Azərbaycanda startap və kiçik sahibkarlığa dövlət dəstəyinin əsas aləti "Startap" şəhadətnaməsidir: onu Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi (KOBİA) mikro və kiçik sahibkarlıq subyektlərinə verir və şəhadətnamənin alındığı tarixdən innovasiya fəaliyyətindən əldə edilən gəlir 3 il müddətinə gəlir (fərdi sahibkar üçün) və ya mənfəət (hüquqi şəxs üçün) vergisindən azad olur (Vergi Məcəlləsi, maddə 102.1.31 və 106.1.23). Müraciət pulsuzdur, sənədlərə 30 gün ərzində baxılır. 2021-ci ilin mayından 2026-cı ilin əvvəlinədək KOBİA-ya 493 müraciət daxil olub, 247 subyekt şəhadətnamə alıb; təkcə 2025-ci ildə 59 startap bu güzəşti qazanıb. Bundan əlavə, sahibkarlar Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun illik 5 faizədək güzəştli kreditlərindən, KOBİA-nın 20 000 manatadək qrantlarından, pulsuz təlim-konsaltinq xidmətlərindən və sadələşdirilmiş 2 faizlik vergi rejimindən istifadə edə bilərlər.
"Startap" şəhadətnaməsi: güzəşt və meyarlar
"Startap" anlayışı Vergi Məcəlləsinin 13.2.80-ci maddəsində müəyyən edilib: innovativ təşəbbüsə əsaslanan, Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi meyarlara cavab verən və KOBİA tərəfindən "Startap" şəhadətnaməsi verilmiş şəxslərin həyata keçirdiyi sahibkarlıq fəaliyyəti. Şəhadətnamə 2021-ci ilin mayından verilir.
Güzəştin mahiyyəti belədir:
- Fərdi sahibkarlar (mikro və ya kiçik sahibkarlıq subyekti) – şəhadətnaməni aldıqları tarixdən innovasiya fəaliyyətindən əldə etdikləri gəlir 3 il müddətinə gəlir vergisindən azaddır (maddə 102.1.31).
- Hüquqi şəxslər (MMC və s.) – eyni şərtlərlə mənfəət 3 il müddətinə mənfəət vergisindən azaddır (maddə 106.1.23).
- Azadolma yalnız innovasiya fəaliyyətindən gələn gəlirə şamil olunur.
Nazirlər Kabinetinin 29 yanvar 2021-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Startapın müəyyən olunması meyarları"na əsasən şəhadətnamə aşağıdakı şərtlərə cavab verən subyektlərə verilir:
- müraciət edən vergi ödəyicisi olan mikro və ya kiçik sahibkarlıq subyektidir (fərdi sahibkar və ya hüquqi şəxs);
- təsisçilər arasında orta və ya iri sahibkar varsa, onun hüquqi şəxsdəki payı 49 faizdən çox olmamalıdır;
- məhsul (xidmət) gəlir və ya mənfəət əldə etmək məqsədilə istehsal olunur;
- məhsul innovativ təşəbbüsə əsaslanır və rəqabətqabiliyyətlidir;
- məhsul artıq şəhadətnamə almış digər startapın məhsulu ilə eynilik təşkil etmir.
Sahibkarlıq subyektlərinin kateqoriyası Nazirlər Kabinetinin 2018-ci il qərarı ilə işçi sayı və illik gəlirə görə müəyyən edilir; ümumi qaydada mikro sahibkar üçün hədd 10 işçi və 200 000 manat illik gəlir, kiçik sahibkar üçün 50 işçi və 3 milyon manatdır (dəqiq meyarları KOBİA və DVX saytından dəqiqləşdirin). 2025-ci ildə şəhadətnamə alan 59 subyektdən 53-ü mikro, 48-i hüquqi şəxs, 44-ü Bakıda fəaliyyət göstərən startaplardır.
Müraciət qaydası: addım-addım
- Vergi uçotu. Əvvəlcə fərdi sahibkar və ya hüquqi şəxs kimi DVX-də qeydiyyatdan keçin (VÖEN alın) – şəhadətnamə yalnız vergi ödəyicilərinə verilir.
