Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı hazırda "Gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil almalarına dair 2022–2028-ci illər üçün Dövlət Proqramı" adı ilə davam edir: ilkin olaraq 2022–2026-cı illər üçün təsdiqlənən proqramın müddəti Nazirlər Kabinetinin 5 mart 2025-ci il tarixli qərarı ilə 2028-ci ilədək uzadılıb və doktorantura səviyyəsi əlavə olunub. Hər il 500 nəfərədək iştirakçı seçilir (bakalavr yerləri 25%-dək, doktorantura 20%-dək, qalanı magistratura). 2026/2027 tədris ili üçün sənəd qəbulu 15 aprel – 5 iyun 2026 tarixlərində keçirilib; növbəti, yəni 2027/2028 tədris ili üçün müraciətlərin eyni qrafiklə – 2027-ci ilin aprel–iyun aylarında – elan edilməsi gözlənilir. Əsas şərt: Elm və Təhsil Nazirliyinin təsdiq etdiyi universitet və ixtisas siyahısından qəbul məktubu almaq, C1 səviyyəli dil sertifikatı təqdim etmək, magistratura üçün ÜOMG 81 və yuxarı olmaq. Dövlət təhsil haqqını, aylıq yaşayış xərcini, tibbi sığortanı, viza və yol xərclərini ödəyir; məzun isə Azərbaycana qayıdaraq işləmək öhdəliyi götürür.
Dövlət Proqramı nədir və kim həyata keçirir
Proqram Prezidentin 28 fevral 2022-ci il tarixli 3163 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilib. Məqsəd müasir əmək bazarının tələblərinə cavab verən rəqabətqabiliyyətli mütəxəssislər hazırlamaq, beynəlxalq olimpiada qalibləri də daxil olmaqla istedadlı gəncləri dəstəkləmək və məzunları prioritet sahələrdə işlə təmin etməkdir. İcraçı qurum Azərbaycan Respublikasının Elm və Təhsil Nazirliyidir; maliyyələşmə əsasən Dövlət Neft Fondunun vəsaiti hesabına aparılır və Fond ildə iki dəfə xərclərin monitorinqini keçirir.
İlkin sənəddə 2022–2026-cı illərdə ildə 400, ümumilikdə 2000 nəfərədək gəncin xaricə göndərilməsi nəzərdə tutulmuşdu. 12 avqust 2024-cü il tarixli 248 nömrəli Sərəncamla illik kvota 500 nəfərə qaldırılıb, 2025-ci ildə isə proqramın müddəti 2028-ci ilədək uzadılıb. Nazirliyin məlumatına görə, 2026/2027 tədris ili üçün 21 ölkənin 106 universitetinə 1221 nəfər müraciət edib, 500 nəfər iştirakçı seçilib: 125 bakalavr, 353 magistr və 22 doktorant. Onlardan 155 nəfəri dünya reytinqlərində ilk onluqda yer alan universitetlərdə (Stanford, MIT, Oksford, Harvard, ETH Zürix, Sinqapur Milli Universiteti və s.) təhsil alacaq.
Prioritet ixtisas sahələri və universitet siyahısı
Proqram üzrə maliyyələşmə yalnız Nazirliyin müəyyən etdiyi 15 prioritet sahə üzrə aparılır:
- informasiya texnologiyaları;
- mühəndislik;
- statistika və məlumatların təhlili;
- fundamental və tətbiqi elmlər;
- ictimai səhiyyə;
- təhsil;
- ətraf mühit;
- aviasiya və kosmos;
- dövlət idarəçiliyi;
- nəqliyyat və logistika;
- energetika;
- iqtisadiyyat;
- maliyyə;
- memarlıq və dizayn;
- kənd təsərrüfatı.
Hər il Nazirlik bu sahələr üzrə konkret universitet və proqramların siyahısını yeniləyir (2026/2027 üçün siyahı 12 yanvar 2026-da dərc olunub). Siyahıya adətən Times Higher Education (THE), QS və Şanxay (ARWU) reytinqlərində yüksək yer tutan universitetlər daxil edilir; məsələn, 2023/2024 siyahısında 28 ölkənin 194 universitetində 4156 proqram vardı. Son illərdə ən çox seçilən ölkələr Böyük Britaniya, ABŞ, Türkiyə, Avstraliya və Çin olub.
Universitet reytinqi tələbi necə işləyir
Proqramda "ilk 300" və ya "ilk 500" kimi vahid rəqəmsal hədd yoxdur. Qayda belədir: namizəd ya Nazirliyin təsdiq etdiyi siyahıdakı universitet və proqrama qəbul olunmalıdır, ya da THE, QS və ya ARWU reytinqlərinin ən azı birində ümumi sıralamada ilk 10-luqda olan universitetə istənilən ixtisas üzrə qəbul alması halında siyahıdan kənar müraciət edə bilər. İxtisas üzrə (fənn) reytinqlər bu istisna üçün nəzərə alınmır. Siyahı hər il dəyişdiyindən müraciətdən əvvəl portaldakı qeydləri yoxlamaq vacibdir.
