Xaricdə alınmış diplomun Azərbaycanda tanınması (əvvəlki adı ilə nostrifikasiya) Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyindəki Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi (TKTA) tərəfindən aparılır. Müraciət yalnız elektron qaydada, apply.enic.edu.az ərizə sistemi vasitəsilə edilir, xidmət haqqı 250 manatdır, ərizəyə 3 ay müddətində baxılır. Əsas sənədlər: apostilli diplom və transkript (əsli), onların notarial təsdiqli Azərbaycan dilinə tərcüməsi (rus, ingilis və türk dilləri istisna olmaqla), şəxsiyyət vəsiqəsi, sərhəd keçidi möhürləri olan pasport səhifələri və hərbi bilet. Tanınma üçün təhsil alınan ölkədə hər tədris ilində minimum fiziki iştirak tələbi var; tam onlayn (distant) diplomlar tanınmır.
Hüquqi əsas və tanınmanın mənası
"Təhsil haqqında" Qanunun 27.4 və 44.2-ci maddələrinə əsasən xarici dövlətlərin ali təhsilə aid kvalifikasiyalarının tanınması müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada həyata keçirilir. Hazırda bu qayda Prezidentin 18 avqust 2023-cü il tarixli, 2306 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Xarici dövlətlərin ali təhsilə aid kvalifikasiyalarının tanınması Qaydaları"dır. 2003-cü ildən qüvvədə olan köhnə nostrifikasiya qaydaları 1 mart 2023-cü ildən ləğv edilib, buna görə rəsmi sənədlərdə artıq "nostrifikasiya" deyil, "tanınma" termini işlənir.
Tanınma şəhadətnaməsi xarici diplomun Azərbaycanda qüvvədə olduğunu təsdiq edir: onunla dövlət qulluğuna və diplom tələb olunan işə qəbul olmaq, magistratura və ya doktoranturaya daxil olmaq mümkündür. Tanınma prosedurundan keçməyən xarici diplom Azərbaycanda hüquqi qüvvəyə malik sayılmır. TKTA tam orta, orta ixtisas, bakalavriat (əsas (baza ali) tibb təhsili daxil) və magistratura səviyyələrini tanıyır. Elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru dərəcələri isə Ali Attestasiya Komissiyasının səlahiyyətinə aiddir. Keçmiş SSRİ ölkələrində 1 yanvar 1993-cü ilədək verilmiş sənədlər tanınma tələbinə daxil deyil.
Tələb olunan sənədlər
Bütün sənədlər elektron ərizədə şəxsi kabinetə PDF formatında (hər fayl 5 MB-dan çox olmamaq şərtilə), rəngli və oxunaqlı yüklənir. E-poçt, poçt və ya şəxsən təqdim olunan sənədlər icraata götürülmür. Bakalavr və magistr diplomu üçün siyahı:
- Diplom və ona vurulmuş apostilin əsli;
- Diploma əlavə (transkript) və onun apostilinin əsli;
- Diplom, transkript və apostillərin notarial təsdiqli Azərbaycan dilinə tərcüməsi – rus, ingilis və türk dillərindəki sənədlər üçün tərcümə tələb olunmur;
- Şəxsiyyət vəsiqəsinin hər iki üzü (əcnəbilər üçün yaşama icazəsi);
- Xarici pasportun ön səhifəsi və sərhəd keçidini göstərən bütün möhürlü səhifələri;
- Hərbi bilet və ya hərbi xidmətə qeydiyyat haqqında arayış;
- Razılıq sənədi (şablon ərizə sistemində yerləşdirilib), qəbul ili və təhsilalma forması barədə sənəd;
- Köçürmə olubsa – köçürmə haqqında rəsmi arayış; bakalavriata orta ixtisas diplomu əsasında qəbul olunubsa – həmin diplom;
- Magistratura üçün əlavə olaraq bakalavr diplomu. Bakalavr diplomu da xaricdə alınıbsa, əvvəlcə onun tanınması üçün müraciət edilməlidir.
Apostil və leqallaşdırma
Qaydaların 2.6-cı bəndinə görə diplom və transkript Haaqa Konvensiyasına ("Xarici rəsmi sənədlərin leqallaşdırılması tələbini ləğv edən Konvensiya") uyğun olaraq apostillə təsdiqlənməlidir. Apostil yalnız orijinal sənədə vurulur; "əslinə uyğundur" qeydli və ya notarial surətə vurulmuş apostil qəbul edilmir. Apostildə imzalayan şəxsin adı, vəzifəsi və möhürü olan qurum göstərilməlidir. Konvensiyaya qoşulmayan ölkələrin sənədləri əvvəlcə həmin ölkənin səlahiyyətli orqanında təsdiqlənir, sonra Azərbaycanın oradakı səfirliyində və ya konsulluğunda leqallaşdırılır.
