Buraxılış imtahanlarını IX və XI sinif şagirdləri üçün Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) keçirir və imtahan ödənişsizdir. Hər iki səviyyədə üç fəndən imtahan verilir: tədris dili (Azərbaycan və ya rus dili), riyaziyyat və xarici dil. Hər fənn 100 bal, cəmi maksimum 300 balla qiymətləndirilir, imtahan 3 saat davam edir. XI sinifdə 85 tapşırıq (30 + 25 + 30), IX sinifdə 81 tapşırıq (30 + 25 + 26) verilir. XI sinif imtahanı adətən mart, IX sinif imtahanı isə aprel ayında keçirilir: 2026-cı ildə XI sinif üçün 9 və 15 mart, IX sinif üçün 5, 12 və 26 aprel tarixləri seçilmişdi. XI sinfin buraxılış balı eyni zamanda ali məktəbə qəbulun birinci mərhələsi sayılır.
Buraxılış imtahanı nədir və kim iştirak edir
"Ümumi təhsil haqqında" Qanunun 14.1-ci maddəsinə görə buraxılış siniflərində (IX və XI sinif) şagirdlərin nailiyyətini qiymətləndirmək və təhsil sənədi vermək üçün yekun attestasiya keçirilir. Bunun qaydası Nazirlər Kabinetinin 12 dekabr 2016-cı il tarixli 498 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Ümumi təhsil pilləsində təhsilalanların yekun attestasiyasının aparılması Qaydaları" ilə müəyyən edilir. Yekun attestasiyanı DİM aparır, imtahan dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilir.
Şagirdlər haqqında məlumatları Elm və Təhsil Nazirliyi Şagird-məzun elektron sisteminə daxil edir, buna görə cari ilin şagirdləri ayrıca qeydiyyatdan keçmir. İmtahana buraxılış vərəqəsi DİM-in saytında imtahandan təxminən 5 gün əvvəl yerləşdirilir. Tədris ingilis, fransız və digər dillərdə aparılan məktəblərdə şagirdlər yalnız xarici dil və riyaziyyatdan imtahan verirlər, müddət 2 saatdır. Tədris dili Azərbaycan dili olmayan şagirdlər isə əlavə olaraq "Azərbaycan dili (dövlət dili kimi)" fənnindən 30 tapşırıqlıq, 100 ballıq, 1 saat 30 dəqiqəlik ayrıca imtahan verirlər.
XI sinif: fənlər, tapşırıq sayı və müddət
| Fənn | Tapşırıq | Tapşırıqların növü | Maksimum bal |
|---|---|---|---|
| Tədris dili | 30 | 20 qapalı, 10 açıq (yazılı cavablı) | 100 |
| Riyaziyyat | 25 | 13 qapalı, 5 açıq kodlaşdırılan, 7 açıq (ətraflı həll) | 100 |
| Xarici dil | 30 | 23 qapalı, 7 açıq (dinləmə və oxu mətnləri daxil) | 100 |
| Cəmi | 85 | Müddət: 3 saat | 300 |
2027-ci ildən XI sinif üzrə xarici dil imtahanında yeni model tətbiq olunur: verilmiş mövzu və ya fikir əsasında ən azı 100 sözdən ibarət qısa yazı tələb ediləcək. DİM-in açıqlamasına görə bu tapşırıq markerlər tərəfindən 5 ballıq şkala ilə qiymətləndirilir: tapşırığın yerinə yetirilməsi (1 bal), mövzunun açılması və məntiqi ardıcıllıq (2 bal), qrammatika (1 bal) və lüğət ehtiyatı (1 bal). Bu dəyişikliklə əlaqədar imtahan müddətinin 15 dəqiqə artırılması da açıqlanıb. Yeni modelin tapşırıq bölgüsünü imtahandan əvvəl DİM-in saytında dəqiqləşdirin.
