Azərbaycanda iş tapmağın üç əsas yolu var: Dövlət Məşğulluq Agentliyində (DMA) işaxtaran kimi qeydiyyatdan keçmək, özəl iş elanı saytlarından (boss.az, jobsearch.az, hh.az, rabota.az, LinkedIn) istifadə etmək və dövlət qulluğuna müsabiqə ilə qəbul olunmaq. DMA-da qeydiyyat pulsuzdur və e-sosial.az portalı, DOST mərkəzləri və ya agentliyin rayon filialları vasitəsilə aparılır; qeydiyyatdan keçən şəxs vakansiya bazasına, pulsuz peşə kurslarına, haqqı ödənilən ictimai işlərə və özünüməşğulluq proqramına çıxış əldə edir. İxtisar və ya müəssisənin ləğvi ilə işini itirən sığortalı işçilər 6 aya qədər işsizlik sığortası ödənişi (itirilmiş orta əməkhaqqının 50 faizi) ala bilər. 2025-ci ildə nazirlik xətti ilə 189 min nəfər işlə təmin olunub, 16,8 min nəfər özünüməşğulluq proqramında iştirak edib.
Dövlət Məşğulluq Agentliyi: işaxtaran qeydiyyatı
Dövlət Məşğulluq Agentliyi Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyindədir və "Məşğulluq haqqında" Qanun əsasında fəaliyyət göstərir. Qeydiyyat üçün üç yol var:
- Onlayn: e-sosial.az portalına ASAN Login və ya e-imza ilə daxil olub "Əmək və məşğulluq" bölməsində işaxtaran kimi qeydiyyatdan keçmək.
- DOST mərkəzləri: Bakı və regionlardakı DOST mərkəzlərində növbə ilə, şəxsiyyət vəsiqəsi ilə müraciət.
- DMA-nın rayon (şəhər) filialları: şəxsən müraciət; yaşayış yerinə görə.
Qeydiyyat zamanı təhsil, ixtisas, iş təcrübəsi və istədiyiniz əməkhaqqı göstərilir. Bundan sonra agentliyin məşğulluq məsləhətçisi sizinlə fərdi məşğulluq planı tərtib edir və uyğun vakansiyalar təklif edir. İşaxtaran statusu ilə "işsiz" statusu fərqlidir: işsiz statusu yalnız heç bir gəlirli məşğuliyyəti olmayan və iş axtaran şəxslərə verilir, məhz bu status işsizlik sığortası ödənişi və bir sıra proqramlar üçün şərtdir. Qeydiyyatdan sonra ayda bir dəfə məsləhətçi ilə əlaqə saxlamaq lazımdır; əks halda status dayandırıla bilər. Məlumat üçün nazirliyin 142 Çağrı Mərkəzi işləyir.
İşsizlik sığortası ödənişi: kim, nə qədər, nə müddətə
"İşsizlikdən sığorta haqqında" Qanun 2018-ci ilin yanvarından qüvvədədir. İşəgötürən və işçi hər ay əməkhaqqının 0,5 faizi məbləğində işsizlikdən sığorta haqqı ödəyir. Ödənişi almaq üçün əsas şərtlər:
- əmək müqaviləsi ilə işləmiş və sığorta haqqı ödənilmiş olmaq;
- işdən çıxma səbəbinin müəssisənin ləğvi, ştat ixtisarı və ya (məhdud şərtlərlə) əmək müqaviləsinin müddətinin bitməsi olması – öz ərizəsi ilə işdən çıxan və ya intizam pozuntusuna görə azad edilənlər ödəniş ala bilmir;
- işsizlikdən əvvəlki 24 ay ərzində ən azı 12 ay sığorta stajının olması;
- DMA-da işsiz kimi qeydiyyatdan keçmək və təklif olunan münasib işdən imtina etməmək.
