Azərbaycanda kollecə (orta ixtisas təhsili, subbakalavr) qəbulu Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) vasitəsilə IX və XI sinif bazasında aparılır. Cari ilin məzunları ayrıca imtahan vermir – onların buraxılış imtahanı balı qəbul balı sayılır, əvvəlki illərin məzunları isə tədris dili, riyaziyyat və xarici dildən 300 ballıq qəbul imtahanı verir. İxtisas seçiminə buraxılmaq üçün ümumi bal ən azı 50 olmalıdır. Ərizələr adətən fevral–mart aylarında, ixtisas seçimi isə avqustda aparılır. Peşə məktəbləri və peşə liseylərinə qəbul isə imtahansızdır: iyul–avqust aylarında portal.edu.az üzərindən müraciət edilir, seçim attestatdakı qiymətlərin orta balına görə aparılır. Əyani oxuyan tələbələr akademik göstəricilərinə görə ayda 70, 90 və ya 110 manat təqaüd ala bilər.
Kollec, peşə məktəbi və peşə liseyi: fərq nədir
Orta ixtisas təhsili müəssisələri – kolleclər – məzunlarına subbakalavr dərəcəsi verir. Bu, ali təhsildən əvvəlki peşəkar pillədir: burada tibb bacısı, ibtidai sinif müəllimi, mühasib, texnik kimi orta səviyyəli mütəxəssislər hazırlanır. Kolleclərin bir qismi müstəqil, bir qismi isə universitetlərin nəzdində fəaliyyət göstərir.
Peşə təhsili ayrıca sistemdir və Elm və Təhsil Nazirliyinin strukturuna daxil olan Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyi tərəfindən əlaqələndirilir. "Təhsil haqqında" Qanunun 20.2-1-ci maddəsinə görə peşə təhsilinin üç səviyyəsi var: ilk peşə təhsili, texniki peşə təhsili və yüksək texniki peşə təhsili. Yüksək texniki peşə təhsilini bitirənlərə də subbakalavr dərəcəsi verilir. Peşə məktəbləri və peşə liseyləri əsasən praktik peşələr – aşpaz, elektrik, qaynaqçı, bərbər, avtomexanik və s. – öyrədir, bir çox ixtisasda dual təhsil, yəni təhsilin bir hissəsinin müəssisədə iş yerində keçməsi tətbiq olunur. Peşə liseyini ümumtəhsil liseyləri ilə qarışdırmayın – onlara qəbul tamamilə fərqli qaydada aparılır.
Kolleclərin növləri və ixtisaslar
Kolleclər istiqamətinə görə bir neçə qrupa bölünür:
- Tibb kollecləri – tibb bacısı işi, feldşerlik, mamalıq, əczaçılıq kimi ixtisaslar;
- Pedaqoji kolleclər – ibtidai sinif müəllimliyi, məktəbəqədər təhsil, bədən tərbiyəsi müəllimliyi;
- Texniki kolleclər – rabitə, nəqliyyat, energetika, neft-qaz, tikinti, kompüter sistemləri;
- İqtisadiyyat və xidmət kollecləri – maliyyə, mühasibat uçotu, turizm və otel xidməti;
- İncəsənət kollecləri – musiqi, təsviri sənət, teatr, kino və xoreoqrafiya; bu ixtisaslar üçün xüsusi qabiliyyət imtahanı tələb olunur.
Təhsil müddəti bazadan və ixtisasdan asılıdır: IX sinif bazasında adətən 3–4 il, XI sinif bazasında 2–3 il. Hər ixtisasın konkret müddətini, tədris dilini və plan yerlərini DİM-in ixtisas seçimi kitabçasından ("Abituriyent" jurnalı) dəqiqləşdirin.
DİM qəbul imtahanı və keçid balı
Kolleclərə qəbulun ilk addımı DİM-in saytında elektron ərizə doldurmaqdır. Abituriyent ekabinet.dim.gov.az ünvanında şəxsi kabinet yaradır və "Abituriyentin elektron ərizəsi" formasını təsdiqləyir. 2026-cı ildə ərizələr 18 fevraldan 5 martadək qəbul edildi. Bu mərhələ cari ilin məzunları üçün də məcburidir, çünki müsabiqəyə yalnız qeydiyyatdan keçənlər buraxılır.
- Cari ilin IX və XI sinif məzunları ayrıca imtahan vermir: tədris dili, riyaziyyat və xarici dil üzrə buraxılış imtahanının nəticəsi müsabiqədə istifadə olunur.
- Əvvəlki illərin məzunları qəbul imtahanı verir. 2026-cı ildə XI sinif bazasında imtahan 19 aprelə, IX sinif bazasında isə 17 maya planlaşdırılmışdı. XI sinif bazasında imtahan 85 tapşırıqdan (30 tədris dili, 25 riyaziyyat, 30 xarici dil) ibarətdir, 3 saat davam edir, maksimum bal 300-dür.