IX sinif: fənlər, tapşırıq sayı və müddət
| Fənn | Tapşırıq | Tapşırıqların növü | Maksimum bal |
|---|---|---|---|
| Tədris dili | 30 | 26 qapalı, 4 açıq (yazılı cavablı) | 100 |
| Riyaziyyat | 25 | 15 qapalı, 6 açıq kodlaşdırılan, 4 açıq (ətraflı həll) | 100 |
| Xarici dil | 26 | Dinləmə, oxu, qrammatika-leksika tapşırıqları və esse | 100 |
| Cəmi | 81 | Müddət: 3 saat | 300 |
IX sinifdə xarici dil üzrə esse markerlər tərəfindən 5 ballıq şkala ilə qiymətləndirilir. Doğru/yanlış formatlı tapşırıqda 4 düzgün cavab 1 bal, 3 düzgün cavab 0,5 bal verir. IX sinfin nəticəsi şagirdin X sinifdə oxumağı davam etdirməsi və ya 9 illik təhsil əsasında kollecə qəbul olunması üçün əsas sənədlərdən biridir.
Bal necə hesablanır
Qapalı və kodlaşdırılan açıq tapşırıqların hər düzgün cavabı 1 bal sayılır. Yazılı açıq tapşırıqları markerlər meyarlar əsasında 0, 1/3, 1/2, 2/3 və ya 1 balla qiymətləndirir və bu tapşırıqların balı düsturda iki dəfə hesablanır. Səhv cavab digər düzgün cavabların balını azaltmır. Fənn üzrə nisbi bal 0,1 dəqiqliyinə qədər yuvarlaqlaşdırılır. XI sinif üçün düsturlar:
- Tədris dili: 5/2 × (2 × açıq yazılı + qapalı);
- Riyaziyyat: 25/8 × (2 × açıq yazılı + açıq kodlaşdırılan + qapalı);
- Xarici dil: 100/37 × (2 × açıq yazılı + qapalı).
Məsələn, XI sinif şagirdi riyaziyyatda 10 qapalı və 3 kodlaşdırılan tapşırığı düzgün həll edib, ətraflı həll tələb edən tapşırıqlardan cəmi 4 bal toplayıbsa, nəticəsi 25/8 × (8 + 3 + 10) = 65,6 bal olur. IX sinifdə tədris dili üçün 100/34 × (2 × açıq + qapalı), riyaziyyat üçün 100/29 × (2 × açıq yazılı + kodlaşdırılan + qapalı) düsturu tətbiq edilir. Üç fənnin balı toplanaraq ümumi nəticə (maksimum 300) alınır.
Attestat almaq üçün nə tələb olunur
Qaydalarda imtahan üçün ayrıca "minimum keçid balı" nəzərdə tutulmayıb. Attestata yazılan yekun qiymət belə çıxarılır:
- IX sinif: imtahan verilən fənlər üzrə IX sinfin illik qiyməti və buraxılış imtahanının balı, digər fənlər üzrə illik qiymət yazılır.
- XI sinif: imtahan verilən fənlər üzrə X və XI siniflərin illik qiymətləri ilə imtahan qiymətinin ədədi ortası, digər fənlər üzrə X və XI siniflərin illik qiymətlərinin ədədi ortası götürülür; kəsr 0,5 və yuxarı olduqda yuxarı yuvarlaqlaşdırılır.
Əsas şərt yekun attestasiyaya buraxılmaqdır. Dərslərdə iştirak etmədiyi üçün hər hansı fəndən qiymətləndirilməyən şagird, XI sinifdə isə hər hansı fəndən illik qiyməti "2" olan şagird buraxılış imtahanına buraxılmır. Belə şagirdlərə, eləcə də imtahanda iştirak etməyənlərə attestat əvəzinə təhsili başa vurmadıqlarına dair arayış verilir. Onlar sonrakı illərdə məktəbin xüsusi komissiyasının qərarı ilə eksternat və ya təkrar qaydada imtahan verə bilərlər. Attestat Təhsil Mərkəzləşdirilmiş İnformasiya Sistemində elektron sənəd kimi yaradılır. Psixoloji-tibbi-pedaqoji komissiyanın qərarı ilə imtahandan azad edilən şagirdlərin qiyməti yalnız illik qiymətlər əsasında çıxarılır.