| Göstərici | Şərt |
|---|---|
| Məbləğ | İtirilmiş orta aylıq əməkhaqqının 50 faizi |
| Aylara görə | 1–2-ci ay 100 faiz, 3–4-cü ay 80 faiz, 5–6-cı ay 70 faiz (ilk müraciətdə) |
| Müddət | Ləğv və ixtisarda 6 ay (təkrar müraciətdə 3 ay); müqavilə müddəti bitəndə 3 ay |
| Uşağa görə əlavə | 18 yaşadək hər uşağa 5 faiz, cəmi 20 faizədək |
| Yuxarı hədd | Ölkə üzrə əvvəlki ilin orta aylıq əməkhaqqından çox olmur |
| Aşağı hədd | Müvafiq icra orqanının müəyyən etdiyi minimum məbləğ |
| Qərar müddəti | Müraciətdən 5 iş günü ərzində |
Ödəniş DMA-nın "işsiz" statusu verdiyi tarixdən hesablanır, bank kartına köçürülür və ödəniş dövründə hər ay şəxsən məsləhətçiyə məlumat vermək tələb olunur. Münasib işdən iki dəfə imtina, iş tapıb bildirməmək və ya fərdi plana əməl etməmək ödənişin dayandırılmasına səbəb olur. Dəqiq məbləğ fərdi hesablanır – e-sosial.az-da "İşsizlikdən sığorta ödənişinin təyin edilməsi" xidməti ilə müraciət edib nəticəni elektron kabinetdə görə bilərsiniz.
Haqqı ödənilən ictimai işlər
İşsizlik sığortası ödənişi almayan işsizlər üçün ən sürətli müvəqqəti gəlir mənbəyi haqqı ödənilən ictimai işlərdir. "Məşğulluq haqqında" Qanunun 21-ci maddəsinə görə DMA işsiz və işaxtaran şəxsləri bələdiyyə və dövlət qurumlarında abadlıq, yaşıllaşdırma, təmir, sosial xidmət kimi işlərə müddətli əmək müqaviləsi ilə cəlb edir. Əməkhaqqı Əmək Məcəlləsinə uyğun, adətən minimum əməkhaqqı səviyyəsində (2026-cı ildə 400 manat) ödənilir, sosial sığorta stajı hesablanır. Bir inzibati ərazidə il ərzində işsizlərin ən çoxu 20 faizi bu işlərə cəlb oluna bilər, ona görə müraciət erkən edilməlidir. Ödəniş almayan işsizlərə üstünlük verilir.
Özünüməşğulluq proqramı: öz kiçik biznesiniz
Özünüməşğulluq proqramı 2017-ci ildən tətbiq olunur və DMA-nın ən kütləvi aktiv tədbiridir: 2025-ci ildə 16,8 min nəfər iştirak edib, 2026-cı il üçün 15 min kiçik ailə təsərrüfatının yaradılması planlaşdırılıb (8 min İşsizlikdən Sığorta Fondu, 7 min Dünya Bankı layihəsi hesabına). Proqramda pul verilmir – iştirakçı biznes planına uyğun aktivlər (mal və materiallar) alır: kənd təsərrüfatı heyvanları, arı ailələri, istixana, tikiş və ya çörəkbişirmə avadanlığı, bərbər və gözəllik salonu ləvazimatı, kiçik emalatxana avadanlıqları və s.
- DMA-da işsiz və ya işaxtaran kimi qeydiyyat; aztəminatlı ailələr, ünvanlı sosial yardım alanlar, əlilliyi olan şəxslər, şəhid ailələri və qazilər, məcburi köçkünlər prioritetdir.
- Qısa biznes təlimi (sahibkarlığın əsasları, biznes planın hazırlanması).
- Biznes planın DMA filialına təqdim edilməsi və komissiya tərəfindən təsdiqi.
- Aktivlərin alınıb iştirakçıya təhvil verilməsi; iştirakçı fərdi sahibkar və ya ailə təsərrüfatı kimi fəaliyyətə başlayır.
