Bu gün, 9 oktyabr 2026-cı ildə, Hadrut qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsindən düz 6 il tamam olur. 2020-ci il oktyabrın 9-da Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev xalqa müraciətində Azərbaycan Ordusunun Hadrut qəsəbəsini və 8 kəndi – Çaylı, Yuxarı Güzlək, Gorazıllı, Qışlaq, Qaracallı, Əfəndilər, Süleymanlı və Sur kəndlərini – azad etdiyini elan etdi. Hadrut Vətən müharibəsində işğaldan azad edilən ilk iri qəsəbə-mərkəzlərdən biri idi və onun alınması Şuşa istiqamətində hücumun yolunu açdı. Bu gün Hadrutda "Böyük Qayıdış" davam edir: 2025-ci ilin sentyabrından etibarən qəsəbəyə ilk sakinlər köçürülüb, məscid, yol, elektrik və su infrastrukturu istifadəyə verilib.
2020-ci il 9 oktyabr – nə baş verdi
Vətən müharibəsi 2020-ci il sentyabrın 27-də başladı. Oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhəri azad edildikdən sonra Azərbaycan Ordusu cənub cəbhəsində irəliləyərək Hadrut istiqamətinə yönəldi. Rəsmi mənbələrə görə, qəsəbə ətrafında şiddətli döyüşlər oktyabrın 7-dən başladı; ordu əvvəlcə ətraf strateji yüksəklikləri ələ keçirdi.
Oktyabrın 9-da, saat 17 radələrində Prezident İlham Əliyev xalqa müraciət edərək azad edilmiş yaşayış məntəqələrinin adlarını açıqladı: Hadrut qəsəbəsi, Çaylı, Yuxarı Güzlək, Gorazıllı, Qışlaq, Qaracallı, Əfəndilər, Süleymanlı və Sur kəndləri. Müraciətdə deyilirdi: "Bu kəndlərin və Hadrut qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi tarixi qələbəmizdir". Prezident həmçinin qoşunların strateji yüksəklikləri götürərək daha əlverişli mövqelərə sahib olduğunu bildirdi və müraciəti "Qarabağ Azərbaycandır!" sözləri ilə tamamladı.
Ermənistan tərəfi günlərlə qəsəbənin hələ də öz nəzarətində olduğunu iddia etsə də, oktyabrın 12-də Prezident Hadrutun bütün məhəllələrinin Azərbaycan Ordusunun nəzarətində olduğunu və gecə ərzində erməni xüsusi təyinatlılarının qəsəbəni geri almaq cəhdinin boşa çıxdığını açıqladı. Oktyabrın ortalarında müstəqil mənbələr də Hadrutun Azərbaycan Ordusunun nəzarətində olduğunu təsdiqlədi.
Döyüşün xronologiyası
| Tarix (2020) | Hadisə |
|---|---|
| 27 sentyabr | Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatları başlayır |
| 4 oktyabr | Cəbrayıl şəhəri azad edilir; cənub cəbhəsində irəliləyiş Hadrut istiqamətinə yönəlir |
| 7 oktyabr | Hadrut ətrafında şiddətli döyüşlər başlayır, yüksəkliklər uğrunda mübarizə gedir |
| 9 oktyabr | Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsinin və 8 kəndin azad edildiyini elan edir |
| 10 oktyabr | Moskvada razılaşdırılan humanitar atəşkəs qüvvəyə minir, lakin Hadrut ətrafında toqquşmalar davam edir |
| 12 oktyabr | Prezident Hadrutun bütün məhəllələrinin nəzarətə götürüldüyünü bildirir |
| 14 oktyabr | Hadrut yaxınlığındakı Edişə, Düdükçü, Çiraquz və Edilli kəndləri azad edilir |
| 16 oktyabr | Xırmancıq, Ağbulaq və Axullu kəndləri azad edilir |
| 8 noyabr | Şuşa şəhəri azad edilir – Hadrut istiqamətindən başlayan yürüşün zirvəsi |
| 10 noyabr | Üçtərəfli bəyanat imzalanır, 44 günlük müharibə Azərbaycanın Zəfəri ilə başa çatır |
Hadrut əməliyyatında Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr əsas zərbə qüvvəsi kimi çıxış etdi. Hərbi analitik mənbələrə görə, cənub qoşun qrupu xüsusi təyinatlı və komando bölmələrini dağlıq cinahlardan, mexanikləşdirilmiş hissələri isə dərələr boyu irəliləməklə qəsəbəni əvvəlcə yüksəkliklərdən mühasirəyə aldı; pilotsuz uçuş aparatları və artilleriya hücumu dəstəklədi. Bu döyüşlərdə Azərbaycan Ordusunun onlarla hərbçisi şəhid olub; onların xatirəsi hər il Hadrutda və bütün ölkədə anılır.