İmtahan vaxtları, qaydalar və apellyasiya
İmtahan günlərini DİM və Elm və Təhsil Nazirliyi birgə müəyyən edir. Qrafik adətən yanvarda açıqlanır, şəhər və rayonlar zonalara bölünür. 2026-cı ildə XI sinif imtahanı iki zona üzrə 9 və 15 martda, IX sinif imtahanı üç zona üzrə 5, 12 və 26 apreldə keçirilib. Əvvəlki illərin məzunları üçün imtahan 19 aprelə, 9 illik təhsil üzrə təkrar imtahanlar isə 21 iyuna təyin edilmişdi. 2027-ci ilin tarixlərini DİM-in "Təqvim" bölməsindən izləyin.
İmtahana mobil telefon, kalkulyator, lüğət, cədvəl və digər köməkçi vasitələr gətirmək, başlanğıcdan sonrakı 1 saat və son 15 dəqiqə ərzində zalı tərk etmək qadağandır. Qayda pozulduqda nəticə ləğv edilir. Gözdən 81–100 faiz əlilliyi olan şagirdlərə fərdi nəzarətçi təyin olunur və müddət 1 saat artırılır. Qapalı tapşırıqların düzgün cavabları ertəsi gün, nəticələr isə yazılı cavabların yoxlanılmasından sonra, adətən 10 gün ərzində elan olunur. Nəticə ilə razı olmayan şagird DİM-in Apellyasiya Komissiyasına özü və ya valideyni vasitəsilə müraciət edə bilər. Müraciət müddəti hər imtahan üçün DİM tərəfindən elan edilir.
Buraxılış balı qəbul balına necə təsir edir
XI sinfin buraxılış imtahanı ali məktəblərə qəbulun birinci mərhələsi kimi qəbul edilir: burada toplanan maksimum 300 bal ixtisas qrupu üzrə ikinci mərhələnin (maksimum 400 bal) nəticəsi ilə toplanır və müsabiqə 700 ballıq şkala üzrə aparılır. Birinci mərhələnin nəticəsi iki tədris ili ərzində qüvvədə qalır, buna görə məktəbdə toplanan bal sonrakı il qəbulda da istifadə oluna bilər. İxtisas qrupları, keçid balları və qəbul təqvimi barədə ətraflı məlumatı ali məktəblərə qəbul haqqında ayrıca məqaləmizdən oxuya bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
XI sinif buraxılış imtahanı neçə baldır?
Maksimum 300 bal: tədris dili, riyaziyyat və xarici dil fənlərinin hər biri 100 bal. İmtahan 85 tapşırıqdan ibarətdir və 3 saat davam edir.
IX sinif buraxılış imtahanı neçə sualdır?
81 tapşırıq: tədris dili 30, riyaziyyat 25, xarici dil 26. Maksimum bal 300, müddət 3 saatdır.
Buraxılış imtahanı ödənişlidirmi?
Xeyr. Cari ilin şagirdləri üçün imtahan dövlət büdcəsi hesabına keçirilir.
İmtahanda iştirak etməsəm attestat ala bilərəmmi?
Xeyr. Buraxılış imtahanında iştirak etməyən şagirdə arayış verilir. Sonrakı illərdə eksternat və ya təkrar qaydada imtahan verib attestat almaq mümkündür.
Səhv cavab bal azaldırmı?
Xeyr. Səhv cavablar düzgün cavabların balına təsir etmir, yalnız düzgün cavablar və yazılı tapşırıqların qiymətləndirilməsi nəzərə alınır.
2027-ci ildə nə dəyişir?
XI sinfin xarici dil imtahanına ən azı 100 sözlük yazı tapşırığı əlavə olunur və 5 ballıq şkala ilə qiymətləndirilir; imtahan müddətinin 15 dəqiqə artırılması da açıqlanıb.
Mənbə: e-qanun.az – Yekun attestasiyanın aparılması Qaydaları (NK Qərarı 498), e-qanun.az – "Ümumi təhsil haqqında" Qanun, DİM – XI sinif üzrə balların hesablanma qaydası, DİM – IX sinif üzrə balların hesablanması, AzEdu.az – 2026 imtahan qrafiki, AzEdu.az – xarici dil üzrə yeni model
Şərhlər