciəti mygov tətbiqində və portalında etmək mümkündür. Addımlar belədir:
- mygov-da "Həyat hadisələri" – "Valideyn olmaq" bölməsinə daxil olun;
- "Doğum şəhadətnaməsinə müraciət" xidmətini seçin, sistemdə əks olunmuş ilkin məlumatları yoxlayın;
- uşağın adını və soyadını yazın, şəhadətnaməni verəcək qeydiyyat şöbəsini seçin və əlaqə nömrəsi göstərin;
- milliyyət məlumatı sistemdə yoxdursa, valideynlərin milliyyətini seçib doğum haqqında şəhadətnamələrinin surətini yükləyin;
- müraciəti təsdiqləyin.
Qeydiyyatdan sonra elektron şəhadətnamə mygov-da "Ailə məlumatlarım" bölməsində görünür və 16 iyul 2024-cü il tarixli Prezident fərmanına əsasən kağız sənədlə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Kağız nüsxəni seçdiyiniz qeydiyyat şöbəsindən ala bilərsiniz.
Valideynlər nikahda olmadıqda
Nikahdan kənar doğulan uşağın qeydiyyatı Ailə Məcəlləsinin 46 və 53-cü maddələri ilə tənzimlənir:
- ana haqqında qeyd ananın ərizəsi ilə aparılır;
- ata haqqında qeyd valideynlərin birgə ərizəsi, atanın ərizəsi və ya məhkəmə qərarı əsasında yazılır (atalığın müəyyən edilməsi ayrıca qeydiyyatdır və pulsuzdur);
- atalıq müəyyən edilməyibsə, uşağa ananın soyadı verilir, ata adı və babanın adı ananın göstərişi ilə yazılır;
- atalıq sonradan müəyyən edilərsə, doğum qeydinə ata barədə məlumat əlavə olunur və yeni şəhadətnamə verilir.
Nikah dövründə ana bətninə düşmüş uşaq nikah pozulduqdan və ya etibarsız sayıldıqdan sonra 10 ay ərzində doğularsa, valideynləri nikahda olan uşaq kimi qeydə alınır. Eyni 10 aylıq qayda ata uşaq doğulmadan əvvəl vəfat etdikdə də tətbiq olunur.
Ad, soyad, FİN kod və qeydiyyat ünvanı
Uşağa ad valideynlərin razılığı ilə verilir, ata adı atanın adına görə yazılır. Valideynlərin soyadları fərqlidirsə, uşağa razılıqla ya atanın, ya da ananın soyadı verilir. Valideynlər adda razılaşa bilmirsə, mübahisəni müvafiq icra hakimiyyəti orqanı həll edir. Tövsiyə olunan adlar və ad seçimində məhdudiyyətlər barədə uşaq adları haqqında ayrıca məqaləmizə baxa bilərsiniz.
Doğum qeydə alındıqdan sonra uşağa dəyişməz fərdi identifikasiya nömrəsi – FİN kod verilir. Bu kod uşağın sonrakı bütün sənədlərində (şəxsiyyət vəsiqəsi, pasport, tibbi və təhsil qeydləri) istifadə olunur və poliklinikaya, bağçaya yazılmaq, dövlət müavinətlərini almaq üçün lazımdır.
Yeni doğulmuş uşağın yaşayış yeri üzrə qeydiyyatı (propiska) valideynlərin ünvanı əsasında ayrıca aparılır. Bu prosedurun qaydaları barədə yaşayış yeri üzrə qeydiyyat mövzusundakı ayrıca məqaləmizdə ətraflı yazmışıq.
