Qış təkərlərinə hava temperaturu sabit olaraq +7 °C-dən aşağı düşəndə keçmək lazımdır: Bakıda bu, adətən noyabrın ikinci yarısı, Quba, Qusar, Şəki, Gədəbəy və digər dağ rayonlarında isə oktyabrın sonu – noyabrın əvvəlidir. Azərbaycanda qış təkəri qanunla məcburi deyil, lakin "Yol hərəkəti haqqında" Qanuna əlavədə minik avtomobili şinlərinin protektor naxışının qalıq hündürlüyü 1,6 mm-dən az olduqda istismar qadağan edilir, bir oxa müxtəlif naxışlı şinlər taxmaq da olmaz. Yol polisi hər qış mövsümə uyğun təkərlərdən istifadəni tövsiyə edir. Orta sinif qış təkərlərinin bir ədədi ölçüsündən asılı olaraq təxminən 110–320 manat, dörd təkərin dəyişdirilməsi və balansı 20–60 manatdır.
+7 °C qaydası: qış təkəri nə vaxt taxılmalıdır
Yay təkərinin rezin qarışığı soyuqda bərkiyir və asfaltla tutuşu zəifləyir. Michelin və digər istehsalçıların "qızıl qaydası" belədir: yol temperaturu +7 °C-dən aşağı düşəndə qış təkərinə, yazda temperatur yenidən +7 °C-dən yuxarı qalxanda yay təkərinə keçin. Bu, qarın yağmasını gözləmək demək deyil – soyuq və yaş asfaltda da qış təkərinin əyləc yolu xeyli qısa olur.
- Bakı, Abşeron, Sumqayıt – təxminən noyabrın ortasından martın ortasınadək;
- Quba, Qusar, Şamaxı, Qəbələ, Şəki – oktyabrın sonundan aprelin əvvəlinədək;
- Gədəbəy, Daşkəsən, Lerik, Naxçıvanın dağ kəndləri, Şahdağ istiqaməti – ilk şaxtalar başlayan kimi, çox vaxt oktyabrın ikinci yarısından.
Usta yanında növbə uzanmasın deyə dəyişikliyi ilk şaxtadan bir-iki həftə əvvəl planlaşdırmaq məsləhətdir.
Azərbaycanda qanun nə deyir: məcburiyyət, protektor və cərimə
Azərbaycan qanunvericiliyində müəyyən aylarda qış təkəri taxmaq öhdəliyi yoxdur – bu, Gürcüstan və ya bəzi Avropa ölkələrindən fərqlidir. Buna baxmayaraq, DİN-in Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi hər qış sürücülərə mövsümə uyğun təkərlərdən istifadə etməyi, dağlıq ərazilərə səfərdən əvvəl hava və yol şəraiti barədə məlumat almağı tövsiyə edir.
"Yol hərəkəti haqqında" Qanunun nəqliyyat vasitələrinin istismarının qadağan edildiyi nasazlıqlar siyahısında ("Təkərlər və şinlər" bölməsi) aşağıdakı hallar göstərilir:
| Nəqliyyat vasitəsi | Protektor naxışının minimum qalıq hündürlüyü |
|---|---|
| Minik avtomobilləri | 1,6 mm |
| Yük avtomobilləri | 1 mm |
| Avtobuslar | 2 mm |
| Motosiklet və mopedlər | 0,8 mm |
Bundan əlavə, şində kordun açılması, yarıq, kəsik, qırıq, bərkitmə boltunun olmaması, diskdə çat, ölçüsü avtomobilin modelinə uyğun gəlməyən şinlər və minik avtomobilinin bir oxuna radial ilə diaqonal və ya fərqli protektor naxışlı şinlərin taxılması da qadağandır. Yəni bir oxda bir qış, bir yay təkəri sürmək qanunsuzdur. İnzibati Xətalar Məcəlləsinə görə təkərləri və şinləri nasaz olan avtomobilin istismarına 50 manat cərimə nəzərdə tutulub (maddə 342.5; aktual redaksiyanı e-qanun.az-da yoxlayın).
Qeyd: 1,6 mm qanuni minimumdur, qış təkəri üçün isə praktiki hədd daha yüksəkdir. Continental kimi istehsalçılar qeyd edir ki, protektor 4 mm-dən aşağı düşdükdə qış təkərinin qarda və suda effektivliyi kəskin azalır; bir çox Avropa ölkəsində qış təkəri üçün minimum 4 mm tələb olunur.
