Azərbaycanda fiziki şəxslər mənzilə, evə və torpağa görə vergini dövlətə deyil, əmlakın yerləşdiyi bələdiyyəyə ödəyir. Yaşayış sahəsinin ilk 30 kvadratmetri vergidən azaddır, qalan hər kvadratmetr üçün illik dərəcə Bakıda 0,4 manat (rayon üzrə 0,7–1,5 əmsalı ilə), Gəncə, Sumqayıt və Abşeronda 0,3 manat, digər şəhər və rayon mərkəzlərində 0,2 manat, kənd və qəsəbələrdə 0,1 manatdır. Məsələn, Bakıda 1,3 əmsallı zonada 120 kv.m mənzil üçün il ərzində 46,80 manat vergi hesablanır. Bələdiyyə tədiyə bildirişini 1 avqusta qədər elektron göndərir, vergi isə iki bərabər hissədə – 15 avqust və 15 noyabra qədər ödənilir. Pensiyaçıların, şəhid ailələrinin, müharibə əlillərinin və bəzi digər kateqoriyaların əmlak vergisi 30 manat, torpaq vergisi isə (pensiyaçılar istisna olmaqla) 10 manat azaldılır. Borcu "e-Bələdiyyə" portalında (e-belediyye.gov.az) və mobil tətbiqində yoxlayıb onlayn ödəmək olar.
Əmlak və torpaq vergisini kim ödəyir və kim hesablayır
Hüquqi əsas Vergi Məcəlləsinin XIII (əmlak vergisi) və XIV (torpaq vergisi) fəsilləridir. Məcəllənin 197-ci maddəsinə görə fiziki şəxslər üçün vergitutma obyekti Azərbaycan ərazisində xüsusi mülkiyyətlərində olan binalar (mənzil, fərdi ev, qeyri-yaşayış sahəsi), habelə rezident fiziki şəxslərə məxsus su və hava nəqliyyat vasitələridir. Minik avtomobilləri əmlak vergisinə cəlb olunmur – onlar üçün ayrıca yol vergisi və digər rüsumlar mövcuddur.
Fiziki şəxslərin binalarına görə vergini əmlakın yerləşdiyi ərazinin bələdiyyəsi hesablayır (maddə 200.1) və vergi yerli büdcəyə daxil olur (maddə 200.6). Torpaq vergisi də eyni qaydada bələdiyyə büdcəsinə ödənilir; yeganə istisna təyinatı üzrə istifadə edilməyən kənd təsərrüfatı torpaqlarıdır – onlara görə vergi dövlət büdcəsinə köçürülür (maddə 208.6). Bir neçə sahibi olan binada hər mülkiyyətçi öz payına düşən sahəyə görə vergi ödəyir.
Mənzil və ev üçün dərəcələr: 30 kvadratmetr güzəşti və Bakı əmsalı
Vergi binanın inventar dəyərindən deyil, sahəsindən hesablanır. Yaşayış sahələrində yalnız 30 kvadratmetrdən artıq hissə vergiyə cəlb olunur; qeyri-yaşayış sahələrində (ofis, mağaza, anbar) isə bütün sahə nəzərə alınır. Dərəcələr Vergi Məcəlləsinin 198.1.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilib:
| Yaşayış məntəqəsi | 1 kv.m üçün illik dərəcə |
|---|---|
| Bakı şəhəri | 0,4 manat × zona əmsalı (0,7–1,5) |
| Gəncə, Sumqayıt şəhərləri və Abşeron rayonu | 0,3 manat |
| Digər şəhərlər və rayon mərkəzləri | 0,2 manat |
| Rayon tabeliyində olan şəhər, qəsəbə və kəndlər | 0,1 manat |
Bakıda yerləşən binalar üçün zona əmsalları Nazirlər Kabinetinin 2015-ci il 6 aprel tarixli 101 nömrəli Qərarı ilə təsdiqlənib. Şəhər zonalara bölünüb və hər zonanın əmsalı 0,7 ilə 1,5 arasında dəyişir: mərkəzə yaxın ərazilərdə əmsal yüksək, kənar qəsəbələrdə aşağıdır.
Hesablama nümunələri
- Bakı, 3-cü zona (əmsal 1,3), 120 kv.m mənzil: (120 – 30) × 0,4 × 1,3 = 46,80 manat.
- Bakı, 8-ci zona (əmsal 0,9), 119,7 kv.m ev, sahibi pensiyaçı: (119,7 – 30) × 0,4 × 0,9 = 32,29 manat; 30 manat güzəştdən sonra 2,29 manat qalır.
- Sumqayıt, 60 kv.m mənzil kirayəyə verilib: (60 – 30) × 0,3 = 9 manat; kirayəyə verildiyi üçün güzəşt tətbiq olunmur.