- Qəbul (buraxılış) imtahanının nəticəsi 2 il qüvvədə qalır; ötən ilin balı ilə yenidən müsabiqəyə qatılmaq olar.
- Tədris dili Azərbaycan dili olmayan abituriyentlər əlavə olaraq dövlət dili imtahanından "məqbul" almalıdır.
| Şərt | IX sinif bazası | XI sinif bazası |
|---|---|---|
| Ümumi bal | ən azı 50 | ən azı 50 |
| Tədris dili (Azərbaycan və ya rus dili) | ən azı 20 | ən azı 10 |
| Riyaziyyat | ən azı 10 | ən azı 10 |
| Xarici dil | minimum tələb yoxdur | minimum tələb yoxdur |
| Qabiliyyət tələb edən ixtisaslar | ümumi bal ən azı 50 + "məqbul" | ümumi bal ən azı 40 (fiziki tərbiyə müəllimliyi üçün 50) + "məqbul" |
| Seçilə bilən ixtisas kodu | 12-dək | 20-dək |
"Xoreoqrafiya sənəti" və "Rəqs müəllimliyi" ixtisasları üçün ümumi bal həddi 30-dur. Qabiliyyət imtahanları (təsviri sənət, teatr, kino və xoreoqrafiya, musiqi) üçün ayrıca qeydiyyat aparılır; 2026-cı ildə IX sinif bazası üzrə bu qeydiyyat 18–29 iyunda keçirildi. Nəticə "məqbul" və ya "qeyri-məqbul" kimi qiymətləndirilir. Bərabər bal olduqda üstünlük əvvəlcə attestatdakı qiymətlərin orta balına, sonra riyaziyyat, daha sonra tədris dili balına verilir.
Ödənişsiz və ödənişli yerlər, imtahan haqqı və təqaüd
Ümumtəhsil məktəbini bitirib ilk dəfə müraciət edən vətəndaşların qəbul imtahanında iştirakı Prezidentin 24 fevral 2017-ci il tarixli 2694 nömrəli Sərəncamına əsasən dövlət hesabınadır. Şəhid ailələri, valideyn himayəsindən məhrum uşaqlar, məcburi köçkünlər, I və II qrup əlilliyi olan şəxslər də bu imtiyazdan istifadə edir. Digər hallarda DİM-in tarifləri belədir: qəbul imtahanı 45 manat, qabiliyyət imtahanı 40 manat, dövlət dili imtahanı 30 manat.
Kolleclərdə yerlər dövlət sifarişi (ödənişsiz) və ödənişli olmaqla iki növdür. İxtisas seçimi zamanı hər kod üçün yerin növü ayrıca göstərilir. Orta ixtisas təhsili dövlət hesabına yalnız bir dəfə verilir. Ödənişli yerlərin illik təhsil haqqı kollecdən və ixtisasdan asılıdır – onu kitabçada və kollecin saytında yoxlayın.
Təqaüd Prezidentin 14 fevral 2019-cu il tarixli 961 nömrəli Sərəncamı ilə tənzimlənir; məbləğlər 24 iyul 2025-ci il tarixli dəyişikliklə artırılıb. Sərəncama görə təqaüd dövlət sifarişi və ya ödənişli əsasda oxumasından asılı olmayaraq, əyani təhsil alan tələbələrə akademik nəticələrinə görə verilir:
| Akademik göstərici | Kollec (orta ixtisas) | Peşə təhsili |
|---|---|---|
| 51–100 bal / "3"–"5" | 70 manat | 70 manat |
| 71–100 bal / "4"–"5" | 90 manat | 90 manat |
| 91–100 bal / "5" | 110 manat | 110 manat |
Peşə məktəbi və peşə liseyinə qəbul
Peşə təhsili müəssisələrinə qəbul DİM imtahanı olmadan, Elm və Təhsil Nazirliyinin portal.edu.az saytındakı "Peşə təhsili müəssisələrinə elektron tələbə qəbulu" xidməti ilə aparılır. Müraciət IX sinfi (ümumi orta) və XI sinfi (tam orta) bitirənlər üçün açıqdır. İlk və texniki peşə səviyyələrində seçim attestatdakı müvafiq fənlər üzrə qiymətlərin orta balına, yüksək texniki peşə səviyyəsində isə buraxılış imtahanının nəticəsinə əsaslanır. Hər namizəd ən çoxu 5 ixtisas seçə bilər.
2026-cı ildə qeydiyyat və ixtisas seçimi 23 iyuldan 10 avqustadək davam etdi, nəticələr 14–15 avqustda şəxsi kabinetdə və SMS ilə elan olundu, qəbul olunanlar 16–25 avqustda sənədlərini müəssisəyə təqdim etdi. Həmin il 5 yeni ixtisas – geodeziya və kartoqrafiya, satınalmaların təşkili, qida emalı texnologiyaları, istixana operatoru və çörək ustası – əlavə edildi. Dövlət sifarişi ilə ayrılan yerlərdə təhsil pulsuzdur. Bundan əlavə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə məskunlaşmış vətəndaşların 2025/2026–2027/2028-ci tədris illərində ödənişli əsasda təhsil haqqı dövlət büdcəsindən ödənilir. Yataqxana yalnız bəzi müəssisələrdə var, bunu ərizədən əvvəl soruşun.