Növlər və işarələr: M+S, 3PMSF, şipli, şipsiz, "Velcro"
- M+S (Mud and Snow – palçıq və qar) – istehsalçının özünün qoyduğu işarədir, sınaq tələb etmir. Bir çox "hər mövsüm" və hətta SUV yay təkərlərində də olur, ona görə tək başına qış təkəri zəmanəti deyil.
- 3PMSF (üç zirvəli dağ və qar dənəciyi) – BMT-nin 117 saylı qaydasına əsasən qarda rəsmi sınaqdan keçmiş təkəri göstərir. Əsl qış və ya qış üçün yararlı "all-season" təkər axtarırsınızsa, bu simvola baxın.
- Şipli təkərlər – buzda ən yaxşı tutuşu verir, lakin quru asfaltda əyləc yolu uzanır, səs-küylüdür və yolu aşındırır. Dağ kəndlərində yaşayanlar üçün məntiqlidir, Bakı üçün isə lazımsızdır.
- Şipsiz friksion ("Velcro", "Skandinav" tipli) – çox yumşaq rezin və sıx lamellər hesabına buz və qarda tutur; şaxtalı, qarlı rayonlar üçün uyğundur.
- Avropa tipli şipsiz qış təkəri – yaş, sulu-qarlı yolda, 0 ilə +7 °C arasında və yüksək sürətdə daha stabildir; Bakı və aran rayonları üçün ən praktik seçimdir.
Təkərin yaşını DOT kodunun son dörd rəqəmindən öyrənə bilərsiniz: məsələn, "4523" təkərin 2023-cü ilin 45-ci həftəsində istehsal edildiyini göstərir. Rezin zamanla bərkidiyi üçün 5–6 yaşdan böyük qış təkəri, protektoru yaxşı görünsə də, tutuşunu itirmiş ola bilər; istehsalçılar 5 ildən sonra hər il mütəxəssis yoxlamasını tövsiyə edir. Mağazada istehsalından 1–2 ildən çox keçmiş "yeni" təkərə endirim tələb edin.
Təxmini qiymətlər
Qiymətlər marka, ölçü və mağazaya görə dəyişir; cədvəldəki rəqəmlər bir təkər üçün yalnız təxmini diapazondur:
| Ölçü | Büdcə markalar | Orta sinif | Premium (Michelin, Continental, Nokian və s.) |
|---|---|---|---|
| R14–R15 | 70–110 manat | 110–170 manat | 170–260 manat |
| R16 | 90–140 manat | 140–220 manat | 220–330 manat |
| R17–R18 (krossover) | 130–200 manat | 200–320 manat | 320–500 manat |
Əlavə xərclər: dörd təkərin söküb-taxılması və balansı – təxminən 20–60 manat; mövsümi saxlanma ("təkər oteli") – mövsümə 30–80 manat; qar zəncirləri – 40–150 manat. Hər il təkər dəyişdirmək istəmirsinizsə, ikinci dəst diskə (təxminən 200–600 manat) yatırım etmək montaj xərcini azaldır və şinləri qoruyur.
Avtomobilin qışa hazırlanması: yoxlama siyahısı
- Antifriz – donma nöqtəsi ən azı –25…–30 °C olmalıdır; hidrometr və ya refraktometrlə yoxlatdırın. Fərqli tipli (məsələn, G11 və G12) antifrizləri qarışdırmayın, səviyyə "MIN" ilə "MAX" arasında olsun.
- Akkumulyator – mühərrik söndürülmüş halda gərginlik təxminən 12,5–12,7 V olmalıdır. 4–5 yaşından böyük akkumulyator şaxtalı səhər sizi yolda qoya bilər; klemmləri oksiddən təmizləyin.
- Şüşə yuyucu maye – yay suyunu ən azı –20 °C-yə davamlı qış mayesi ilə əvəz edin; su donub borunu və nasosu sıradan çıxara bilər.
- Silgəclər və işıqlar – cızıq qoyan silgəcləri dəyişin, faraları, stop və duman işıqlarını yoxlayın.
- Əyləc sistemi və yağ – əyləc bəndləri və mayesi; mühərrik yağının özlülüyü (məsələn, 0W və ya 5W) qışda soyuq işəsalmanı asanlaşdırır.
- İstilik və şüşə üfürmə – salon qızdırıcısı, arxa şüşə qızdırıcısı, salon filtri.
