Azərbaycanda yol hərəkəti qaydalarının pozulmasına görə cərimələr İnzibati Xətalar Məcəlləsinin (İXM) 29-cu fəslində (maddə 327–356) müəyyən edilib. 2026-cı ildə ən çox rast gələn pozuntular üzrə məbləğlər belədir: sürəti 10–20 km/saat aşma – 10 manat, 21–40 km/saat – 50 manat, 41–60 km/saat – 200 manat, 61 km/saat və daha çox – 300 manat; qırmızı işıqda keçmə – 80 manat; kəmər bağlamama – 40 manat; sürərkən telefonu əldə saxlama – 50 manat; sərxoş vəziyyətdə sürmə – 400 manat və ya 6 aydan 1 ilədək vəsiqədən məhrumetmə. Cəriməni qərar qüvvəyə mindikdən sonra 5 iş günü ərzində ödəyənlər məbləğin 10 faizindən azad olunur.
Ən çox rast gələn pozuntular və cərimələr: cədvəl
Cədvəldə İXM-in 2026-cı ilin oktyabrına qüvvədə olan redaksiyası üzrə fiziki şəxslər (sürücülər) üçün məbləğlər verilib. Bəzi maddələrdə eyni pozuntunun ağırlaşdırıcı hallarda (təkrar törədilmə, zərər vurulma) daha yüksək sanksiyası var.
| Pozuntu | İXM maddəsi | Cərimə / tənbeh | Bal |
|---|---|---|---|
| Sürəti 10–20 km/saat aşma | 328.1 | 10 ₼ | – |
| Sürəti 21–40 km/saat aşma | 328.2 | 50 ₼ | 2 |
| Sürəti 41–60 km/saat aşma | 328.3 | 200 ₼ | 3 |
| Sürəti 61 km/saat və daha çox aşma | 328.4 | 300 ₼ | 4 |
| Qırmızı işıqda (svetoforun qadağanedici işarəsində) keçmə, "Giriş qadağandır" nişanı, əks zolağa çıxmaqla ötmə | 327.2 | 80 ₼ | 3 |
| Yol nişanı və nişanlanma tələblərinə riayət etməmə, araməsafə, manevr qaydaları | 327.1 | 40 ₼ | – |
| Birtərəfli yolda əks istiqamətdə hərəkət | 327.4 | 150 ₼ | 4 |
| Polisin saxlamaq tələbini yerinə yetirməmə, dəmiryol keçidi qaydaları | 327.3 | 100 ₼ | 4 |
| Yol-nəqliyyat hadisəsi yerindən yayınma | 327.6 | 100 ₼ | 4 |
| Təhlükəsizlik kəmərini bağlamama | 329.1 | 40 ₼ | – |
| Motodəbilqəsiz motosiklet sürmə | 329.2 | 40 ₼ | – |
| Sürərkən telefonu əldə saxlamaqla istifadə | 342.6 | 50 ₼ | – |
| Piyada keçidində piyadaya yol verməmə | 330 | 50 ₼ | – |
| Xüsusi siqnallı (təcili yardım, yanğınsöndürən) nəqliyyata yol verməmə | 331 | 100 ₼ | 3 |
| Sərxoş vəziyyətdə sürmə (alkoqol, 0,3 promil və yuxarı) | 333.1 | 400 ₼ və ya vəsiqədən 6 ay – 1 il məhrumetmə | 5* |
| Sərxoş sürmənin il ərzində təkrarı | 333.2 | 500 ₼ + 2 il məhrumetmə, və ya 15 günədək həbs + 2 il məhrumetmə | – |
| Narkotik təsiri altında sürmə | 333-1.1 | 600 ₼ və ya 6 ay – 1 il məhrumetmə | – |
| Tibbi müayinədən (alkotest) imtina | 343.1 | Sərxoş sürmə ilə eyni: 400 ₼ və ya 6 ay – 1 il məhrumetmə | 5* |
| Vəsiqəsiz (idarəetmə hüququ olmadan) sürmə | 332.2 | 100 ₼; təkrar – 300 ₼ | – |
| Texniki baxışdan keçməmiş avtomobili sürmə | 339.1-1 | 50 ₼ | – |
| İcbari avtomobil sığortası olmadan sürmə | 469.3 | 50 ₼ (20 gün ərzində sığorta bağlanmalıdır) | – |
| Dayanma və durma qaydalarını pozma | 346.1 | 20 ₼ | – |
| Avtobus dayanacağında və ya 15 m yaxınlığında dayanma | 346.2 | 40 ₼ | – |
| Ödənişli parklanma haqqını ödəməmə, parklanma üsulunu pozma, əlil yerində park | 346-1.1–346-1.4 | 10 ₼ (hər hal üzrə) | – |
| Şüşələrə icazə verilməyən örtük (tündləşdirmə) çəkmə | 342.2.4 | 150 ₼ | – |
| Səs gücünü artırmaq üçün egzoz sisteminin dəyişdirilməsi | 342.3 | 500 ₼; təkrar – 1000 ₼ | – |
| Antiradar, nömrəni gizlədən örtük, nümayişkaranə səs siqnalı | 342.9 | 500–800 ₼ + cihazın müsadirəsi | – |
| Nömrə nişanı olmadan və ya saxta nömrə ilə sürmə | 342.7 | 100 ₼ | 4 |
| Piyadanın qırmızı işıqda və ya keçiddən kənar keçməsi | 338.1–338.2 | 20 ₼ (80 km/saat-dan sürətli yolda – 40 ₼) | – |
* Sərxoş sürməyə və alkotestdən imtinaya görə vəsiqədən məhrumetmə əvəzinə yalnız cərimə tətbiq edildikdə həmin xəta 5 balla qiymətləndirilir (İXM 327, Qeyd 5). Sürət həddinin özü "Yol hərəkəti haqqında" Qanunun 50-ci maddəsi ilə müəyyən olunur: yaşayış məntəqələrində 60 km/saat, şəhərdən kənar yollarda 90 km/saat, avtomagistrallarda 110 km/saat, 2026-cı ilin fevralından isə ödənişli avtomagistrallarda 130 km/saat.
