Azərbaycanda tələbə universitetini, ixtisasını və ya təhsilalma formasını ildə yalnız bir dəfə, yay tətili dövründə dəyişə bilər. Müraciətlər Elm və Təhsil Nazirliyinin portal.edu.az saytında elektron qaydada qəbul edilir; 2025-ci ildə bu mərhələ 15–22 iyul tarixlərində keçirilib. Əsas şərtlər bunlardır: həmin dövr üçün nəzərdə tutulan kreditlərin ən azı yarısı toplanmalı, qəbul imtahanında toplanan bal keçmək istədiyiniz ixtisasın həmin ildəki minimal keçid balından yüksək olmalı və ixtisaslar eyni qrupda olmalıdır. Universitetini və ya ixtisasını dəyişən, eləcə də bərpa olunan tələbə, bir neçə istisna xaricində, təhsilini ödənişli əsaslarla davam etdirir. Xaric olunmuş tələbə 15 il ərzində əvvəlki universitetinə bərpa üçün müraciət edə bilər. Təhsil haqqı isə yalnız qanunda sadalanan sosial qruplar üçün dövlət büdcəsindən ödənilir.
Hansı qaydalar tətbiq olunur və müraciət necə edilir
Köçürülmə, xaric olunma, bərpa və akademik məzuniyyət məsələləri Elm və Təhsil Nazirliyi Kollegiyasının 21 fevral 2024-cü il tarixli KQ-02 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Qaydalarla tənzimlənir. Bu sənəd 2017-ci ildə qəbul olunmuş əvvəlki qaydaları əvəz edib. Qaydalar dövlət və özəl bütün ali təhsil müəssisələrinə şamil edilir; xüsusi təyinatlı (hərbi və s.) müəssisələrdə isə dəyişiklik yalnız onların nizamnaməsi icazə verdikdə mümkündür.
- Tələbə portal.edu.az saytında qeydiyyatdan keçib şəxsi kabinet yaradır.
- Təhsil Mərkəzləşdirilmiş İnformasiya Sisteminin (TMİS) altsistemində elektron ərizəni doldurub təsdiq edir.
- Universitet 3 iş günü ərzində sənədlərin tamlığını yoxlayır; çatışmazlıq varsa, tələbəyə onu aradan qaldırmaq üçün 3 iş günü verilir.
- Müraciət müddəti bitdikdən sonra universitet 30 gün ərzində qərar verir. Qərarda fərq fənlərinin (akademik borcların) sayı və adları, təhsil haqqının məbləği və təhsil müddəti göstərilir.
- Tələbə şərtlərlə razılaşarsa, 5 iş günü ərzində əmr verilir və şəxsi iş yeni universitetə göndərilir.
Əvvəllər qazanılmış kreditlər kredit sistemi qaydalarına uyğun olaraq nəzərə alınır. Uyğun gəlməyən fənlər fərq fənni kimi sonradan verilməlidir. Universitetin qərarından Nazirliyin Apellyasiya Komissiyasına şikayət etmək olar; şikayətə 10 gün ərzində baxılır.
Başqa universitetə keçid və ixtisas dəyişmənin şərtləri
Bakalavriat səviyyəsində ixtisas yalnız DİM-in müəyyən etdiyi eyni ixtisas qrupu daxilində dəyişdirilə bilər. Tələbənin qəbul balı onun qəbul olunduğu ildə yeni universitetdə həmin ixtisas və təhsilalma forması üzrə minimal keçid balından çox olmalıdır. Xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisaslarda buraxılış və qabiliyyət imtahanlarının nəticələri birlikdə nəzərə alınır. Aşağıdakı hallarda dəyişiklik mümkün deyil:
- həmin dövr üçün kreditlərin yarısı toplanmayıbsa;
- tələbə normativ təhsil müddətindən artıq oxuyursa;
- tələbə kollecdən imtahansız qəbul olunmuş subbakalavrdırsa;
- tədris dili dəyişdirilirsə (ingilis və ya türk dilinə, eləcə də ingilis dilindən məktəbdə oxuduğu dilə keçid istisnadır);
- tələbə təkrar ali təhsil alırsa.
Magistratura səviyyəsində ixtisas (ixtisaslaşma) dəyişdirilə bilməz, yalnız eyni ixtisas üzrə universitet və ya təhsilalma forması dəyişdirilə bilər; bunun üçün magistratura qəbul balı yeni universitetin keçid balından yüksək olmalıdır. Təhsilalma forması yalnız tələbənin qəbul olunduğu ildə həmin ixtisasa bu formada qəbul aparılıbsa dəyişdirilir. Qiyabidən əyaniyə keçən oğlanlardan hərbi xidmətə möhlət arayışı və ya hərbi bilet tələb olunur. Olimpiada qalibləri və beynəlxalq akkreditasiyalı proqram məzunları ixtisası yalnız müvafiq siyahıdakı ixtisaslara dəyişə bilərlər.
