Windows kompüter yavaşlayıbsa, səbəb əksər hallarda üçündən biridir: başlanğıcda açılan çoxlu proqram, dolmuş disk və ya köhnə aparat (HDD disk, 4–8 GB RAM). Əvvəlcə Ctrl+Shift+Esc ilə Task Manager-i açıb yükün haradan gəldiyini görün, sonra aşağıdakı pulsuz addımları tətbiq edin. Ən böyük fərqi adətən HDD-dən SSD-yə keçid verir, ikinci yerdə RAM-ın 8 GB-dan 16 GB-a artırılması gəlir. Windows 10-un rəsmi dəstəyi 14 oktyabr 2025-də bitib, ev istifadəçiləri üçün genişləndirilmiş təhlükəsizlik yeniləmələri (ESU) isə 12 oktyabr 2027-dək davam edir.
1. Əvvəlcə diaqnoz: Task Manager nə göstərir
Ctrl+Shift+Esc düymələri ilə Task Manager (Tapşırıq meneceri) açılır. "Processes" tabında CPU, Memory (yaddaş) və Disk sütunlarının başlığına basaraq ən çox resurs işlədən proqramları yuxarıya düzün, "Performance" tabında isə ümumi vəziyyəti izləyin.
- Disk uzun müddət 90–100% göstərirsə və kompüterdə HDD varsa, əsas problem diskdir – ən effektiv həll SSD-dir.
- Memory 80–90%-dən yuxarıdırsa, RAM çatmır: tabları və fon proqramlarını azaldın və ya RAM artırın.
- Kompüter boş olanda da CPU yüksəkdirsə, səbəb fon yeniləməsi, naməlum proses (zərərli proqram ola bilər) və ya həddindən artıq istilik ola bilər.
"Performance → Memory" bölməsində "Slots used" (istifadə olunan yuvalar), "Speed" və "Form factor" yazılır – RAM almadan əvvəl bu məlumatları qeyd edin. "Disk" bölməsində isə diskin növü (HDD və ya SSD) göstərilir.
Pulsuz proqram addımları: başlanğıcdan brauzerə qədər
- 2. Başlanğıc proqramlarını söndürün. Task Manager-in "Startup apps" tabında hər proqramın "Startup impact" (açılışa təsir) dərəcəsi görünür. Mesencerlər, oyun platformaları, "updater" köməkçiləri kimi lazım olmayanları "Disable" ilə söndürün. Antivirusu və səs, touchpad sürücülərinin proqramlarını saxlayın.
- 3. Lazımsız proqramları silin. Settings → Apps → Installed apps bölməsində istifadə etmədiyiniz proqramları silin. Qalanların "Advanced options" bölməsində "Let this app run in the background" seçimini "Never" etmək fon fəaliyyətini dayandırır.
- 4. Diski təmizləyin. Settings → System → Storage bölməsində Storage Sense funksiyasını açın – o, müvəqqəti faylları və zibil qutusunu avtomatik təmizləyir. Eyni yerdə "Temporary files" bölməsindən əl ilə təmizlik etmək, ya da Başlat menyusundan "Disk Cleanup" alətini işə salmaq olar. Sistem diskində həmişə kifayət qədər boş yer saxlayın.
- 5. Brauzeri yüngülləşdirin. Onlarla açıq tab RAM-ı ən çox yeyən səbəblərdəndir. Lazımsız tabları bağlayın, Chrome-da "Memory Saver", Edge-də "sleeping tabs" (yatan tablar) funksiyasını açın, istifadə etmədiyiniz genişlənmələri (extensions) silin.
- 6. Yeniləmələri quraşdırın. Settings → Windows Update bölməsində "Check for updates" düyməsinə basın, "Advanced options → Optional updates" bölməsində isə əlavə sürücü yeniləmələrini yoxlayın. Yeniləmə bitdikdən sonra sistemi yenidən başladın.
- 7. Zərərli proqramları yoxlayın. Windows Security → Virus & threat protection bölməsində "Quick scan" işə salın, şübhə varsa tam skan edin. Antivirus seçimi barədə ayrıca məqaləmiz var.
- 8. Enerji rejimini və vizual effektləri dəyişin. Settings → System → Power & battery bölməsində "Power mode" seçimini "Best performance" edin – noutbukda batareya daha tez bitəcək və cihaz bir az çox qızacaq. Axtarışa "Adjust the appearance and performance of Windows" yazıb "Visual Effects" tabında "Adjust for best performance" seçmək köhnə kompüterdə animasiyaları söndürür.
Microsoft bunlardan əlavə lazımsız bildirişləri söndürməyi, "Defragment and Optimize Drives" alətini işə salmağı və kompüteri müntəzəm yenidən başlatmağı tövsiyə edir. Şirkət qeyd edir ki, köhnə aparatda bu addımların təsiri az ola bilər və uzunmüddətli həll aparat yeniləməsidir.