- Ərizə forması. KOBİA-nın saytındakı "Startap şəhadətnaməsi" bölməsindən ərizə formasını və tələb olunan sənədlərin siyahısını yükləyin; layihənin təsviri, innovativliyi və bazar potensialı barədə məlumat hazırlayın.
- Təqdim etmə. Sənədlər yazılı şəkildə Bakı KOB evinə (Ziya Bünyadov prospekti 38C, 1969-cu məhəllə) və ya elektron qaydada [email protected] ünvanına göndərilir. Ərizə daxil olduğu gün qeydiyyata alınır.
- Baxılma. Ərizə və əlavələrə Agentlikdə ümumilikdə 30 gün ərzində baxılır və qiymətləndirmə üçün 12 üzvdən ibarət Ekspertlər Şurasına (İqtisadiyyat, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat nazirlikləri, Əqli Mülkiyyət Agentliyi, AMEA və müstəqil ekspertlər) təqdim edilir.
- Qərar. Şuranın rəyi əsasında KOBİA şəhadətnamənin verilməsi və ya imtina barədə qərar qəbul edir. Şəhadətnamə alan subyektlərin siyahısı KOBİA saytında açıq dərc olunur.
Müraciət üçün rüsum yoxdur; imtina halında layihəni təkmilləşdirib yenidən müraciət etmək olar.
KOBİA-nın digər dəstək xidmətləri
| Xidmət | Nə verir | Haradan |
|---|---|---|
| KOB evləri | Biznes qeydiyyatı, lisenziya, vergi, gömrük, bank, sığorta – 35 dövlət qurumunun 300-dən çox və 14 özəl qurumun 100-dən çox xidməti bir məkanda | Bakı (2023), Xaçmaz (2020), Yevlax |
| KOB inkişaf mərkəzləri (KOBİM) | Biznes planlaşdırma, marketinq, satış, maliyyə, HR üzrə pulsuz təlim və fərdi konsaltinq; startap və ailə biznesinə dəstək | kobim.az, regional mərkəzlər |
| Qrant müsabiqəsi | Təhsil, elm, tədqiqat və dəstək layihələrinə layihə başına 20 000 manatadək | Hər il elan olunur, [email protected] |
| KOB klaster | Klaster iştirakçısı fərdi sahibkarın kapital xərclərinə yönəldilən mənfəəti 7 il vergidən azad (maddə 102.1.32) | KOBİA şəhadətnaməsi |
KOBİA-nın VII qrant müsabiqəsində (aprel–may 2025) 287 müraciətdən 30 layihə qalib olub, ümumi maliyyələşmə 500 000 manatdan çox olub. Hər subyekt bir layihə ilə iştirak edə bilər; icra müddəti 3–12 aydır.
Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun güzəştli kreditləri
İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyindəki Sahibkarlığın İnkişafı Fondu (SİF) müvəkkil banklar vasitəsilə güzəştli kreditlər verir. Şərtlər Prezidentin 4 iyun 2020-ci il tarixli fərmanı ilə təsdiq edilmiş Qaydalarla müəyyən olunub:
| Kredit növü | Məbləğ | Müddət | İllik faiz |
|---|---|---|---|
| Kiçikhəcmli | 5 000 – 50 000 manat | 3 ilədək (kənd təsərrüfatında 5 il) | 5 faizədək |
| Ortahəcmli | 50 001 – 1 000 000 manat | 5 ilədək (kənd təsərrüfatında 7 il) | 5 faizədək |
| Böyükhəcmli | 1 000 001 – 10 000 000 manat | 10 ilədək | 5 faizədək |
| Avadanlıq krediti | 3 000 000 manatadək | 5 ilədək | 9 faizədək |
İllik 5 faizin 1 faizi Fondun, 4 faizədək hissəsi isə bankın payıdır. Güzəşt (yalnız faiz ödənilən) dövrü kredit müddətinin ilk yarısınadək ola bilər. Avadanlıq kreditində avadanlıq özü girov olur, ilkin ödəniş minimum 20 faizdir (yerli istehsal üçün 10 faiz). Müraciət müvəkkil banka edilir; bank 10 iş günü ərzində qərar verir, Fondun ekspertizası daha 10 iş günü çəkir. Elektron Kredit Platforması (e-edf.gov.az) üzərindən 200 000 manatadək "sürətli kredit" üçün müddət 7 iş günüdür.