Müraciət şərtləri: bakalavr, magistratura, doktorantura
| Tələb | Bakalavr | Magistratura | Doktorantura |
|---|---|---|---|
| Status | XI sinif şagirdi və ya tam orta təhsilli | Son kurs tələbəsi və ya bakalavr diplomu | Magistraturanın son ili və ya magistr diplomu |
| Qəbul sənədi | Siyahıdakı universitetdən qəbul məktubu | Siyahıdakı universitetdən qəbul məktubu | Qeyd-şərtsiz qəbul və təhsil haqqı depoziti |
| Akademik göstərici | DİM imtahanı: texniki, təbiət, aqrar, tibb sahələri üzrə ən azı 400 bal, digər sahələrdə ən azı 550 bal (SAT/ACT 75%, IB, A-level, AP ilə əvəz oluna bilər) | ÜOMG 81 bal və yuxarı (və ya ekvivalent) | Elmi tədqiqat bacarıqları (müsahibədə 20 bal) |
| Dil | CEFR C1 (IELTS, TOEFL, TestDaF, DELF, HSK, TÖMER və s.) | CEFR C1 | CEFR C1 |
| Əlavə | Beynəlxalq olimpiada medalçıları DİM və müsahibədən azaddır | 2 tövsiyə məktubu; "Yüksəliş" qalibləri ÜOMG və müsahibədən azaddır | Azərbaycan ali məktəbi ilə ən azı 5 il iş razılaşması |
Cədvəldəki bal hədləri 2022/2023 qəbul elanına əsaslanır; sonrakı illərdə əsas meyarlar saxlanılsa da, hər il elanla birlikdə dərc olunan "seçim meyarları" sənədini mütləq yoxlayın. Bütün səviyyələrdə sağlamlıq haqqında arayış (AZS-086/1 forması) və oğlanlar üçün hərbi bilet və ya möhlət sənədi tələb olunur. İngilis, rus və türk dillərindən başqa dillərdəki sənədlər notarial təsdiqli tərcümə ilə verilir.
Dövlət nəyi qarşılayır
Maliyyələşdirmə universitetin müəyyən etdiyi minimal normativ təhsil müddətini əhatə edir və aşağıdakıları ödəyir:
- Təhsil haqqı – universitetin hesab-fakturası əsasında birbaşa təhsil müəssisəsinə və ya tələbənin hesabına köçürülür.
- Aylıq yaşayış xərci – ölkələr üzrə Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi normalarla (yataqxana və ya kirayə, gündəlik qida, dərs vəsaiti).
- Tibbi sığorta – təhsil ölkəsində yaşadığı dövr üçün.
- Viza və qeydiyyat xərcləri – əvvəlcə tələbə ödəyir, sonra qəbzlərlə geri qaytarılır.
- Beynəlxalq nəqliyyat – ildə bir gediş-dönüş bileti.
- Bank və plastik kart xidmət haqları.
Akademik nəticələr hər il yoxlanılır: ilin sonunda akademik borc və ya mənfi rəy olduqda maliyyələşmə problem aradan qalxanadək dayandırılır. Doktorantlar əlavə olaraq hər il elmi rəhbərin rəyini təqdim edir.
Öhdəliklər: qayıtmaq və işləmək
İştirakçı Nazirliklə ikitərəfli müqavilə imzalayır. Proqramın əsas şərti məzun olduqdan sonra Azərbaycana qayıdıb ölkənin inkişafına töhfə verməkdir; dövlət qurumlarında işə qəbulda iştirakçılara üstünlük verilir. Doktorantura səviyyəsi üçün öhdəlik konkret yazılıb: məzun dərhal Azərbaycan ali təhsil müəssisəsi ilə əmək müqaviləsi bağlamalı və orada əsas iş yeri kimi ən azı 5 il çalışmalıdır; bu razılıq notarial qaydada təsdiqlənir və ali məktəbin razılıq məktubu ilə müşayiət olunur. Bakalavr və magistratura üzrə iş müddəti müqavilədə göstərilir – əvvəlki Dövlət Proqramının (2007–2015) qaydalarında bu müddət 5 il idi; cari müqavilə formasını portaldan dəqiqləşdirin. Müqavilə şərtləri əsassız pozulduqda və ya təhsil yarımçıq qaldıqda xərclənən vəsait geri tələb olunur.
Müraciət qaydası və vaxtı
- Nazirliyin yanvar ayında dərc etdiyi universitet və proqram siyahısını yoxlayın, seçdiyiniz proqrama birbaşa müraciət edib qəbul məktubu alın.
- Dil sertifikatı (C1), DİM nəticəsi və ya ÜOMG-ni təsdiqləyən transkript, tövsiyə məktubları və tibbi arayışı hazırlayın.
