Dövlət Statistika Komitəsi oktyabrın 9-da 2026-cı ilin yanvar-sentyabr ayları üzrə əsas makroiqtisadi göstəriciləri açıqlayıb. Doqquz ayda ölkədə 102 milyard 48,2 milyon manatlıq ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsal olunub ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,5 faiz çoxdur. Eyni gün Maliyyə Nazirliyi dövlət büdcəsinin 9 aylıq icrasına dair məlumat yayıb: büdcə gəlirləri proqnozu 2,8 faiz üstələyərək 29,3 milyard manata çatıb.
ÜDM: qeyri-neft sektoru artımı çəkir
Komitənin məlumatına görə, son bir ildə neft-qaz sektorunun ÜDM-dəki dəyəri 1,2 faiz azalaraq 30 milyard 326,5 milyon manata enib. Qeyri-neft-qaz ÜDM isə 2,6 faiz artaraq 71 milyard 721,7 milyon manata yüksəlib. Beləliklə, iqtisadi artımın əsas mənbəyi yenə də qeyri-neft sahələri olub. Sənaye sektorunda 9 ayda 51 milyard manatdan çox məhsul istehsal edilib, pərakəndə ticarət dövriyyəsi isə 3,8 faiz artaraq 50 milyard 774,7 milyon manat təşkil edib.
Gəlirlər və əməkhaqqı
Yanvar-sentyabr aylarında əhalinin nominal gəlirləri 72 milyard 711,7 milyon manata çatıb; bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9,6 faiz çoxdur. Muzdla çalışan işçilərin orta aylıq nominal əməkhaqqı yanvar-avqust ayları üzrə 1173 manat olub və bir il əvvəlki göstəricini 7,2 faiz üstələyib. Komitə əməkhaqqının 1200 manat həddinə yaxınlaşdığını qeyd edir.
Qiymətlər tərəfində vəziyyət sabitdir: 9 ayda istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 5,7 faiz artıb. Bu göstərici 8 aylıq orta illik inflyasiya ilə eynidir, yəni sentyabrda inflyasiya tempində dəyişiklik olmayıb. Gəlirlərin inflyasiyadan sürətli artması real gəlirlərin də yüksəldiyini göstərir.
Valyuta ehtiyatları və xarici borc
Oktyabrın 1-nə Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89 milyard 380,7 milyon ABŞ dolları təşkil edib. İllik müqayisədə ehtiyatlar 9,7 faiz artıb, lakin sentyabrın 1-dəki 90 milyard 769,7 milyon dollar səviyyəsindən bir qədər geri çəkilib. Xarici dövlət borcu isə 4 milyard 509,5 milyon dollara bərabər olub ki, bu da ötən ilin eyni tarixinə nisbətən 7,8 faiz azdır. Ehtiyatların xarici borcu təxminən 20 dəfə üstələməsi ölkənin maliyyə dayanıqlığının əsas göstəricilərindən sayılır.
Dövlət büdcəsi: gəlirlər proqnozdan çox
Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, yanvar-sentyabr aylarında dövlət büdcəsinin gəlirləri 29 milyard 312,1 milyon manat təşkil edib. Bu, proqnozdan 787,7 milyon manat və ya 2,8 faiz çoxdur; ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə isə artım 169,7 milyon manat (0,6 faiz) olub. Həmin dövrdə büdcə xərcləri 25 milyard 348,2 milyon manat məbləğində icra edilib ki, bu da keçən ilə nisbətən 680 milyon manat və ya 2,8 faiz çoxdur. Xəzinədarlıq orqanları 9 ayda 984 mindən çox ödəniş tapşırığı icra edib.
İcmal büdcənin gəlirləri 36 milyard 730,8 milyon manat, xərcləri isə 30 milyard 89,9 milyon manat olub. Beləliklə, həm dövlət, həm də icmal büdcə doqquz ayı profisitlə başa vurub.
Əsas göstəricilər bir baxışda
| Göstərici | Yanvar-sentyabr 2026 | Dəyişmə (illik) |
|---|---|---|
| ÜDM | 102 048,2 mln manat | +1,5 faiz |
| Qeyri-neft-qaz ÜDM | 71 721,7 mln manat | +2,6 faiz |
| Əhalinin nominal gəlirləri | 72 711,7 mln manat | +9,6 faiz |
| Orta aylıq əməkhaqqı (yanvar-avqust) | 1173 manat | +7,2 faiz |
| İnflyasiya | 5,7 faiz | dəyişməyib |
| Strateji valyuta ehtiyatları (1 oktyabr) | 89 380,7 mln dollar | +9,7 faiz |
| Xarici dövlət borcu (1 oktyabr) | 4 509,5 mln dollar | -7,8 faiz |
| Dövlət büdcəsinin gəlirləri | 29 312,1 mln manat | +0,6 faiz |
Kontekst
2026-cı ilin birinci yarısında da ÜDM artımı təxminən eyni səviyyədə, yəni 1,5 faiz ətrafında qalmışdı. Neft hasilatının təbii azalması fonunda hökumət qeyri-neft sektorunun, xüsusilə emal sənayesi, nəqliyyat-logistika və kənd təsərrüfatının inkişafına üstünlük verir. Bu ilin 9 aylıq nəticələri həmin strategiyanın davam etdiyini göstərir: neft-qaz ÜDM azalsa da, ümumi iqtisadiyyat böyüyüb, büdcə gəlirləri proqnozu üstələyib və valyuta ehtiyatları illik hesabla artmaqda davam edib. Gələn ilin dövlət büdcəsi layihəsi hazırda Milli Məclisdə müzakirəyə hazırlanır və bu göstəricilər 2027-ci il üçün proqnozların əsasını təşkil edəcək.
Mənbə: APA, Qafqazinfo
Şərhlər