İRİA və innovasiya ekosistemi
Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyindəki İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi (İRİA, idda.az) texnoloji startaplar üçün ayrıca dəstək xətti yaradır:
- Texnopark rezidentliyi – texnologiyalar parkı rezidentləri üçün 10 illik vergi güzəşti (Vergi Məcəlləsinin texnopark müddəaları);
- ITU Regional Akselerasiya Mərkəzi və Azərbaycan İnnovasiya Mərkəzi (AIM) – startapları investorlar, korporasiyalar və akademiya ilə bir araya gətirən platformalar; Gəncədə də AIM filialı açılıb;
- IDDA inkubasiya proqramı – Avropanın "Tenity" platforması ilə birgə 4 aylıq fintex inkubatoru (yanvar–aprel 2026), mentorluq, 600-dən çox investora çıxış, 300 000 dollardan çox dəyərində texnoloji imtiyazlar;
- Mələk investorlarla birgə maliyyələşmə – İRİA 2024-cü ildən startaplara mələk investisiyasını dövlət vəsaiti ilə tamamlayan fond mexanizmini elan edib (şərtləri İRİA-dan dəqiqləşdirin).
İRİA-nın qrant və akselerator çağırışları il ərzində ayrıca elan olunur; aktual çağırışları idda.az saytında izləyin.
Mikro sahibkar üçün vergi rejimi və qeydiyyat
Yeni başlayan sahibkar üçün ən əlçatan rejim sadələşdirilmiş vergidir. Vergi Məcəlləsinin 218.1.1-ci maddəsinə görə ardıcıl 12 ay ərzində vergi tutulan əməliyyatların həcmi 200 000 manatı keçməyən və ƏDV qeydiyyatında olmayan şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi ola bilər. Dərəcə ümumi hasilatdan 2 faizdir (maddə 220.1). Dövriyyəsi 200 000 manatdan çox olan ticarət və ictimai iaşə subyektləri üçün dərəcə 8 faizdir; əhaliyə POS-terminalla nağdsız xidmətlər üzrə 2026-cı il yanvarın 1-dən 3 il müddətinə ticarətdə 6 faiz tətbiq olunur (maddə 220.1-1). Əhaliyə deyil, hüquqi şəxslərə xidmət göstərənlər sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ola bilmir (maddə 218.5.10).
Gəlir vergisi ödəyicisi olan mikro sahibkarlar üçün də güzəştlər var: orta aylıq işçi sayı 3 nəfərdən az olmayan və sosial sığorta borcu olmayan fərdi sahibkarın gəlirinin 75 faizi vergidən azaddır (maddə 102.1.30); proqram təminatı, dizayn, tərcümə, reklam, tədqiqat, təhsil, hüquq-mühasibat məsləhəti, jurnalistika, kuryer, turizm bələdçiliyi və xidmət ixracı ilə məşğul olan fiziki şəxslərin illik gəliri 45 000 manatadək olduqda 75 faiz güzəşt işçi sayı şərti olmadan tətbiq olunur (maddə 102.1.30-1). Mikro sahibkar özünə görə ödədiyi illik sosial sığorta haqqının 25 faizini gəlir vergisi öhdəliyindən çıxa bilər (maddə 152.3, 2024-cü ildən 3 il müddətinə).