Dövlət proqramları, hökumətlərarası təqaüd və təhsil qrantı proqramları üzrə oxuyanların, həmçinin Azərbaycanda beynəlxalq müqavilə əsasında fəaliyyət göstərən xarici universitet filiallarının məzunlarının sənədlərinə apostil tələb olunmur.
Müddət, rüsum və müraciət addımları
| Mərhələ | Müddət / məbləğ |
|---|---|
| Sənədlərin qəbulu və ekspertizası üçün xidmət haqqı | 250 manat |
| İtirilmiş və ya korlanmış şəhadətnamənin dublikatı | 20 manat |
| Ərizəyə baxılma | 3 aya qədər (xarici universitetə sorğu göndərildikdə uzana bilər) |
| Çatışmayan sənəd barədə bildiriş | 10 gün ərzində |
| Çatışmayan sənədin təqdimi | 20 gün ərzində |
| Müsbət qərardan sonra şəhadətnamənin hazırlanması | 5 gün |
| Şikayətə baxılma (Apellyasiya Komissiyası) | 10 gün |
Haqlar Nazirlər Kabinetinin 24 dekabr 2020-ci il tarixli, 507 nömrəli Qərarı ilə müəyyən edilib və müraciət zamanı elektron ödənilir. Addımlar belədir:
- Diplom və transkripti təhsil aldığınız ölkədə apostilləşdirin, lazım olduqda notarial tərcümə etdirin;
- apply.enic.edu.az sistemində daim istifadə etdiyiniz e-poçt və mobil nömrə ilə qeydiyyatdan keçin;
- Ərizə formasını doldurub sənədləri yükləyin və 250 manat ödəyin;
- Ekspertiza nəticəsini e-poçt və SMS bildirişləri ilə izləyin;
- Müsbət rəy verildikdə elektron şəhadətnamə təqdim olunur; onun həqiqiliyini TKTA saytındakı "Sənədini yoxla" bölməsində işəgötürən də yoxlaya bilər.
Fiziki iştirak tələbi və tanınmayan universitetlər
Tanınmanın əsas şərti diplomu verən universitetin öz ölkəsinin səlahiyyətli qurumu tərəfindən akkreditə olunmasıdır. TKTA-nın 10 iyul 2026-cı il açıqlamasına görə tanınma yalnız ənənəvi (üzbəüz) və ya qiyabi formal təhsil üzrə aparılır. Əyani təhsildə ərizəçi hər tədris ilində təhsil aldığı ölkədə ən azı 4 ay, ümumilikdə isə ən azı 21 ay olmalı, təhsil müddətinin ən azı üçdə ikisi ənənəvi formada keçməlidir. Qiyabi təhsildə hər tədris ilində ölkədə ən azı 25 gün olmaq tələb olunur. Tibb və səhiyyə ixtisaslarında bu tələblər bütün normativ təhsil müddətinə aiddir. Pasportdakı sərhəd möhürlərinin istənməsinin səbəbi də budur.
TKTA-nın statistikasına görə, 2025-ci ilin yanvarında 402 ərizədən 102-si imtina ilə nəticələnib, bunların 78-i ölkədə kifayət qədər fiziki olmamaqla bağlı olub. Agentlik yerli akkreditasiyası olmadığı üçün imtina verilmiş universitetlərin siyahısını saytında dərc edir; 2025-ci ilin martındakı siyahıda 40 universitet var idi (o cümlədən Ukraynadan 7, Rusiyadan 6). TKTA "onlayn oxuyun, diplomunuz tanınacaq" vədi verən şirkətlərlə əməkdaşlıq etmədiyini xüsusi vurğulayıb.
Türkiyə, Rusiya, Ukrayna və Gürcüstan diplomları
- Türkiyə – ən çox müraciət olunan ölkədir (2025-ci ilin yanvarında 146 ərizə). Türk dilindəki sənədlərə tərcümə tələb olunmur. Universitetin YÖK tərəfindən tanındığını yoxlayın; uzaqdan (açıq) təhsil formaları ənənəvi təhsil tələbinə cavab vermədiyi üçün tanınmır.
- Rusiya – rus dilindəki sənədlər tərcüməsiz qəbul olunur. Qiyabi təhsil formasında hər il ölkədə ən azı 25 gün olma tələbinə xüsusi diqqət yetirin; qiyabi təhsilə yol verilməyən ixtisaslarda (məsələn, əczaçılıq) diplom tanınmır.