Bal sistemi: neçə baldan sonra vəsiqə dayandırılır?
İXM-in 327.7-ci maddəsinə görə, balla qiymətləndirilən xətaları törətməklə bir il ərzində 20 və daha çox bal toplayan sürücünün nəqliyyat vasitəsini idarə etmək hüququ 6 ay müddətinə məhdudlaşdırılır. Ballar belə paylanır: 328.2 (21–40 km/saat) – 2 bal; 327.2 (qırmızı işıq), 328.3 (41–60 km/saat), 331 – 3 bal; 327.3–327.6, 328.4 (61+ km/saat), 342.7, 346.3 – 4 bal; sərxoş sürmə, alkotestdən imtina və yüngül bədən xəsarətinə səbəb olma cərimə ilə nəticələndikdə – 5 bal. Hər bal tənbeh haqqında qərar qüvvəyə mindiyi vaxtdan 1 il qüvvədə olur və sonra silinir. Bir neçə xəta eyni vaxtda baxılarkən ən ağır xətanın balı və hər digər xəta üçün 1 bal toplanır. Balları "Elektron hökumət" portalında və Daxili İşlər Nazirliyinin cərimə xidmətində vəsiqə nömrəsi ilə yoxlamaq olar.
Radar kameralar və avtomatik cərimələr
Sürət, qırmızı işıq, kəmər, zolaq, piyada keçidi, texniki baxış, sığorta və parklanma pozuntuları (İXM 327.1–327.5, 328, 329.1, 329.2, 330, 339.1-1, 346.3, 346-1, 469.3) foto-video qeydiyyat funksiyalı xüsusi texniki vasitələrlə aşkar edildikdə, İXM-in 122-ci maddəsinə əsasən sürücünün iştirakı olmadan real vaxt rejimində elektron qərar çıxarılır və avtomobilin qeydiyyatda olan istifadəçisinə SMS göndərilir. Kameraların aşkar etdiyi pozuntuya görə polis avtomobili saxlamır. Avtomatik qeydiyyat zamanı cərimə sanksiyanın aşağı həddində təyin edilir. Kəmər pozuntusu gün ərzində kamera ilə təkrar qeydə alınsa, ikinci dəfə cərimə yazılmır. Eyni gün ərzində ardıcıl kameralarda sürət pozuntusu isə hər dəfə ayrıca cərimələnir.
Cərimənin ödənilməsi: müddət, güzəşt və üsullar
İXM-in 150-ci maddəsinə görə, cərimə qərar qanuni qüvvəyə mindikdən sonra 30 gün ərzində ödənilməlidir (məhkəmə qərarı üzrə – 10 gün). Yol hərəkəti cərimələrində 10 faiz güzəşt var: qərarı dərhal və ya qüvvəyə mindiyi gündən 5 iş günü ərzində icra edənlər cərimənin 10 faizindən azad olunur. 30 gün ərzində ödənilməyən cərimə əməkhaqqından tutulmaq üçün iş yerinə göndərilir və ya məcburi icraya yönəldilir; ödənilməmiş cərimələr yığılarsa, avtomobilin qeydiyyat əməliyyatları və texniki baxış keçməsi mümkün olmur.
- cerime.mia.gov.az – DİN-in cərimə yoxlama və ödəmə portalı (nömrə nişanı və sürücülük vəsiqəsi / FİN ilə);
- e-gov.az – "Elektron hökumət" portalında DİN xidmətləri: cərimə və bal yoxlanışı, onlayn ödəniş;
- ASAN ödəniş (asanpay.az) və Mərkəzi Bankın Hökumət Ödəniş Portalı (epayment.cbar.az);
- bank tətbiqləri (ABB, Kapital Bank, Unibank və s.), eManat, MilliÖn, ExpressPay terminalları və Azərpoçt şöbələri.