Fərdi sahibkar kimi qeydiyyat pulsuzdur və dərhal həyata keçirilir: gücləndirilmiş elektron imza və ya ASAN İmza ilə İnternet Vergi İdarəsi (e-taxes.gov.az) portalında "Onlayn kargüzarlıq" bölməsindən "Fiziki şəxsin uçotu" ərizəsi göndərilir; alternativ olaraq 195-1 Çağrı Mərkəzi (ASAN İmza ilə) və ya "ASAN xidmət" mərkəzlərindəki DVX bölmələri vasitəsilə uçota alınmaq olar. VÖEN və uçot şəhadətnaməsi elektron ünvana göndərilir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda güzəştlər
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə vergi uçotuna alınan və bilavasitə həmin ərazidə fəaliyyət göstərən hüquqi və fiziki şəxslər Vergi Məcəlləsinin XVIII fəslinə əsasən xüsusi rejimdən istifadə edir:
- 2023-cü il yanvarın 1-dən 10 il müddətinə mənfəət (gəlir), əmlak, torpaq və sadələşdirilmiş vergidən azadolma (maddə 227.1);
- təsdiq edilmiş siyahı üzrə texnika, avadanlıq, xammal və materialların idxalında 10 il ƏDV azadolması (maddə 227.2);
- rezident hüquqi şəxslərin səhmdarlarının dividend gəlirləri 10 il vergidən azad (maddə 227.3);
- güzəşt yalnız həmin ərazidə uçota alınıb bilavasitə orada fəaliyyət göstərənlərə şamil olunur; maliyyə xidmətləri kənardır (maddə 226.2–226.3).
Vergi güzəştlərindən əlavə, Məşğulluq Agentliyinin göndərdiyi işçilərin əməkhaqqının 50 faizi dövlət tərəfindən ödənilir, işəgötürənlərin sosial sığorta haqları 2026-cı ilədək 100 faiz subsidiyalaşdırılır (sonra mərhələli azalma), kommunal xərclərin 20 faizi kompensasiya edilir.
Tez-tez verilən suallar
"Startap" şəhadətnaməsi üçün ideya mərhələsində müraciət etmək olarmı?
Formal olaraq bəli, lakin şəhadətnamə yalnız vergi ödəyicisi olan mikro və kiçik sahibkara verilir və 3 illik güzəşt verildiyi gündən hesablanır. Gəlir gətirməyən layihə üçün güzəşt faktiki istifadəsiz keçə bilər.
Şəhadətnamə bütün gəliri vergidən azad edirmi?
Xeyr. Maddə 102.1.31 və 106.1.23 yalnız innovasiya fəaliyyətindən əldə edilən gəlirə (mənfəətə) şamil olunur; digər fəaliyyətdən gəlir ümumi qaydada vergiyə cəlb edilir. ƏDV, sosial sığorta və əmlak vergisi azadolmaya daxil deyil.
SİF kreditini startap ala bilərmi?
Startaplar üçün ayrıca kredit xətti yoxdur, lakin innovativ texnologiyaların tətbiqi Fondun prioritet sahələrinə daxildir. Kredit müvəkkil bankın girov və biznes-plan tələblərinə uyğun verilir; ən kiçik məbləğ 5 000 manatdır.
Sadələşdirilmiş vergi 2 faiz, yoxsa 8 faizdir?
Dövriyyəsi 200 000 manatadək olan ödəyicilər üçün 2 faiz; 200 000 manatdan çox dövriyyəsi olan ticarət və iaşə üçün 8 faiz (POS ilə nağdsız ticarət satışlarında 6 faiz). İctimai iaşədə 8 faiz dərəcəsi saxlanılır.
KOBİA qrantı üçün nə vaxt müraciət etmək olar?
Müsabiqə hər il ayrıca elan olunur (2024-də sentyabr–oktyabr, 2025-də aprel–may). Növbəti müsabiqənin tarixini smb.gov.az saytında izləyin; layihə başına maksimum məbləğ 20 000 manatdır.
Mənbə: KOBİA – "Startap" şəhadətnaməsi, KOBİA – 2025-ci il statistikası, Vergi Məcəlləsi (e-qanun.az), SİF güzəştli kreditlərin verilməsi Qaydası, KOBİA – KOB evləri, KOBİA – VII qrant müsabiqəsi, DVX – Qarabağda sahibkarlıq güzəştləri, İRİA (idda.az)
Şərhlər