Müddət, rüsum və birdəfəlik doğum müavinəti
| Məsələ | Qayda | Hüquqi əsas |
|---|---|---|
| Diri doğulmuş uşağın qeydiyyatı | Doğulduğu gündən ən geci 1 ay | Ailə Məcəlləsi, 167-ci maddə |
| Ölü doğulma barədə məlumat | Ən geci 3 gün | Ailə Məcəlləsi, 167-ci maddə |
| Qeydiyyat və ilk şəhadətnamə | Pulsuz | "Dövlət rüsumu haqqında" Qanun, 13-cü maddə |
| Təkrar şəhadətnamə | 3 manat | Həmin Qanun, 12.5-ci maddə |
| Xaricdə istifadə üçün eyni cür şəhadətnamə | 11 manat | Həmin Qanun, 12.6-cı maddə |
| Müddətin üzrsüz keçirilməsi | Xəbərdarlıq və ya 10 manat cərimə | İnzibati Xətalar Məcəlləsi, 562.3-cü maddə |
| Birdəfəlik doğum müavinəti | Hər uşaq üçün 600 manat, proaktiv təyinat | DSMF |
Birdəfəlik doğum müavinəti 2025-ci il iyulun 1-dən 600 manatdır. Dövlət Sosial Müdafiə Fondu onu doğum qeydə alındıqdan sonra elektron sistem vasitəsilə avtomatik təyin edir, ayrıca ərizə tələb olunmur. Ödənişi Kapital Bankın "Birbank" tətbiqi vasitəsilə almaq mümkündür. Əkizlər və üçəmlər doğulduqda müavinət hər uşaq üçün ayrıca ödənilir; ölü doğulma halında isə təyin edilmir. Ana işləmirsə və ya yoxdursa, müavinəti ata ala bilər. Analıq məzuniyyəti, uşağa qulluq və digər ailə müavinətləri ayrıca məqaləmizin mövzusudur.
Xaricdə doğulan uşağın qeydiyyatı
Valideynlər Azərbaycan vətəndaşıdırsa, xaricdə doğulan uşağın doğumu Azərbaycanın səfirlik və ya konsulluğunda qeydə alınır. Səfirliklərin açıqladığı qaydaya görə adətən aşağıdakılar tələb olunur:
- ərizə və həmin ölkənin verdiyi doğum haqqında şəhadətnamənin əsli;
- şəhadətnaməyə apostil (Haaqa Konvensiyasının üzvü olmayan ölkələrdə konsul leqallaşdırması);
- şəhadətnamənin Azərbaycan dilinə notarial təsdiqli tərcüməsi;
- valideynlərin şəxsiyyət vəsiqəsi və ya pasportu, doğum və nikah haqqında şəhadətnamələrinin surətləri.
Doğumun qeydiyyatına görə dövlət rüsumu alınmır, lakin tərcümənin notarial təsdiqi kimi xidmətlər ödənişli ola bilər. Qeydiyyatdan sonra uşağa FİN və vətəndaşlığı təsdiq edən sənəd verilir, bundan sonra ilk pasport üçün müraciət etmək mümkündür. Qəbul qaydası və müddət səfirliklər arasında fərqlənə bilər, ona görə müraciətdən əvvəl müvafiq konsulluğun rəsmi saytından dəqiqləşdirin.
Tez-tez verilən suallar
Doğumu 1 aydan gec qeydə aldırsam nə olur?
Qeydiyyat yenə aparılır, lakin üzrlü səbəb olmadıqda valideynlərə xəbərdarlıq edilə və ya 10 manat cərimə tətbiq oluna bilər. Gecikmə zamanı uşağın sağlamlığı barədə həkim arayışı da tələb olunur.
Atanın iştirakı olmadan qeydiyyat mümkündürmü?
Bəli. Valideynlər nikahdadırsa, birinin müraciəti kifayətdir və onun digərinin razılığı ilə hərəkət etdiyi güman edilir.
600 manatlıq müavinət üçün ərizə yazmaq lazımdırmı?
Xeyr. Müavinət doğum qeydə alındıqdan sonra Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən proaktiv qaydada təyin edilir.
Uşaq evdə doğulubsa nə etməli?
Doğuşda iştirak etmiş və ya sonradan müraciət olunmuş həkimin sənədi ilə qeydiyyata müraciət edin. Belə sənəd yoxdursa, doğum faktı məhkəmə qaydasında müəyyən edilir.
Şəhadətnaməni itirdim, təkrarını necə ala bilərəm?
Qeydiyyat şöbəsinə və ya "ASAN xidmət" mərkəzinə müraciət edin; təkrar şəhadətnamə üçün 3 manat dövlət rüsumu ödənilir.
Mənbə: Ailə Məcəlləsi (e-qanun.az), "ASAN xidmət" – doğumun qeydə alınması, Ədliyyə Nazirliyi, DOST Agentliyi – birdəfəlik müavinətlər, Dövlət Sosial Müdafiə Fondu, Azərbaycanın London səfirliyi
Şərhlər