- Aprel–iyun aylarında proqram portalında (dp.edu.az – elektron ərizə app.dp.edu.az ünvanında, şəxsi kabinetə giriş portal.edu.az üzərindən) elektron ərizəni doldurun, sənədlərin skanını yükləyin və təsdiqləyin. 2026-cı ildə son tarix 5 iyun saat 18:00 idi.
- Sənədləri tam və uyğun olan namizədlər iyun ayından etibarən müsahibəyə dəvət olunur; müsahibəni Nazirlik, Dövlət Neft Fondu nümayəndələri və sahə üzrə ekspert keçirir.
- Nəticələr iyul–avqustda elan edilir, qaliblərlə müqavilə imzalanır və maliyyələşmə başlayır.
Suallar üçün Nazirliyin əlaqə kanalı: [email protected]. Proqramla bağlı rəsmi məlumat edu.gov.az və dp.edu.az saytlarında yerləşdirilir.
Digər təqaüd imkanları
| Təqaüd | Ölkə / təşkilat | Səviyyə | Təxmini müraciət dövrü | Nəyi əhatə edir |
|---|---|---|---|---|
| Türkiyə Bursları (Türkiye Bursları) | Türkiyə (YTB) | Bakalavr, magistr, doktorantura | 10 yanvar – 20 fevral (2026) | Təhsil haqqı, aylıq təqaüd, yataqxana, sığorta, bilet, 1 il türk dili kursu |
| Erasmus Mundus Joint Masters | Avropa İttifaqı | Magistratura | Oktyabr – yanvar (proqramdan asılı) | Təhsil haqqı və aylıq təqaüd, 2 və daha çox ölkədə təhsil |
| Chevening | Böyük Britaniya | 1 illik magistratura | Avqust – noyabr | Tam təhsil haqqı, aylıq təqaüd, bilet; 2 il iş təcrübəsi tələb olunur |
| DAAD | Almaniya | Magistr, doktorantura, tədqiqat | Proqrama görə, çox vaxt oktyabr–noyabr | Aylıq təqaüd (magistr üçün təxminən 992 avro), sığorta, yol |
| Fulbright | ABŞ (səfirlik) | Magistratura | Yaz–yay (Azərbaycan üzrə elan) | Təhsil haqqı, yaşayış, sığorta, bilet |
| Stipendium Hungaricum | Macarıstan | Bakalavr, magistr, doktorantura | Noyabr – yanvar | Təhsil haqqı, aylıq təqaüd, yataqxana, sığorta |
Bu təqaüdlər Dövlət Proqramı ilə paralel müraciət üçün uyğundur, lakin eyni təhsil üçün iki mənbədən tam maliyyə almaq adətən mümkün deyil. Tarixlər hər il dəyişə bildiyindən rəsmi saytlardan dəqiqləşdirin.
Tez-tez verilən suallar
2027/2028 tədris ili üçün müraciət nə vaxt başlayır?
Rəsmi tarix hələ elan olunmayıb. Son illərin qrafikinə əsasən sənəd qəbulu aprelin ortasında açılır və iyunun əvvəlində bağlanır; universitet siyahısı isə yanvarda dərc edilir.
Universitet reytinq cədvəlində neçənci yerdə olmalıdır?
Vahid hədd yoxdur – universitet Nazirliyin illik siyahısında olmalıdır. Siyahıdan kənar yalnız THE, QS və ya ARWU-da ilk 10-luqdakı universitetlərə qəbul qəbul edilir.
IELTS neçə bal lazımdır?
Tələb CEFR C1 səviyyəsidir; IELTS-də bu, adətən 7.0 balla uyğun gəlir. IB, A-level və ya AP proqramı məzunları müəyyən hədləri keçdikdə dil sertifikatından azad olunur.
Magistratura üçün ÜOMG neçə olmalıdır?
Ən azı 81 bal (100 ballıq şkala üzrə) və ya başqa şkalada ekvivalenti. "Yüksəliş" müsabiqəsinin qalibləri bu tələbdən azaddır.
Təhsildən sonra xaricdə qalmaq olar?
Proqramın məqsədi məzunların Azərbaycana qayıtmasıdır və müqavilə bunu nəzərdə tutur. Öhdəlik pozulduqda dövlətin xərclədiyi vəsait geri tələb olunur.
Yaş həddi varmı?
Cari proqramın elanlarında yaş həddi göstərilmir; 2007–2015 proqramında bakalavr üçün 29, magistratura üçün 35 yaş həddi tətbiq olunurdu. Dəqiqləşdirmək üçün cari seçim meyarlarına baxın.
Mənbə: Elm və Təhsil Nazirliyi – 2026/2027 qəbul elanı, edu.gov.az – müraciət nəticələri, edu.gov.az – seçim meyarları, Nazirlər Kabineti – 5 mart 2025 qərarı, president.az – Dövlət Proqramı, Türkiye Bursları, Erasmus+
Şərhlər