Xaricdən Azərbaycan universitetinə köçürmə
Xarici universitetdə oxuyan tələbə Azərbaycana köçərkən kredit və müddət şərtlərinə əməl etməli, həmçinin aşağıdakı göstəricilərdən birinə malik olmalıdır.
| Göstərici | Minimum tələb (bakalavriat) |
|---|---|
| SAT (yeni şkala) | 1200 bal, riyaziyyatdan ən azı 650 |
| TR YÖS | ən azı 75 faiz |
| ЕГЭ | hər fəndən ən azı 75 bal |
| AP / IB / A-Level / ACT | AP 3 və ya 4; IB 25–35; A-Level C və ya B; ACT 27 |
| Universitetin reytinqi | Qəbul ilində THE, QS və ya Shanghai reytinqlərindən birində ilk 500-də olmaq |
Ərizəyə leqallaşdırılmış və tərcümə olunmuş akademik transkript, Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyindən alınmış qismən akademik tanınma şəhadətnaməsi və təhsil haqqı borcunun olmaması barədə arayış əlavə edilir. Akkreditasiyası olmayan xarici universitetlərdə və ya qiyabi oxuyanların köçürülməsinə icazə verilmir. Xaricdə təhsil üzrə Dövlət Proqramı ilə oxuyanlar yalnız proqram üzrə təhsilləri dayandırıldıqdan sonra köçə bilərlər.
Xaric olunma, bərpa və akademik məzuniyyət
Tələbə öz istəyi ilə, intizamı kobud pozduqda (o cümlədən 3 ay ardıcıl dərsə gəlmədikdə və universitetlə əlaqə saxlamadıqda), səhhətinə görə, növbəti tədris ilinə qeydiyyatdan keçmədikdə və ya yekun attestasiyadan keçmədikdə xaric edilir. Hərbi xidmətə çağırış yaşında olan oğlanlar 6 ay ərzində bərpa olunmasalar, möhlət hüququnu itirirlər.
Bərpa xaric olunma tarixindən 15 il ərzində, yalnız əvvəlki universitetə və əvvəlki ixtisas üzrə mümkündür. Bərpa yay və qış tətillərində aparılır. Payız semestrində xaric olunan tələbə növbəti payız, yaz semestrində xaric olunan isə yaz semestrində bərpa olunur. Əvvəlki ixtisas üzrə hazırlıq aparılmırsa, eyni ixtisas qrupundan başqa ixtisasa, universitet ləğv edilibsə, Nazirliyin göstərdiyi müəssisəyə bərpa olunmaq olar. Akademik məzuniyyət isə aşağıdakı hallarda verilir:
| Əsas | Maksimum müddət |
|---|---|
| Müddətli həqiqi hərbi xidmət | Xidmət müddəti (2 ilədək) |
| Ailə vəziyyəti | Təhsil dövründə cəmi 2 ilədək |
| Səhhət (həkim-məsləhət komissiyasının arayışı ilə) | Cəmi 2 ilədək |
| Sosial (analıq) məzuniyyəti | Qanunla müəyyən edilən müddət |
| Dövlət proqramı ilə xaricdə təhsil | Bakalavr 1 il, magistr 6 ay |
| Xaricdə öz hesabına təhsil | 1 ilədək |
Akademik məzuniyyət dövrü təhsil müddətinə daxil edilmir. Məzuniyyətdən qayıdan tələbə əvvəlki statusu ilə (dövlət sifarişli olubsa, ödənişsiz) yaz və ya payız semestrindən təhsilini davam etdirir.
Ödənişlidən ödənişsizə keçid mümkündürmü
Köçürmə qaydalarına görə, universitet və ya ixtisas dəyişən, eləcə də bərpa olunan tələbə təhsilini yalnız ödənişli əsaslarla davam etdirir və yeni qrup üçün müəyyən olunan təhsil haqqını ödəyir. İstisnalar bunlardır: dövlət sifarişi ilə oxuyub eyni ixtisas üzrə universitetini və ya təhsilalma formasını dəyişən tələbə, həmçinin akademik məzuniyyətdən qayıdarkən ixtisası ləğv olunduğu üçün ixtisasını dəyişən tələbə.