Aparat: toz, SSD və RAM – ən böyük fərq buradadır
9. İstilik və toz təmizliyi. Prosessor qızanda tezliyini avtomatik aşağı salır və kompüter "donmağa" başlayır. Ventilyator daim yüksək səslə işləyirsə, toz təmizliyi lazımdır. Noutbuku yataq və ya yorğan üzərində işlətməyin – hava dəlikləri bağlanır. Zəmanət müddətində olan cihazı özünüz açmayın, bunu servisə tapşırın.
10. HDD-dən SSD-yə keçid. Köhnə kompüter üçün ən təsirli yeniləmə budur: Windows-un açılışı, proqramların işə düşməsi və yeniləmələr dəfələrlə sürətlənir. Adi HDD ardıcıl oxumada təxminən 100–200 MB/s, SATA SSD təxminən 500 MB/s-ə qədər, M.2 NVMe SSD isə bir neçə min MB/s sürət verir. Almadan əvvəl kompüterin təlimatında hansı yuvanın olduğunu yoxlayın: 2,5 düymlük SATA, M.2 SATA və ya M.2 NVMe. Köhnə diski SSD-yə klonlamaq və ya Windows-u təmiz quraşdırmaq olar; hər iki halda əvvəlcə faylların ehtiyat nüsxəsini çıxarın. Sistem diski üçün 500 GB və daha çox tutum rahat seçimdir.
11. RAM-ı artırmaq. Windows 11 rəsmi olaraq ən azı 4 GB RAM tələb edir, lakin brauzer, ofis proqramları və mesencerlərlə gündəlik iş üçün 8 GB artıq sərhəddir, 16 GB isə rahat həcmdir. Task Manager-də boş yuva görünürsə, eyni növ ikinci modul (məsələn, DDR4 SODIMM, eyni tezlik) əlavə etmək olar; iki kanallı rejim üçün eyni həcmli iki modul daha yaxşıdır. Bir çox nazik noutbukda RAM ana platanın üzərinə lehimlənir və artırıla bilmir – bunu model nömrəsi ilə istehsalçının saytında yoxlayın.
Bakıda qiymət brenddən, satıcıdan və hissənin yeni və ya işlənmiş olmasından asılı olaraq geniş dəyişir. lalafo.az elan platformasında 2026-cı ilin iyul–oktyabr aylarında yerləşdirilmiş təkliflərə əsasən təxmini aralıqlar:
| Hissə | Təxmini qiymət | Qeyd |
|---|---|---|
| SSD 240–256 GB (SATA və ya M.2) | 60–145 manat | Kiçik tutum, yalnız sistem üçün |
| SSD 1 TB (2,5 düym SATA) | 80–200 manat | Yeni və işlənmiş təkliflər qarışıqdır |
| RAM 8 GB DDR4 (noutbuk) | 50–180 manat | Tezlik və brenddən asılıdır |
| RAM 16 GB DDR4 (noutbuk) | 80–245 manat | Aşağı hədd işlənmiş 2×8 GB dəstidir |
Bunlar elan təklifləridir, mağaza qiymətləri fərqlənə bilər. Süni intellekt serverlərinə tələbat səbəbindən dünyada yaddaş qiymətləri artmaqdadır: TrendForce 2026-cı ilin üçüncü rübündə DRAM müqavilə qiymətlərinin 13–18%, NAND flash qiymətlərinin isə 10–15% bahalaşacağını proqnozlaşdırıb. Alışdan əvvəl qiymətləri müqayisə edin və zəmanət tələb edin.
12. Son çarə: Windows-u sıfırlamaq (Reset this PC)
Yuxarıdakılar kömək etmirsə, Settings → System → Recovery → "Reset PC" yolu ilə iki seçim təklif olunur:
- Keep my files – Windows yenidən quraşdırılır, şəxsi fayllar saxlanılır, proqramlar və ayarlar silinir.
- Remove everything – fayllar, proqramlar və ayarlar silinir; kompüteri satmaq və ya başqasına vermək üçün uyğundur.
Sonra "Cloud download" (Windows-un təzə nüsxəsini son yeniləmələrlə internetdən endirir) və ya "Local reinstall" (kompüterdəki fayllardan istifadə edir, internet zəif olanda daha tezdir, amma son yeniləmələri əhatə etməyə bilər) seçilir. Microsoft xəbərdarlıq edir: əvvəlcə ehtiyat nüsxə çıxarın, cihaz BitLocker ilə şifrələnibsə, bərpa açarını hazır saxlayın. Proses zamanı ekran 15 dəqiqədən çox qara qala və kompüter özü yenidən başlaya bilər – onu əl ilə söndürməyin, əks halda sıfırlama uğursuz ola bilər.
Windows 10 dəstəyi bitib: kompüteriniz Windows 11-ə uyğundurmu?
