Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) sədri Taleh Kazımov "Global Finance" jurnalına müsahibəsində bildirib ki, enerji qiymətlərinin ölkə iqtisadiyyatına təsirinin ümumi nəticəsi müsbətdir, sabit məzənnə isə idxal inflyasiyasının əhəmiyyətli hissəsini neytrallaşdırır. Müsahibə oktyabrın 16-da yerli mediada yayılıb.
AMB sədri xatırladıb ki, Azərbaycan açıq və kiçik iqtisadiyyatdır: 2025-ci ildə xarici ticarət dövriyyəsinin ÜDM-ə nisbəti 79,8 faiz olub. Onun sözlərinə görə, enerji qiymətləri iqtisadiyyata istiqaməti fərqli olan üç kanal vasitəsilə təsir edir.
Neft və qaz bahalaşanda nə baş verir
T.Kazımovun hesablamalarına görə, neftin qiymətinin bir barel üçün 10 ABŞ dolları artması cari hesabın profisitini təxminən 1,2 milyard dollar, qazın hər min kubmetrinin 50 dollar bahalaşması isə təxminən 900 milyon dollar artırır. Digər tərəfdən, Azərbaycanın qeyri-neft idxalının təxminən 80 faizi enerji idxal edən ölkələrin payına düşür. Neftin qiymətinin 10 faiz bəndi artması həmin ticarət tərəfdaşlarında inflyasiyanı təxminən 0,67 faiz bəndi yüksəldir və bu bahalaşma idxal yolu ilə Azərbaycana ötürülə bilər.
AMB sədrinə görə, bu şəraitdə nominal effektiv məzənnə inflyasiya təzyiqinin əhəmiyyətli hissəsini cilovlayır. Üçüncü kanal isə strateji aktivlərin dəyərindəki dəyişikliklərdir. Üç kanalın ümumi təsiri müsbətdir.
Kontekst üçün qeyd edək ki, oktyabrın 16-da "Azeri Light" markalı neftin Auqusta limanında bir bareli 119,04 dollar olub, AMB-nin müəyyən etdiyi rəsmi məzənnəyə görə isə 1 ABŞ dolları dəyişməyərək 1,7000 manata bərabərdir.
Manat nominal lövbər olaraq qalır
T.Kazımov pul siyasəti çərçivəsinin üç sütuna söykəndiyini bildirib: məzənnə sabitliyi, faiz dəhlizi və strateji valyuta ehtiyatları. "Məzənnə sabitliyi əsas nominal lövbər rolunu oynayır. Məzənnənin dominant transmissiya kanalı olduğu şəraitdə sabit məzənnə idxal inflyasiyasının əhəmiyyətli hissəsini neytrallaşdırır", – deyə o vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, inflyasiya gözləntiləri 4±2 faiz diapazonunda qalır. Bu ilin iyun ayının sonuna strateji valyuta ehtiyatları 700 milyon dollar artaraq 85,8 milyard dollara çatıb. Bu məbləğ ÜDM-in 125 faizindən çoxdur və geniş pul kütləsinin təxminən 400 faizini əhatə edir.
İnflyasiya proqnozları
AMB-nin baza proqnozuna əsasən, illik inflyasiyanın 2026-cı ilin sonuna 6,1 faiz, 2027-ci ilin sonuna isə 5,8 faiz olacağı gözlənilir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu ilin yanvar-sentyabr aylarında ortaillik inflyasiya 5,7 faiz təşkil edib. Niderlandın ING bank qrupu oktyabrın 15-də açıqladığı qiymətləndirmədə 2026-cı il üçün 5,7 faiz, 2027-ci il üçün 5,6 faiz inflyasiya proqnozlaşdırıb.
T.Kazımov əsas məqsədin qiymət sabitliyinin qorunması olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, prioritet hədəfi dəyişmək deyil, məzənnə sabitliyini qoruyaraq faiz dərəcələrinin ötürücülüyünü gücləndirmək və banklararası AZIR faiz dərəcəsini əlavə lövbər kimi istifadə etməkdir. AMB proqnozlaşdırma imkanlarını məlumat analitikası və süni intellekt vasitəsilə təkmilləşdirməyi də prioritetlər sırasında görür.
Vətəndaş üçün nə deməkdir
Sabit məzənnə xaricdən gələn malların, o cümlədən ərzaq, geyim, texnika və avtomobillərin manatla qiymətində kəskin sıçrayışların qarşısını alır, manatla əmanət saxlayanlar üçün də məzənnə riskini azaldır. Bununla belə, proqnozlar qiymətlərin artmaqda davam edəcəyini göstərir: təxminən 6 faizlik illik inflyasiya o deməkdir ki, bu gün 100 manata alınan istehlak səbəti bir il sonra orta hesabla 106 manata başa gələ bilər.
AMB sədri iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə də toxunub. Onun sözlərinə görə, qeyri-neft sektorunun ÜDM-də payı təxminən 70 faizdir. Bu ilin ilk altı ayında tikintidə 13 faiz azalma olsa da, nəqliyyat və logistikada 8 faiz, informasiya və rabitədə 7,5 faiz, qeyri-neft sənayesində 4,1 faiz artım qeydə alınıb. Qeyri-neft sektoruna investisiyalar 5,5 faiz artıb, özəl investisiyalar 20,8 faiz yüksələrək dövlət investisiyalarının 3,8 faiz azalmasını kompensasiya edib.
"Pul siyasəti iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini dəstəkləyə bilər, lakin bu prosesi təmin edə bilməz", – deyə AMB sədri bildirib. O, həmçinin "2024–2026-cı illər üzrə maliyyə sektorunun inkişafı Strategiyası"nın icra səviyyəsinin 2024-cü ildə 81,8 faiz, 2025-ci ildə isə 85,6 faiz olduğunu açıqlayıb.
Mənbə: Trend
Şərhlər