Kollecdən universitetə keçid
Kollec məzunları (subbakalavrlar) ali məktəbə iki yolla daxil ola bilər. Birinci yol – adi abituriyent kimi DİM-in bakalavriat imtahanını verməkdir. İkinci yol – imtahansız müsabiqədir: subbakalavr kollecdə oxuduğu ixtisasla eyni ixtisas qrupuna aid bakalavr ixtisaslarına, eyni tədris dilində qəbul olunmaq üçün müraciət edə bilər. Bu müsabiqədə əsas göstərici kollecdəki ümumi orta müvəffəqiyyət göstəricisidir (ÜOMG). Subbakalavrlar imtahan verən abituriyentlər yerləşdirildikdən sonra boş qalan yerlərə müsabiqəyə qatılır. 2026-cı ildə bu ərizələr 4 maydan 2 avqustadək qəbul edildi. Qabiliyyət tələb edən ixtisaslar üçün DİM-in qabiliyyət imtahanından keçmək lazımdır, bəzi universitetlər isə imtahan verməyən subbakalavrları müsabiqəyə qəbul etmir. Qaydalar Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il tarixli 230 nömrəli Qərarı ilə müəyyən edilib. Kollecdə keçilmiş fənlərin bakalavriatda nə qədər tanınacağını isə ali məktəbdən dəqiqləşdirin.
Qəbul təqvimi və lazım olan sənədlər
- Fevral–mart: DİM-də elektron ərizə (kollec, IX və XI baza).
- Mart–may: buraxılış imtahanları və əvvəlki illərin məzunları üçün qəbul imtahanı.
- İyun–iyul: qabiliyyət imtahanlarına qeydiyyat və imtahanlar.
- İyul–avqust: peşə təhsili müəssisələrinə portal.edu.az üzərindən müraciət.
- Avqust–sentyabr: kolleclərə ixtisas seçimi (2026-cı ildə IX baza üzrə 3–9 avqust), sonra boş qalan yerlərə əlavə seçim.
Yerləşdirilən abituriyent 10 iş günü ərzində portal.edu.az-dakı "Ali və orta ixtisas təhsil müəssisələrinə təhsilalan qeydiyyatı" xidməti ilə qeydiyyatdan keçməlidir, əks halda yerdən imtina etmiş sayılır. Adətən tələb olunan sənədlər: şəxsiyyət vəsiqəsi, attestat (və ya qiymətlər haqqında arayış), ad-soyad dəyişibsə müvafiq sənəd, xarici sənədlər üçün notarial tərcümə, güzəştdən istifadə edənlər üçün təsdiqedici sənəd. Siyahını konkret kollecdən rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin.
Tez-tez verilən suallar
Cari ilin IX sinif məzunu kollecə imtahan verməlidirmi?
Xeyr. Buraxılış imtahanının nəticəsi qəbul balı sayılır, amma fevral–mart aylarında DİM-də elektron ərizə doldurmaq vacibdir.
Kollecə qəbul üçün minimum bal neçədir?
Ümumi bal ən azı 50 olmalıdır; IX baza üzrə tədris dilindən 20, riyaziyyatdan 10, XI baza üzrə hər iki fəndən 10 bal tələb olunur.
Kollecdə təhsil pulsuzdurmu?
Dövlət sifarişi yerləri pulsuzdur, ödənişli yerlərin haqqı ixtisasdan asılıdır. Seçim zamanı yerin növünü özünüz göstərirsiniz.
Kollec tələbəsinə neçə manat təqaüd verilir?
Əyani tələbələrə akademik göstəricidən asılı olaraq ayda 70, 90 və ya 110 manat ödənilir.
Peşə məktəbinə qəbul üçün imtahan varmı?
İlk və texniki peşə səviyyələrində imtahan yoxdur, seçim attestatın orta balına görə aparılır. Yüksək texniki səviyyədə buraxılış imtahanının nəticəsi əsas götürülür.
Kollecdən sonra universitetə imtahansız keçmək olar?
Bəli, eyni ixtisas qrupu daxilində ÜOMG əsasında müsabiqə yolu ilə. Müsabiqə imtahan verən abituriyentlər yerləşdirildikdən sonra aparılır.
Mənbə: DİM – XI baza kollec elanı 2026, DİM – IX baza kollec qəbulu, Elm və Təhsil Nazirliyi, Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyi, Milli Məclis – "Təhsil haqqında" Qanuna dəyişiklik, Report.az, AZƏRTAC
Şərhlər