Su və hava nəqliyyat vasitələri üçün əmlak vergisi
Rezident fiziki şəxsə məxsus kater, yaxta, motorlu qayıq, eləcə də kiçik təyyarə və digər hava nəqliyyat vasitələri istifadə olunub-olunmamasından və harada yerləşməsindən asılı olmayaraq vergiyə cəlb olunur. Mühərriki olan vasitələr üçün dərəcə mühərrikin hər kub santimetrinə 0,02 manat, mühərriki olmayanlar üçün bazar qiymətinin 1 faizidir. Məsələn, 3000 kub santimetrlik mühərriki olan kater üçün illik vergi 60 manatdır. Vergi hər il 1 yanvar vəziyyətinə qeydiyyat orqanlarının məlumatı əsasında hesablanır; qeydiyyatı olmayan vasitənin sahibi buraxılış ili, alış qiyməti və texniki göstəriciləri barədə sənədləri 1 yanvaradək müvafiq orqana təqdim etməlidir.
Torpaq vergisi: həyətyanı, bağ və kənd təsərrüfatı torpaqları
Torpaq vergisi təsərrüfat fəaliyyətinin nəticəsindən asılı olmayaraq hər il sabit məbləğdə hesablanır. Mülkiyyət və ya istifadə hüququnu təsdiq edən sənədi aldıqdan sonra fiziki şəxs 1 ay ərzində bələdiyyədə uçota durmalıdır. Yaşayış fondu, həyətyanı və bağ sahələri üçün dərəcələr hər 100 kv.m üzrə belədir (Vergi Məcəlləsi, maddə 206.3):
| Yaşayış məntəqəsi | 10 000 kv.m-dək (100 kv.m üçün) | 10 000 kv.m-dən artıq hissə | Sənaye, ticarət və digər xüsusi təyinatlı torpaq (10 000 kv.m-dək) |
|---|---|---|---|
| Bakı, onun qəsəbə və kəndləri | 0,6 manat | 1,2 manat | 10 manat |
| Gəncə, Sumqayıt, Xırdalan, Abşeronun qəsəbə və kəndləri | 0,5 manat | 1,0 manat | 8 manat |
| Digər şəhərlər və rayon mərkəzləri | 0,3 manat | 0,6 manat | 4 manat |
| Rayon tabeliyində olan şəhər, qəsəbə və kəndlər | 0,1 manat | 0,2 manat | 2 manat |
Məsələn, Bakının qəsəbəsində 600 kv.m həyətyanı sahə üçün illik torpaq vergisi 6 × 0,6 = 3,6 manatdır. Kənd təsərrüfatı torpaqlarında vergi şərti bal üzrə hesablanır: təyinatı üzrə istifadə edilən və ya suvarma, meliorasiya kimi aqrotexniki səbəblərdən istifadəsi mümkün olmayan torpaqlar üçün 1 şərti bal 0,06 manatdır. Şərti balları torpağın keyfiyyəti və yerləşməsinə görə Nazirlər Kabineti müəyyən edir. Təyinatı üzrə istifadə edilməyən kənd təsərrüfatı torpağı üçün isə dərəcə xeyli yüksəkdir – hər 100 kv.m-ə 2 manat, yəni hektara 200 manat.
Güzəştlər: kimlər az ödəyir
Vergi Məcəlləsinin 199.3 və 207.2-ci maddələri güzəştləri məbləğ azaldılması şəklində müəyyən edir:
- Əmlak vergisi 30 manat azaldılır: şəhidlərin valideynləri, dul arvadları (ərləri) və övladları; Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları, Milli Qəhrəmanlar, Sovet İttifaqı və Sosialist Əməyi Qəhrəmanları; müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslər (o cümlədən Qarabağ müharibələrinin əlilləri); həlak olmuş döyüşçülərin ailə üzvləri; müharibə veteranları; 1941–1945-ci illərdə arxa cəbhədə təltif edilənlər; Çernobıl və digər radiasiya qəzalarından zərər çəkənlər; minatəmizləmə zamanı həlak olanların ailə üzvləri; habelə pensiyaçılar və müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olanlar və onların ailə üzvləri (xidmət dövründə).
- Torpaq vergisi 10 manat azaldılır: yuxarıdakı siyahıdakı şəxslər üçün, lakin pensiyaçılar və hərbi qulluqçuların ailələri bu güzəştə daxil deyil.
- İstisna: bina kirayəyə verilirsə və ya sahibkarlıq, kommersiya fəaliyyəti üçün istifadə olunursa, 30 manatlıq güzəşt tətbiq edilmir.