Microsoft 14 oktyabr 2025-dən Windows 10 üçün texniki yardımı, funksiya və təhlükəsizlik yeniləmələrini dayandırıb. Sistem işləyir, lakin yeniləmə almayan kompüter viruslara qarşı daha həssasdır. Ev istifadəçiləri üçün ESU proqramı əvvəlcə 13 oktyabr 2026-da bitməli idi, lakin Microsoft onu 12 oktyabr 2027-dək uzadıb. Qoşulma Settings → Windows Update bölməsindən aparılır. Şərtlər: Windows 10-un 22H2 versiyası (Home, Pro, Pro Education və ya Workstations), administrator səlahiyyətli Microsoft hesabı (uşaq hesabı olmaz). Aktivləşdirmənin üç yolu var: kompüter ayarlarını sinxronlaşdırmaqla əlavə ödənişsiz, 1000 Microsoft Rewards xalı ilə və ya birdəfəlik 30 ABŞ dolları (yerli valyuta ekvivalenti, vergi ilə). Bir lisenziya 10 cihaza qədər istifadə oluna bilər.
Windows 11-in rəsmi minimum tələbləri:
| Komponent | Minimum tələb |
|---|---|
| Prosessor | 1 GHz və daha sürətli, ən azı 2 nüvəli, uyğun 64 bitlik prosessor |
| RAM | 4 GB və daha çox |
| Yaddaş | 64 GB və daha çox boş yer |
| Proqram təminatı (firmware) | UEFI, Secure Boot dəstəyi |
| TPM | Trusted Platform Module 2.0 |
| Videokart | DirectX 12 və sonrası, WDDM 2.0 sürücüsü |
| Ekran | 720p, diaqonalı 9 düymdən böyük |
| İnternet | Windows 11 Home-un ilk quraşdırılması üçün internet və Microsoft hesabı |
TPM versiyasını Win+R düymələri ilə "tpm.msc" əmrini yazaraq görmək olar. Bir çox kompüterdə TPM (Intel-də PTT, AMD-də fTPM adlanır) BIOS/UEFI ayarlarında söndürülmüş olur və aktivləşdirildikdən sonra tələb ödənir. Uyğunluğu Microsoft-un "PC Health Check" tətbiqi ilə də yoxlamaq olar.
Yeni kompüter almaq vaxtıdırmı?
Yeniləmə həmişə sərfəli deyil. Aşağıdakı hallarda yeni kompüter barədə düşünmək məntiqlidir:
- prosessor Windows 11-ə uyğun deyil və ya TPM 2.0 yoxdur, yəni ESU bitdikdən sonra təhlükəsizlik yeniləməsi almaq mümkün olmayacaq;
- RAM lehimlidir (məsələn, 4 GB) və artırıla bilmir;
- SSD, RAM və servis xərcinin cəmi yeni orta sinif noutbukun qiymətinin yarısına yaxınlaşır;
Əksinə, Windows 11-ə uyğun, amma HDD və 8 GB RAM ilə işləyən kompüterdə SSD və 16 GB RAM çox vaxt onu daha bir neçə il gündəlik iş üçün yararlı edir. Noutbuk seçimi barədə ayrıca bələdçimiz var.
Tez-tez verilən suallar
Kompüteri "təmizləyən" proqramlar lazımdırmı?
Adətən yox. Windows-un daxili alətləri – Task Manager, Storage Sense, Disk Cleanup – kifayətdir; Microsoft əlavə olaraq öz PC Manager tətbiqini təklif edir. Naməlum "optimizator" proqramlar reklam və ya zərərli kod gətirə bilər.
8 GB RAM Windows 11 üçün kifayətdirmi?
Sadə işlər üçün bəli, lakin çox tabla brauzer, ofis və mesencer eyni vaxtda işləyəndə RAM tez dolur. Rahat iş üçün 16 GB tövsiyə olunur.
Windows 10-da qalmaq təhlükəlidirmi?
ESU-ya qoşulmusunuzsa, 12 oktyabr 2027-dək təhlükəsizlik yeniləmələri alacaqsınız. Qoşulmamısınızsa, kompüter yeni boşluqlara qarşı qorunmur.
"Reset this PC" fayllarımı silirmi?
"Keep my files" seçimində şəxsi fayllar qalır, proqramlar və ayarlar silinir. "Remove everything" seçimində isə hər şey silinir.
Mənbə: Microsoft – Windows-da PC performansını artırmaq üçün tövsiyələr, Microsoft – Reset your PC, Microsoft – Windows 10 dəstəyinin bitməsi, Microsoft – Windows 10 üçün ESU proqramı, Microsoft Learn – Windows 11 tələbləri, Pureinfotech – ESU-nun 2027-dək uzadılması, Igor's Lab – TrendForce yaddaş qiymətləri proqnozu, lalafo.az – RAM elanları, lalafo.az – SSD və RAM elanları (Xırdalan), lalafo.az – SSD elanları (Sumqayıt), lalafo.az – SSD elanları (Bakı)
Şərhlər