Nağd pul polis əməkdaşına verilmir: İXM-in 150.4-cü maddəsinə görə cərimə yalnız bank, poçt, kart və ya internet vasitəsilə ödənilir; cəriməni birbaşa nağd alan əməkdaş özü 300–500 manat cərimələnir (339.4).
Cəriməyə etiraz qaydası
İXM-in 128–130-cu maddələrinə əsasən, qərarın surəti rəsmi qaydada təqdim edildiyi vaxtdan 10 gün ərzində şikayət vermək olar. Şikayət yuxarı səlahiyyətli orqana (Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinə, rayon polis idarəsinə) və ya yaşayış yeri üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə verilir; şikayətdən dövlət rüsumu tutulmur. Üzrlü səbəbdən buraxılmış müddət vəsatətlə bərpa edilə bilər. Kamera cəriməsinə etiraz edərkən qərarın nömrəsini, foto-video materialı, nəqliyyat vasitəsinin həmin vaxt başqa şəxsdə olduğunu təsdiqləyən sənədləri (icarə müqaviləsi, etibarnamə) əlavə edin. Elektron müraciət üçün dyp.gov.az saytındakı "E-müraciət" bölməsindən və mia.gov.az elektron xidmətlərindən istifadə etmək olar. Kameraların yazdığı pozuntuda avtomobili başqası sürübsə, hüquqi şəxs sürücü barədə məlumatı sorğudan 5 gün ərzində verməlidir (İXM 347).
Son dəyişikliklər (2023–2026)
- İyun 2023: qırmızı işıq cəriməsi 60-dan 80 manata, sürəti 41–60 km/saat aşma 150-dən 200 manata, 61+ km/saat 250-dən 300 manata, əks istiqamətdə hərəkət 100-dən 150 manata qaldırıldı; narkotik təsiri altında sürmə üçün ayrıca 333-1 və 334-1 maddələri (600–1000 manat, həbs) əlavə edildi; sərxoş sürmənin təkrarı 500 manat oldu.
- Avqust 2025 (Qanun 225-VIIQD): protokol və qərarların bort kompüterində elektron tərtibi, ödənilməmiş protokolların 2 gün ərzində məhkəməyə göndərilməsi qaydaları dəqiqləşdirildi.
- Fevral 2026 (Qanun 361-VIIQD): "Yol hərəkəti haqqında" Qanuna ödənişli avtomagistrallarda 130 km/saat həddi əlavə edildi.
- İyul 2026 (Qanun 471-VIIQD): "Yol hərəkəti haqqında" Qanunda protokolların informasiya sisteminə yerləşdirilməsi ilə bağlı texniki dəyişikliklər; cərimə məbləğlərinə toxunulmayıb.
Tez-tez verilən suallar
Sürəti 15 km/saat aşdım – cərimə nə qədərdir?
10 manat (İXM 328.1). Bu pozuntuya bal verilmir; 5 iş günü ərzində ödəsəniz 9 manat ödəyirsiniz.
Sərxoş sürməyə görə vəsiqə mütləq alınır?
İlk dəfə üçün ya 400 manat cərimə, ya da 6 aydan 1 ilədək məhrumetmə tətbiq olunur – qərarı məhkəmə verir. Təkrar halda 2 il məhrumetmə mütləqdir, üstəlik 500 manat cərimə və ya 15 günədək həbs.
Cəriməni ödəməsəm nə olar?
30 gündən sonra qərar məcburi icraya göndərilir, məbləğ əməkhaqqından və ya bank hesabından tutula bilər, avtomobilin qeydiyyat əməliyyatları və texniki baxış bloklanır.
Kamera cəriməsi SMS-lə gəlib, amma maşını mən sürmürdüm?
10 gün ərzində qərarı qəbul edən orqana və ya məhkəməyə şikayət verin və faktiki sürücü barədə sübut (icarə müqaviləsi, etibarnamə) əlavə edin. Hüquqi şəxslərin avtomobilləri üçün sürücünün adı 5 gün ərzində bildirilməlidir.
Şüşə tündləşdirməyə görə cərimə neçə manatdır?
İcazə verilməyən örtüyə görə 150 manat (İXM 342.2.4). İcazə verilən işıqkeçirmə normaları "Yol hərəkəti haqqında" Qanun və texniki tələblərlə müəyyən edilir.
Telefonla danışmağa görə cərimə var, bəs hands-free?
Cərimə (50 manat, 342.6) yalnız telefonu əldə saxlamaqla istifadəyə görədir; qulaqlıq və ya avtomobilin səs sistemi ilə danışmaq cərimələnmir.
Mənbə: İnzibati Xətalar Məcəlləsi (rəsmi mətn), İXM-ə dəyişikliklər, 23 iyun 2023, Qanun 225-VIIQD (Milli Məclis), Qanun 361-VIIQD, Qanun 471-VIIQD, Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi, Report.az
Şərhlər