Azərbaycan Mərkəzi Bankı bank olmayan kredit təşkilatlarında (BOKT) kredit risklərinin idarə edilməsi qaydalarına dəyişiklik edib: gündəlik kreditlər üzrə 90 gündən çox gecikmə bundan sonra borcalanın maliyyə çətinliyinin müəyyənləşdirilməsində tətbiq olunan 20 faizlik meyarla qiymətləndirilməyəcək. Mərkəzi Bankın sədri Taleh Kazımovun imzaladığı qərarla “Bank olmayan kredit təşkilatlarında kredit risklərinin idarə edilməsi Qaydası”na edilən dəyişikliklər oktyabrın 10-dan qüvvəyə minib.
Nə dəyişdi?
Mövcud qaydalara görə, borcalanın maliyyə çətinliyinin müəyyən edilməsi zamanı əsas meyarlardan biri kredit öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməməsidir. Kredit bürolarının məlumatları əsasında borcalanın ümumi öhdəliklərinin ən azı 20 faizinin 90 gündən çox gecikdirilməsi maliyyə çətinliyinin göstəricilərindən biri sayılır.
Yeni qərara əsasən, bu meyar gündəlik kreditlərə şamil edilmir. Başqa sözlə, gündəlik kredit üzrə ödənişin 90 gündən çox gecikdirilməsi “ümumi öhdəliklərin ən azı 20 faizi” hesablamasına daxil edilməyəcək. Qaydanın yenilənmiş mətnində maliyyə çətinliyi anlayışı belə verilir: borcalanın pul axınlarının müqavilə şərtlərinə uyğun ödənişlər üçün kifayət etməməsi, öhdəliklərin ən azı 20 faizinin 90 gündən çox gecikdirilməsi (gündəlik kreditlər istisna olmaqla) və ya belə halların baş vermə ehtimalı.
Eyni zamanda müqavilə şərtlərinin dəyişdirilməsi çərçivəsində yeni və ya əlavə güzəşt müddətinin verilməsi də gündəlik kreditlərə aid edilmir.
Gündəlik kredit nədir?
Mərkəzi Bankın 2024-cü ilin noyabrında təsdiqlədiyi qaydaya görə, gündəlik (qısamüddətli) kredit fiziki şəxslərə verilən istehlak kreditinin xüsusi növüdür və aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:
- yalnız milli valyutada – manatla verilir;
- birdəfəlik verilən kreditin maksimum məbləği 500 manatdır;
- gündəlik faiz dərəcəsi maksimum 0,3 faizdir;
- qaytarılma müddəti maksimum 45 gündür;
- kredit üzrə bütün ödənişlərin ümumi məbləği əsas borcun 100 faizindən çox ola bilməz;
- gecikdirmə faizləri və ya dəbbə pulu tətbiq edildikdə əsas borc üzrə faizlər 30 gündən artıq hesablanmır;
- daşınar və ya daşınmaz əmlak təminat kimi götürülmür.
Bu kreditlər adətən onlayn platformalar və mikromaliyyə təşkilatları vasitəsilə kiçik məbləğlərdə, “maaşa qədər” formatında verilir və əhalinin gənc hissəsi arasında geniş yayılıb.
Restrukturizasiya qaydaları
Trend-in məlumatına görə, yenilənmiş qaydada restrukturizasiya ilə bağlı da dəqiqləşdirmələr var. Kreditin əsas məbləği üzrə qalıq məbləğinin 20 faizinin ödənilməsi şərti ilə kredit yalnız bir dəfə və maksimum 45 gün müddətinə restrukturizasiya oluna bilər; bu zaman gecikdirmə faizləri və ya dəbbə pulu tətbiq edilmir. Restrukturizasiya edilmiş kredit üzrə bütün ödənişlərin ümumi məbləği əsas borcun 100 faizindən çox olmamalıdır.
Borcalanın krediti bir dəfə restrukturizasiya olunduqda həmin an mövcud olan təsnifat kateqoriyasından yuxarı kateqoriyaya keçirilə bilməz. Kredit (gündəlik kreditlər istisna olmaqla) iki dəfə və daha artıq restrukturizasiya edildikdə ən azı “qeyri-qənaətbəxş aktiv” kimi təsnifləşdirilməlidir.
Ekspert rəyi
İqtisadçı ekspert Xalid Kərimli Qafqazinfo-ya açıqlamasında bildirib ki, bu mexanizm borcalanın maliyyə çətinliyi yarandıqda öhdəliyin icrasını asanlaşdıracaq. Onun sözlərinə görə, dəyişikliklər borc çətinliyi yaşayan şəxslər üçün müəyyən imkanlar yaratsa da, vətəndaşın konkret hansı güzəştdən yararlana biləcəyi kreditin növündən, müqavilə şərtlərindən və qüvvədə olan qaydaların tələblərindən asılı olacaq.
Vətəndaş üçün nə deməkdir?
Praktik baxımdan dəyişiklik gündəlik kredit götürən və ödənişi gecikdirən şəxslərə aiddir. Belə kiçik məbləğli kredit üzrə 90 gündən çox gecikmə artıq avtomatik olaraq borcalanın “maliyyə çətinliyi” statusunu formalaşdıran 20 faizlik hesablamaya daxil edilməyəcək. Bununla belə, gecikmə faktı kredit tarixçəsində qalır və BOKT-lər gündəlik kreditlər üzrə qaydanın digər tələblərini – faiz limiti, 45 günlük müddət və ümumi ödənişlərin əsas borcun 100 faizini keçməməsi şərtini – tətbiq etməkdə davam edir.
Mütəxəssislər kredit götürməzdən əvvəl müqavilədəki faktiki illik faiz dərəcəsini, gecikmə halında tətbiq olunan dəbbə pulunu və restrukturizasiya şərtlərini diqqətlə oxumağı, mübahisəli hallarda isə Mərkəzi Bankın çağrı mərkəzinə müraciət etməyi tövsiyə edir.
Mənbə: Trend, Qafqazinfo
Şərhlər