Aktivlərin dəyəri biznes planın növündən asılıdır; bir iştirakçıya düşən məbləğ nazirliyin cari normativləri ilə müəyyən olunur – dəqiq limiti DMA filialından soruşun. Aktivlər müəyyən müddət satıla bilməz və agentlik monitorinq aparır. Uğurlu iştirakçılar sonradan "Ailə biznesinə asan dəstək" (ABAD) və KOBİA xətti ilə əlavə dəstək proqramlarına da müraciət edə bilər.
Peşə hazırlığı kursları və birgə maliyyələşmə
DMA işsiz və işaxtaranlar üçün pulsuz peşə hazırlığı, yenidən hazırlıq və ixtisasartırma kursları təşkil edir: 2025-ci ildə 18,4 min nəfər bu kurslardan keçib. Kurslar Bakıdakı DOST Peşə Təlimi Mərkəzi, regional peşə təhsili mərkəzləri və tərəfdaş şirkətlərdə keçirilir; ən populyar istiqamətlər İT və proqramlaşdırma, mühasibatlıq və 1C, qrafik dizayn, xarici dillər, aşpazlıq, qaynaqçılıq, elektrik, tikiş, bərbərlik və sürücülükdür. Kursu bitirənlərə sertifikat verilir, bəzi kurslarda təqaüd ödənilir. Müraciət e-sosial.az-da "Peşə hazırlığına cəlb edilmə" xidməti və ya DOST mərkəzi vasitəsilə edilir.
İşəgötürənlər üçün isə "əməkhaqqının birgə maliyyələşdirilməsi" proqramı var: DMA qeydiyyatda olan işaxtaranı işə götürən şirkətə bir il ərzində işçinin əməkhaqqının bir hissəsini ödəyir. 2020-dən bu proqramla 5,8 minədək nəfər işlə təmin olunub, 190 işəgötürənlə müqavilə bağlanıb. Vakansiyanın bu proqram çərçivəsində olub-olmadığını məsləhətçidən soruşun – bu, işəgötürən üçün sizi daha cəlbedici edir.
İş elanı saytları: hansı sayt nə üçün
| Sayt | Güclü tərəfi | Kimə uyğundur |
|---|---|---|
| boss.az | Ən böyük yerli elan bazası, rezüme yerləşdirmə, əməkhaqqı göstərilən elanlar | Bütün sahələr, xüsusən satış, ofis, xidmət |
| jobsearch.az | Korporativ və beynəlxalq şirkətlərin vakansiyaları, ingilisdilli elanlar | Mütəxəssislər, bank, neft-qaz, İT |
| hh.az (HeadHunter) | Peşəkar rezüme konstruktoru, şirkət rəyləri, əməkhaqqı statistikası | Orta və yuxarı səviyyəli mütəxəssislər |
| rabota.az | Sadə interfeys, rusdilli elanlar, regional vakansiyalar | İşçi peşələri, xidmət sahəsi |
| Beynəlxalq şirkətlər, şəbəkələşmə, birbaşa HR-la əlaqə | İT, marketinq, maliyyə, menecment | |
| e-sosial / DMA vakansiya bazası | İşəgötürənlərin rəsmi bildirdiyi boş iş yerləri, dövlət proqramları | Hər kəs, xüsusən regionlar |
| Telegram kanalları | Gündəlik sürətli elanlar | Tələbələr, part-time iş axtaranlar |
Saytlarda "işçi tələb olunur, əvvəlcədən ödəniş" tipli elanlara, şəxsi məlumatların və sənəd surətlərinin əvvəlcədən istənməsinə ehtiyatla yanaşın – rəsmi işəgötürən müsahibədən əvvəl pul və ya kart məlumatı istəmir. Kənar ölkələrdə iş təklif edən vasitəçilərin DMA-nın işədüzəltmə vasitəçiləri reyestrində olub-olmadığını yoxlayın. CV-nin necə yazılması barədə saytımızda ayrıca məqalə var.
Dövlət qulluğu, müsahibə və rəsmiləşdirmə
Dövlət orqanlarına qəbul Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) test imtahanı və sonrakı müsahibə ilə həyata keçirilir; vakansiyalar dim.gov.az və Dövlət Qulluğunu İdarəetmə Şurası resurslarında elan olunur. Bu mövzu saytımızda ayrıca məqalədə ətraflı izah edilib.