Ödənişsiz yerə keçidin əsas yolu qəbul mərhələsindəki əlavə müsabiqədir. Qəbuldan sonra dövlət sifarişli yerlər boş qalarsa, DİM həmin ixtisaslara ödənişli qəbul olunmuş tələbələri qəbul balına görə sıralayır və ən yüksək bal toplayanları ödənişsiz yerlərə keçirir; tələbənin ayrıca müraciət etməsi tələb olunmur. 2026/2027-ci tədris ilində bu yolla bakalavriatda 1870, magistraturada 195 tələbə ödənişsiz təhsil hüququ qazanıb. Təhsil dövründə əla qiymətlərə görə ödənişsiz yerə keçid barədə ümumi qayda qüvvədə olan köçürmə qaydalarında nəzərdə tutulmayıb; belə imkan olub-olmadığını öz universitetinizdən dəqiqləşdirin.
Təhsil haqqını dövlət kimlər üçün ödəyir
"Təhsil haqqında" Qanunun 14.8-1-ci maddəsinə görə, ödənişli əsaslarla oxuyan aşağıdakı tələbələrin təhsil haqqı dövlət büdcəsindən ödənilir:
- valideynlərini itirmiş və valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlar və onların arasından olan şəxslər;
- şəhid ailələrinin üzvləri;
- ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş müharibə veteranları;
- orqanizmin funksiyalarının 61–100 faiz pozulmasına görə əlilliyi olanlar və 18 yaşınadək əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslər;
- Vətənin müdafiəsi ilə bağlı əlilliyi olan, həlak olmuş və ya itkin düşmüş vətəndaşların uşaqları;
- dövlət universitetlərində oxuyan məcburi köçkünlər;
- minatəmizləmə zamanı həlak olmuş minatəmizləyənlərin övladları.
Veteranlar, köçkünlər, şəhid və ya əlil vətəndaşların uşaqları kimi bəzi kateqoriyalar üçün ödəniş müəyyən edilmiş təhsil xərcləri normativi həcmində aparılır, buna görə təhsil haqqı bu normativdən yüksəkdirsə, fərqi ödəmək lazım gələ bilər. Güzəşt portal.edu.az üzərindən, şəxsi kabinetdə "Güzəştli qəbul" bölməsində müvafiq kateqoriya seçilərək tələb olunur, statusu isə universitet təsdiqləyir. Yalnız aztəminatlı ailədən olmaq ali təhsildə avtomatik güzəşt vermir. Belə tələbələr Tələbə Kredit Fondunun güzəştli kreditindən istifadə edə bilərlər. Ən yüksək nəticə göstərən birinci kurs tələbələrinə isə hər il Prezident təqaüdü verilir; məsələn, 2025/2026-cı tədris ilində 102 tələbə bu təqaüdə layiq görülüb.
Tez-tez verilən suallar
Birinci kursda başqa universitetə keçmək olarmı?
Bəli, yay tətilində, əgər birinci il üçün kreditlərin ən azı yarısını toplamısınızsa və qəbul balınız yeni universitetdəki ixtisasın həmin ildəki keçid balından yüksəkdirsə.
İxtisası istənilən ixtisasa dəyişmək olarmı?
Xeyr. Bakalavriatda yalnız eyni ixtisas qrupu daxilində dəyişmək olar, magistraturada isə ixtisas dəyişdirilmir.
Köçəndən sonra ödənişsiz təhsil saxlanılırmı?
Yalnız dövlət sifarişli tələbə eyni ixtisas üzrə universitetini və ya təhsilalma formasını dəyişdikdə. Digər hallarda təhsil ödənişli davam edir.
Xaric olunduqdan neçə il sonra bərpa olunmaq olar?
Xaric olunma tarixindən 15 il ərzində əvvəlki universitetə bərpa üçün müraciət etmək olar. Bərpa yay və qış tətillərində aparılır.
Akademik məzuniyyət nə qədər ola bilər?
Ailə vəziyyəti və səhhətə görə təhsil dövründə ümumilikdə 2 ilədək, hərbi xidmət üçün xidmət müddətinə, xaricdə öz hesabına təhsil üçün 1 ilədək verilir.
Şəhid ailəsinin üzvü özəl universitetdə oxuyursa, təhsil haqqı ödənilirmi?
Bəli. Qanun şəhid ailəsinin üzvləri üçün dövlət, bələdiyyə və özəl ali təhsil müəssisələrində təhsil haqqının dövlət büdcəsindən ödənilməsini nəzərdə tutur.
Mənbə: e-qanun.az – Köçürülmə, bərpa və akademik məzuniyyət Qaydaları, e-qanun.az – "Təhsil haqqında" Qanun, Elm və Təhsil Nazirliyi, AZƏRTAC, Report.az, Prezident təqaüdü haqqında Sərəncam
Şərhlər