- Sənətkarlıq emalatxanaları: misgərlik, dulusçuluq, xalq musiqi alətləri, suvenir və bədii tikmə kimi sahələrdə hüquqi şəxs yaratmadan fəaliyyət göstərənlərin emalatxanaları əmlak vergisinə cəlb edilmir.
Bundan əlavə, bələdiyyələr öz ərazilərində ayrı-ayrı kateqoriyalara əlavə güzəşt verə və ya dərəcəni aşağı sala bilər, ona görə yerli bələdiyyədən soruşmaq faydalıdır.
Ödəmə müddətləri və gecikmənin nəticəsi
Bələdiyyə fiziki şəxslərin torpaq vergisini hər il 1 iyula qədər hesablayır, həm əmlak, həm torpaq vergisi üzrə tədiyə bildirişini isə 1 avqustdan gec olmayaraq elektron qaydada göndərməlidir. İllik məbləğ iki bərabər hissədə ödənilir: birinci yarı 15 avqustadək, ikinci yarı 15 noyabradək. Əvvəlki sahib vergini ödəməyibsə, əmlak və ya torpaq yeni sahibə keçdikdə borcu yeni mülkiyyətçi həmin müddətlərdə ödəməlidir – alqı-satqıdan əvvəl satıcıdan borcun olmaması barədə məlumat istəmək məqsədəuyğundur. Vaxtında ödənilməyən vergiyə Vergi Məcəlləsinin 59-cu maddəsinə əsasən hər gecikmiş gün üçün ödənilməmiş məbləğin 0,1 faizi həcmində faiz hesablanır (bir ildən çox olmamaqla).
Borcu onlayn necə yoxlamaq və ödəmək olar
Fiziki şəxslərin bu vergiləri bələdiyyə vergisi olduğu üçün borc Dövlət Vergi Xidmətinin hesabında deyil, bələdiyyələrin informasiya sistemində görünür. Ən rahat yol "e-Bələdiyyə" portalıdır:
- e-belediyye.gov.az saytına daxil olun və ya "e-Bələdiyyə" mobil tətbiqini (App Store, Google Play) yükləyin.
- Qeydiyyatsız yoxlama üçün "Borc barədə məlumatın verilməsi" bölməsinə yerli vergi ödəyicisinin kodunu (YVÖK) yazın; tam məlumat üçün "Digital Login" vasitəsilə şəxsi kabinetə daxil olun.
- Kabinetdə "Vergi borcları" bölməsində hansı obyektə (mənzil, torpaq) nə qədər hesablandığını görün; "Bələdiyyə kalkulyatoru" ilə məbləği özünüz yoxlaya bilərsiniz.
- Ödənişi portalda yerli bank kartı ilə edin. Bildiriş gəlməyibsə və ya sahə səhv göstərilibsə, mülkiyyət çıxarışı ilə birbaşa bələdiyyəyə müraciət edin.
Tez-tez verilən suallar
30 kv.m-dən kiçik mənzil üçün vergi ödənilirmi?
Xeyr. Yaşayış sahəsinin ilk 30 kvadratmetri vergiyə cəlb olunmur, ona görə 30 kv.m və daha kiçik mənzil üçün əmlak vergisi sıfır olur.
Pensiyaçı olsam, torpaq vergisi də azalırmı?
Xeyr. Pensiyaçılara yalnız əmlak vergisi üzrə 30 manat güzəşt şamil olunur; torpaq vergisindəki 10 manat güzəşt pensiyaçılara aid deyil.
Avtomobilə görə əmlak vergisi ödəməliyəmmi?
Xeyr. Fiziki şəxslərin əmlak vergisi yalnız binalara, su və hava nəqliyyat vasitələrinə tətbiq olunur; minik avtomobili bu siyahıda yoxdur.
Vergi bildirişi gəlməyibsə, ödəməyə bilərəmmi?
Bildirişin gəlməməsi borcu ləğv etmir. Borcu e-Bələdiyyə portalında yoxlayın və ya bələdiyyəyə müraciət edin, əks halda gecikməyə görə faiz yığıla bilər.
Kirayəyə verdiyim mənzilə görə güzəşt alıram?
Xeyr. Bina kirayəyə verildikdə və ya kommersiya məqsədilə istifadə olunduqda 30 manatlıq güzəşt tətbiq edilmir, vergi tam məbləğdə hesablanır.
Ödənişi hissə-hissə etmək olarmı?
Qanun ödənişi iki bərabər hissəyə bölür – 15 avqust və 15 noyabr. Bütün illik məbləği birinci müddətdə tam ödəmək də mümkündür.
Mənbə: Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi, Dövlət Vergi Xidməti – Yerli (bələdiyyə) vergilər bukleti, e-Bələdiyyə – Tez-tez verilən suallar, e-Bələdiyyə – Borc barədə məlumat, FED.az
Şərhlər