Özəl sektorda müsahibəyə hazırlıq üçün praktik məsləhətlər:
- Şirkəti və vakansiyanı əvvəlcədən araşdırın; elandakı tələblərə uyğun 2–3 konkret nümunə hazırlayın.
- "Niyə əvvəlki işdən ayrıldınız?" və "Əməkhaqqı gözləntiniz nədir?" suallarına qısa, neytral cavab hazırlayın; bazar əməkhaqqını hh.az və boss.az statistikasından öyrənin.
- Onlayn müsahibədə kamera, mikrofon və fonu yoxlayın, 5 dəqiqə əvvəl qoşulun.
- Müsahibədən sonra 1–2 gün ərzində qısa təşəkkür məktubu göndərin; cavab gəlmirsə bir həftədən sonra nəzakətlə xatırladın.
- Sınaq müddəti (Əmək Məcəlləsinə görə ən çoxu 3 ay) yalnız yazılı əmək müqaviləsində göstərilə bilər.
İşə başladıqdan sonra əmək müqaviləsi bildirişini yoxlayın
İşə qəbul olunduqdan sonra ən vacib addım işəgötürənin əmək müqaviləsi bildirişini elektron sistemə daxil edib-etmədiyini yoxlamaqdır – yalnız bu halda sosial sığorta stajınız, pensiya kapitalınız və işsizlik sığortanız hesablanır. Yoxlama üçün e-sosial.az portalına ASAN Login ilə daxil olub "Əmək müqaviləsi bildirişləri" bölməsinə baxın; "myGov" tətbiqində də bu məlumat görünür. Bildiriş yoxdursa, qeyri-rəsmi işləyirsiniz: belə hallarda Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə və ya 142 Çağrı Mərkəzinə şikayət etmək olar. Əmək müqaviləsinin məzmunu və hüquqlarınız barədə saytımızda ayrıca məqalə mövcuddur.
Tez-tez verilən suallar
DMA-da qeydiyyat pulludur?
Xeyr, işaxtaran və işsiz kimi qeydiyyat, vakansiya təklifi, peşə kursları və məsləhət xidmətləri tamamilə pulsuzdur.
İşdən öz ərizəmlə çıxmışam, işsizlik ödənişi ala bilərəm?
Xeyr. Ödəniş yalnız müəssisənin ləğvi, ştat ixtisarı və məhdud hallarda müqavilə müddətinin bitməsi ilə işini itirənlərə verilir.
İşsizlik ödənişi neçə manatdır?
İtirilmiş orta aylıq əməkhaqqının 50 faizi; məsələn, 800 manat maaş itirmisinizsə ilk iki ay təxminən 400 manat, sonrakı aylar azalan nisbətlə ödənilir. Dəqiq məbləğ e-sosial kabinetində göstərilir.
Özünüməşğulluq proqramına kimlər düşə bilər?
DMA-da qeydiyyatda olan işsiz və işaxtaran şəxslər; aztəminatlı ailələr, əlilliyi olan şəxslər, şəhid ailələri, qazilər və məcburi köçkünlər prioritetdir. Pul deyil, biznes plana uyğun aktivlər verilir.
Hansı iş saytı daha etibarlıdır?
Yerli vakansiyalar üçün boss.az və jobsearch.az, beynəlxalq şirkətlər üçün LinkedIn və hh.az ən geniş bazalara malikdir. Hər halda əvvəlcədən ödəniş tələb edən elanlardan uzaq durun.
İşəgötürənin məni rəsmi işə götürdüyünü necə bilim?
e-sosial.az və ya myGov-da əmək müqaviləsi bildirişinizin olub-olmadığına baxın; bildiriş yoxdursa, əmək münasibətləri rəsmiləşdirilməyib.
Mənbə: Dövlət Məşğulluq Agentliyi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, DOST Agentliyi, e-sosial.az, boss.az
Şərhlər