Laboratoriya qabında birləşdirilən üç insan "mini-beyni" tək organoidin bacarmadığı bir işi öyrənib — müxtəlif siqnalları bir-birindən ayırd etməyi. ScienceAlert-in oktyabrın 1-də məlumat verdiyinə görə, Tokio Universitetinin neyrobioloqu Yoşiho İkeuçinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat "Communications Biology" jurnalında dərc olunub.
Alimlər insan induksiya olunmuş pluripotent kök hüceyrələrindən beyin organoidləri — sinir hüceyrələrindən ibarət kiçik üçölçülü toxuma topaları — yetişdiriblər. Sonra onları elektrodlarla örtülmüş çiplərin üzərində bir, iki və üç organoiddən ibarət konfiqurasiyalarda yerləşdirib, iki həftə ərzində elektrik siqnalları ilə stimullaşdırıb və sinir fəaliyyətini qeydə alıblar.
Nəticə gözlənilməz olub. Üç organoiddən ibarət şəbəkə zamanla müxtəlif mənbələrdən gələn siqnalları fərqləndirməyi öyrənib: cavablar getdikcə daha sürətli və bir-birindən daha aydın fərqlənən olub. Tək və cüt organoidlərdə isə belə irəliləyiş müşahidə edilməyib.
Tədqiqatçılar həmçinin müəyyən ediblər ki, bu öyrənmə sadəcə zamanla böyümənin deyil, təkrarlanan stimulyasiyanın nəticəsidir. Tədqiqat müəllifləri yazırlar: "Təşkil olunmuş modul şəbəkəyə təkrar daxil olan siqnal eyni şəraitdə yaradılmış organoidləri funksional cəhətdən fərqlənən modullara çevirə bilər".
Alimlərin fikrincə, nəticələr onu göstərir ki, siqnalları ayırd etmək kimi bacarıq — mürəkkəb informasiya emalının təməl qabiliyyəti — üçün beynin modul quruluşu zəruri ola bilər. Başqa sözlə, bir-biri ilə əlaqəli ayrı-ayrı bölmələrdən ibarət şəbəkə tək, bütöv toxumadan daha çox şey "öyrənə" bilir. Bu, insan beyninin niyə məhz bu cür təşkil olunduğunu anlamaq üçün yeni ipucu verir.
Beyin organoidləri son illərdə neyrobiologiyanın ən fəal istiqamətlərindən birinə çevrilib. Onlar real insan beyni deyil və şüura malik deyillər, lakin sinir hüceyrələrinin necə əlaqə qurduğunu, siqnalları necə emal etdiyini və xarici təsirlərə necə uyğunlaşdığını canlı toxuma üzərində öyrənməyə imkan verir. Tokio Universitetinin təcrübəsi isə göstərir ki, bu kiçik toxumalar bir-birinə qoşulduqda tək halda olmayan yeni xüsusiyyətlər qazana bilir.
Mənbə: ScienceAlert
Şərhlər