Hadrutun strateji əhəmiyyəti
Hadrut keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin rayon mərkəzlərindən biri idi və Cəbrayıl–Füzuli düzənliyi ilə Qarabağın dağlıq mərkəzi arasındakı dar dəhlizdə yerləşir. Dağlıq relyef bu qəsəbəni yan keçməyə imkan vermirdi, buna görə də Hadrutun alınması şimala – Şuşa və Xankəndi istiqamətinə – yolu açırdı. Qəsəbədə Ermənistan silahlı qüvvələrinin 18-ci motoatıcı diviziyasının qərargahı yerləşirdi.
Prezident İlham Əliyev 2021-ci ilin martında Hadrutda dövlət bayrağını qaldıraraq bildirmişdi ki, ilk növbədə ətraf dağlar götürüldü, yüksəkliklər nəzarətə keçdikdən sonra qəsəbənin azad edilməsi qaçılmaz oldu. 2021-ci il dekabrın 24-də Hadrutda yeni hərbi hissənin açılışında isə Prezident bu strateji qəsəbənin azad edilməsinin "gələcək planlarımıza əlavə dəstək verdiyini" vurğuladı. Ordu düşmənin gözləmədiyi istiqamətdən zərbə vurdu: Ermənistan tərəfi Şuşaya hücumu başqa istiqamətdən gözləyirdi. Hadrut əməliyyatı məhz buna görə Vətən müharibəsinin nəticəsini böyük ölçüdə həll edən döyüşlərdən sayılır. Hadrutdan şimaldakı Qırmızı Bazar qəsəbəsi ətrafında da oktyabrın ikinci yarısında döyüşlər getmişdi.
Hadrut bu gün – bərpa və qayıdış
Hadrut qəsəbəsi inzibati baxımdan Xocavənd rayonunun tərkibindədir və Prezidentin Xocavənd rayonu üzrə xüsusi nümayəndəliyinin əhatəsinə daxildir. Müharibədən sonra qəsəbədə bərpa işləri mərhələli şəkildə aparılır:
- İlk sakinlər: 2025-ci il sentyabrın 12-də "Böyük Qayıdış" çərçivəsində Hadruta ilk köç karvanı yola salındı – 10 ailə (41–42 nəfər). Sonrakı karvanlar 2025-ci il dekabrın 17-də (6 ailə, 26 nəfər) və 2026-cı il fevralın 16-da (10 ailə, 47 nəfər) qəsəbəyə çatdı. Eyni dövrdə qonşu Qırmızı Bazar qəsəbəsinə də sakinlər köçürülüb.
- Prezidentin səfəri: 2025-ci il sentyabrın 14-də Prezident İlham Əliyev Hadruta səfər edərək görülən işlərlə tanış oldu, qayıdan sakin Zahid Mustafayevin evində ailə ilə görüşdü.
- Məscid: Təməli 2021-ci ilin oktyabrında qoyulmuş yeni məscid 2025-ci il sentyabrın 14-də açıldı; minarəsi təxminən 25 metr hündürlükdədir, eyni vaxtda 210 nəfər namaz qıla bilər.
