Vergi cinayətləri: DVX 9 ayda 373 cinayət işi başladı, büdcəyə 45 milyon manatdan çox ödənildi

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin (DVX) Vergi Cinayətlərinin İbtidai Araşdırılması Baş İdarəsində 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında vergi ödəməkdən yayınma, əmək müqaviləsi olmadan işçi işlətmə, saxta aksiz markaları və qanunsuz pul köçürmələri faktları üzrə 373 cinayət işi başlanılıb. Bu barədə məlumat oktyabrın 21-də DVX-yə istinadən APA və Trend agentlikləri tərəfindən yayılıb.

Hesabata görə, cinayət işləri və materiallar üzrə dövlət büdcəsinə ümumilikdə 45 milyon manatdan çox vurulmuş ziyanın ödənilməsi təmin edilib. Bundan başqa, operativ yoxlamalarda 84 nəfərin əmək müqaviləsi olmadan işlədildiyi aşkarlanıb və onların əmək hüquqları bərpa olunub.

Rəqəmlər: məhkəməyə göndərilən işlər və ödənilən ziyan

DVX-nin məlumatına görə, hesabat dövründə 71 nəfər barəsində 73 cinayət işi üzrə ittiham aktı baxılması üçün aidiyyəti üzrə məhkəməyə göndərilib.

İcraatına xitam verilmiş 36 cinayət işi, cinayət işinin başlanılması rədd olunmuş 89 material və ibtidai istintaqı tamamlanmış 15 cinayət işi üzrə 19 milyon 948,7 min manat ziyan büdcəyə ödənilib. İcraatı davam edən cinayət işləri və materiallar üzrə isə daha 25 milyon 188,3 min manat ödənilib. Beləliklə, 9 ayda büdcəyə qaytarılan ziyanın ümumi məbləği 45 milyon 137 min manat təşkil edir.

İl ərzində dinamika

DVX-nin rəsmi saytında dərc olunan əvvəlki hesabatlar göstərir ki, başlanan cinayət işlərinin sayı il ərzində mərhələli artıb. Birinci rübdə 89, yanvar–iyun aylarında 249 cinayət işi başlanmışdı. Deməli, təkcə üçüncü rübdə (iyul–sentyabr) 124 yeni cinayət işi başlanılıb.

Büdcəyə ödənilən ziyanın həcmi də artıb: birinci rübdə bu məbləğ təxminən 6,4 milyon manat, altı ayda isə təxminən 28,4 milyon manat olub. Müqayisə üçün qeyd edək ki, DVX-nin məlumatına görə, 2025-ci ilin ilk altı ayında 466 cinayət işi başlanmışdı. Bu il hesabatlarda göstəricilərin növlər üzrə bölgüsü (vergidən yayınma, aksiz, qanunsuz pul köçürməsi) verilmir.

Qeyri-rəsmi məşğulluq: 84 nəfərin hüququ bərpa edilib

İdxal, topdan və pərakəndə ticarət, istehsal və ictimai iaşə sahələrində fəaliyyət göstərən 35 vergi ödəyicisinə məxsus 43 obyektdə əmək müqaviləsi hüquqi qüvvəyə minmədən işçi cəlb edilməsi hallarının aşkarlanması üzrə operativ vergi nəzarəti tədbirləri keçirilib. Nəticədə 21 vergi ödəyicisinə məxsus 22 obyektdə 84 nəfərin müqaviləsiz işlədildiyi müəyyənləşib, həmin işəgötürənlərə ümumilikdə 170 min manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilib.

Altı aylıq hesabatda bu say 65 nəfər idi. Bu o deməkdir ki, iyul–sentyabr aylarında daha 19 nəfərin müqaviləsiz işlədildiyi aşkar edilib.

Vətəndaş üçün nə deməkdir

Əmək müqaviləsi olmadan işləyən şəxs üçün məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödənilmir və bu, gələcəkdə pensiya kapitalına və sığorta stajına birbaşa təsir edir. Müqavilə rəsmiləşdirildikdə işçi məzuniyyət, xəstəlik vərəqəsi və digər sosial təminatlardan yararlana bilir. DVX-nin açıqlamasında “əmək hüquqlarının bərpası” məhz müqavilənin rəsmiləşdirilməsi kimi təqdim olunur.

Saxta aksiz markaları ilə bağlı işlər isə alıcıları da maraqlandırır: aksiz markası ilə markalanmalı olan məhsulların markasız və ya saxta markalı satışı həm büdcəyə, həm də istehlakçının sağlamlığına risk yaradır. Bu səbəbdən alış zamanı məhsulun üzərində aksiz markasının olmasına diqqət yetirmək tövsiyə olunur.

Qeyd edək ki, DVX vergi cinayətləri üzrə nəticələri rüblük olaraq açıqlayır. 2025-ci ilin yekununa dair hesabata görə, ötən il ibtidai istintaqı tamamlanmış cinayət işləri və rədd edilmiş materiallar üzrə 156 milyon manat, icraatı davam edən işlər üzrə isə 56,9 milyon manat ziyanın büdcəyə ödənilməsi təmin olunmuşdu.

Mənbə: APA, Trend, Dövlət Vergi Xidməti