- Ukrayna – universitetin lisenziya və akkreditasiyasını Ukraynanın Vahid Dövlət Elektron Məlumat Bazası (USEDE) ilə yoxlamaq olar. Distant formada keçən semestrlər fiziki iştirak tələbini pozduğuna görə imtina riski yaradır.
- Gürcüstan – gürcü dilindəki sənədlərin notarial tərcüməsi tələb olunur. Bəzi Ukrayna universitetlərinin Gürcüstandakı filialları akkreditasiyasız olduğuna görə tanınmayanlar siyahısına düşüb.
TKTA-ya görə imtina faizi 30–100 % arasında olan 54 universitet məhz Ukrayna, Rusiya və Gürcüstanın payına düşür. Səhiyyə ixtisaslarında Səhiyyə Nazirliyinin rəyi tələb olunur, tənzimlənən peşələr üzrə isə Dövlət İmtahan Mərkəzinin qiymətləndirmə imtahanından keçmək lazım ola bilər.
İmtina, şikayət və orta təhsil sənədi
Agentlik imtina etdikdə səbəblər yazılı bildirilir. Bütöv tanınma mümkün olmadıqda alternativ yollar var: qismən tanınma natamam ali təhsili Azərbaycan universitetində davam etdirməyə, şərti tanınma çatışmayan kreditləri yerli universitetdə dərslərə qatılaraq tamamlamağa, alternativ tanınma isə Azərbaycanda olmayan kvalifikasiyanı daha aşağı səviyyədə və ya fərqli kvalifikasiya kimi tanımağa imkan verir. Qərarla razı deyilsinizsə, Elm və Təhsil Nazirliyi yanında Apellyasiya Komissiyasına şikayət edə bilərsiniz; komissiya şikayətə 10 gün ərzində baxır. Bundan sonra "İnzibati icraat haqqında" Qanuna uyğun olaraq inzibati məhkəməyə müraciət etmək mümkündür.
Xaricdə alınmış attestatın (tam orta təhsil sənədi) tanınması da TKTA vasitəsilə, eyni elektron sistemlə aparılır. Attestat və transkript apostilin əsli ilə, rus, ingilis və türk dilləri istisna olmaqla notarial tərcümə ilə, şəxsiyyət vəsiqəsi, pasport, hərbi sənəd, qəbul ili və təhsilalma forması barədə sənədlə birlikdə yüklənir. Orta ixtisas (kollec) diplomu üçün də eyni siyahı tələb olunur.
Tez-tez verilən suallar
Xarici diplomun tanınması neçə manatdır?
Sənədlərin qəbulu və ekspertizası üçün 250 manat, şəhadətnamənin dublikatı üçün 20 manat ödənilir. Notarial tərcümə və apostil xərcləri ayrıca ödənilir.
Tanınma nə qədər vaxt aparır?
Qaydalara görə ərizəyə 3 ay ərzində baxılır. Sənəd çatışmazlığı və ya xarici universitetə sorğu göndərilməsi müddəti uzada bilər.
Onlayn oxuduğum universitetin diplomu tanınacaqmı?
Xeyr. Tanınma yalnız ənənəvi əyani və ya qiyabi təhsil üzrə aparılır; tam onlayn və ya ölkəyə getmədən alınan diplomlar tanınmır.
Türk və rus dilindəki diplomu tərcümə etdirmək lazımdırmı?
Xeyr, rus, ingilis və türk dillərindəki sənədlərə notarial tərcümə tələb olunmur. Digər dillərdəki sənədlər Azərbaycan dilinə tərcümə edilib notarial təsdiqlənməlidir.
Sənədləri şəxsən TKTA-ya apara bilərəmmi?
Xeyr, sənədlər yalnız apply.enic.edu.az elektron ərizə sistemində şəxsi kabinetə yüklənir. Suallar üçün TKTA-nın e-poçtu [email protected], ünvanı Bakı, Qara Qarayev prospekti 2B-dir.
İmtina alsam nə etməliyəm?
İmtinanın yazılı əsaslandırmasını öyrənin, Nazirlik yanındakı Apellyasiya Komissiyasına şikayət edin və ya qismən, şərti tanınma imkanlarını yoxlayın; nəticə qane etmirsə, inzibati məhkəməyə müraciət edə bilərsiniz.
Mənbə: TKTA – Xarici kvalifikasiyaların tanınması, TKTA – Tanınmayan universitetlər, e-qanun.az – "Təhsil haqqında" Qanun, Elm və Təhsil Nazirliyi – Tanınma Qaydaları (NK qərarı №34), edu.gov.az – Tanınma qaydalarına dəyişiklik, Muallim.edu.az – TKTA-nın onlayn təhsil açıqlaması, Xalq qəzeti – imtina statistikası, Səhiyyə Nazirliyi
Şərhlər