- Yaşayış fondu: Qəsəbədə 541 ev qeydə alınıb; 462-si yaşayış üçün yararsız, 79-u qismən yararlı hesab edilir. 2025-ci ilin sonunadək qismən yararlı evlərin bərpası planlaşdırılmışdı. Bundan əlavə 3,6 hektar sahədə 28 ikimərtəbəli fərdi evdən ibarət ilk yaşayış məhəlləsi tikilir; təməli 2023-cü il mayın 5-də Prezident və birinci xanım Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə qoyulub.
- İnfrastruktur: 12,5 kilometrlik Füzuli–Hadrut avtomobil yolu, "Hadrut" qovşaq yarımstansiyası və rəqəmsal idarəetmə mərkəzi, transformator yarımstansiyası, 8 su anbarı, yeni su, kanalizasiya və qaz xətləri istifadəyə verilib. Qəsəbədə hotel, ticarət və iaşə obyektləri yaradılıb.
- Təhsil və səhiyyə: 360 yerlik tam orta məktəbin bərpa layihəsi 2023-cü ildə Prezidentə təqdim edilib. 6 min sakinə xidmət üçün nəzərdə tutulan Ailə Sağlamlıq Mərkəzi əsaslı təmirdən sonra fəaliyyət göstərir, 24 saatlıq təcili yardım xidməti və reanimobil ilə təchiz olunub.
Beləliklə, 2026-cı ilin əvvəlinə Hadruta ən azı 26 ailə (100-dən çox nəfər) qayıdıb; köç mərhələli davam etdiyi üçün aktual rəqəmi Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin məlumatlarından dəqiqləşdirin.
Zəfər yolunda Hadrutun yeri
44 günlük Vətən müharibəsində Hadrut üç səbəbdən xüsusi yer tutur. Birincisi, bu, keçmiş muxtar vilayətin ərazisində azad edilən ilk rayon mərkəzi səviyyəli yaşayış məntəqəsi idi və döyüş ruhuna böyük təsir göstərdi. İkincisi, Hadrutun və ətraf yüksəkliklərin alınması Füzuli (17 oktyabr), Zəngilan (20 oktyabr), Qubadlı (25 oktyabr) və nəhayət Şuşa (8 noyabr) istiqamətində irəliləyişə təhlükəsiz arxa cəbhə yaratdı. Üçüncüsü, dağlıq ərazidə kiçik, yüksək hazırlıqlı bölmələrlə, PUA dəstəyi ilə aparılan bu əməliyyat müasir hərb elmində öyrənilən nümunəyə çevrildi. Elə buna görə də hər il 9 oktyabr Hadrut döyüşlərinin şəhidlərinin anıldığı, qəsəbənin azadlığının qeyd edildiyi gündür.
Tez-tez verilən suallar
Hadrut nə vaxt və hansı kəndlərlə birlikdə azad edilib?
Hadrut qəsəbəsi 2020-ci il oktyabrın 9-da azad edilib. Prezident İlham Əliyev həmin gün Çaylı, Yuxarı Güzlək, Gorazıllı, Qışlaq, Qaracallı, Əfəndilər, Süleymanlı və Sur kəndlərinin də azad edildiyini elan edib.
Hadrut hansı rayona aiddir?
Hadrut qəsəbəsi Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun tərkibindədir. Rayon Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi vasitəsilə idarə olunur.
Hadruta sakinlər nə vaxt qayıdıb?
İlk köç karvanı 2025-ci il sentyabrın 12-də Hadruta çatıb (10 ailə). 2025-ci ilin dekabrında və 2026-cı ilin fevralında növbəti ailələr köçürülüb; qayıdış mərhələli şəkildə davam edir.
Mənbə: Report.az – Prezidentin 9 oktyabr 2020 müraciəti, AZƏRTAC, president.az – Hadruta səfər (14.09.2025), AZƏRTAC – Hadrut məscidinin açılışı, Report.az – Hadrutun azad olunmasından 3 il ötür, Report.az – köç karvanı (17.12.2025), 1news.az – köç karvanı (16.02.2026), AZƏRTAC – Hadrutda hərbi hissənin açılışı (24.12.2021), Modern War Institute – Battle of Hadrut, Wikipedia – Battle of Hadrut
Şərhlər