- Təkər təzyiqi – hər 10 °C soyuma təzyiqi təxminən 0,1 bar azaldır, ona görə həftədə bir yoxlayın.
- Qış dəsti – kürək, şüşə qaşıyıcı, yedək trosu, akkumulyator "işə salma" kabelləri, fənər, isti geyim və su. Qanunla tələb olunan tibbi yardım qutusu, odsöndürən və qəza dayanma nişanı da avtomobildə olmalıdır.
Dağ yolları: Şahdağ, Quba, Qusar və zəncir
Qusar–Şahdağ, Quba–Xınalıq, Qəbələ, Lerik, Daşkəsən və Gədəbəy yollarında qış aylarında buz və qar adi haldır; yol polisi bəzi illərdə Quba–Qusar yollarının hissələrinin buz bağladığını açıqlayıb. Belə səfərlər üçün:
- Yola çıxmazdan əvvəl DYP-nin və hidrometeoroloji xidmətin məlumatlarını, yolun açıq olub-olmadığını yoxlayın.
- Qar zəncirlərini yalnız qarlı və buzlu səthdə, aparıcı təkərlərə taxın; zəncirlə sürət adətən 40–50 km/saatdan yuxarı olmamalıdır.
- Zənciri taxmağı əvvəlcədən evdə məşq edin – şaxtada, qaranlıqda ilk dəfə taxmaq çətin olur.
- Dik enişdə aşağı ötürücüdən istifadə edin, kəskin əyləcdən və sükan hərəkətindən çəkinin, ara məsafəni artırın.
- Təcrübəsizsinizsə və havada qar gözlənilirsə, səfəri təxirə salın və ya taksi/transfer xidmətindən istifadə edin.
Təkərlərin düzgün saxlanması
Mövsümdən çıxan təkərləri yuyub qurudun, protektordakı daşları təmizləyin və hər birinin yerini (məsələn, "ön sol") işarələyin. Saxlanma yeri sərin, quru və qaranlıq olmalı, yanında yanacaq, yağ və qızdırıcı olmamalıdır. Diskli təkərləri üst-üstə üfüqi yığmaq və ya asmaq olar; disksiz şinlər isə şaquli saxlanır və hər 3–4 həftədən bir fırladılır. Balkonda saxlayırsınızsa, günəş şüasından qoruyan örtükdən istifadə edin.
Tez-tez verilən suallar
Azərbaycanda qış təkəri məcburidirmi?
Xeyr, qanunla qış təkəri tələb olunmur. Lakin protektor 1,6 mm-dən az olmamalı və bir oxda müxtəlif naxışlı şinlər olmamalıdır; yol polisi mövsümə uyğun təkəri tövsiyə edir.
Qış təkərini nə vaxt taxmalıyam?
Hava temperaturu sabit olaraq +7 °C-dən aşağı düşəndə: Bakıda adətən noyabrın ortası, dağ rayonlarında oktyabrın sonu.
Yalnız iki qış təkəri almaq olarmı?
Tövsiyə olunmur. Fərqli tutuş sürüşkən yolda avtomobili idarəolunmaz edə bilər, eyni oxda fərqli naxışlı şinlər isə qanunla qadağandır. Dörd təkər eyni tip olmalıdır.
M+S işarəsi kifayətdirmi?
Həmişə yox. M+S istehsalçının öz işarəsidir; qarda sınaqdan keçdiyini 3PMSF (dağ və qar dənəciyi) simvolu təsdiqləyir.
Qış təkəri neçə il istifadə olunur?
Adətən 4–5 mövsüm və ya protektor 4 mm-ə düşənədək. DOT koduna görə 5–6 yaşdan sonra rezinin vəziyyətini mütəxəssisə yoxlatdırın.
Şipli təkər Bakı üçün lazımdırmı?
Xeyr. Bakıda qış əsasən yaş və soyuq asfalt deməkdir; şipsiz Avropa tipli qış təkəri daha uyğundur. Şipli təkər dağ kəndləri və buzlu yollar üçün nəzərdə tutulub.
Mənbə: e-qanun.az – "Yol hərəkəti haqqında" Qanun, e-qanun.az – İnzibati Xətalar Məcəlləsi, DİN – Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi, Michelin – qış təkərlərinə nə vaxt keçməli, Continental – qış təkərləri qaydaları, Report.az – DYP-nin müraciəti
Şərhlər