Sosial sığorta stajı sizin xeyrinizə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ödənilmiş iş dövrlərinin, üstəgəl qanunla staja daxil edilən bəzi dövrlərin (həqiqi hərbi xidmət, işsizlikdən sığorta ödənişi alınan müddət və s.) cəmidir. Rəsmiləşdirilməmiş, haqqı ödənilməmiş iş staja düşmür. Stajınızı, əmək müqavilələrinizi və pensiya kapitalınızı Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin e-sosial portalında fərdi şəxsi hesabınızdan yoxlaya, oradan elektron arayış ala bilərsiniz. 2026-cı il iyulun 1-dən fərdi hesablar sosial sığorta nömrəsi (SSN) əvəzinə FİN ilə aparılır. İşəgötürən haqqı ödəmirsə, əvvəlcə ondan yazılı izahat tələb edin, sonra Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna (142), Dövlət Vergi Xidmətinə (195-1), Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə və ya məhkəməyə müraciət edin. Yaşa görə pensiya üçün 65 yaş və ya ən azı 25 il sığorta stajı, ya da minimum pensiyanı təmin edən kapital (46 080 manat) tələb olunur. Rəqəmlər 2026-cı il oktyabr vəziyyətinə görədir, dəyişə bilər – rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin.
Qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır, hüquqi və ya maliyyə məsləhəti deyil. Konkret mübahisə üzrə DSMF-yə, hüquqşünasa və ya səlahiyyətli quruma müraciət edin.
Sosial sığorta stajı və əmək stajı: fərq nədir
"Sosial sığorta haqqında" Qanuna (18 fevral 1997, № 250-IQ) görə sığorta stajı sığortaolunanın xeyrinə sığorta haqqı ödənilən əmək fəaliyyəti dövrlərinin ümumi müddətidir. "Əmək pensiyaları haqqında" Qanun (2006) isə bu anlayışı genişləndirir: staja haqq ödənilən iş dövrləri ilə yanaşı qanunla daxil edilən digər dövrlər də aid edilir. Əmək stajı (iş stajı) isə daha geniş, gündəlik anlayışdır: bir yerdə və ya ümumilikdə nə qədər işlədiyinizi göstərir və əmək hüquqlarında, məsələn məzuniyyətdə nəzərə alına bilər. Pensiya hüququ üçün həlledici olan sığorta stajıdır.
Qanunun 21-ci maddəsinə görə sığorta stajına bunlar daxildir:
- əmək müqaviləsi ilə iş, dövlət qulluğu, hərbi xidmət, sahibkarlıq – sığorta haqqı ödənilmək şərtilə;
- müddətli həqiqi hərbi (alternativ) xidmət;
- işsizlikdən sığorta ödənişi alınan və ya işsizin peşə hazırlığı keçdiyi müddət;
- 81–100 faiz əlilliyi olan şəxsə, əlilliyi olan uşağa və ya 70 yaşdan yuxarı ahıla qulluq müddəti;
- müvəqqəti əmək qabiliyyətsizliyi müavinəti alınan müddət;
- qanunsuz həbs və ya işdən qanunsuz kənarlaşdırma səbəbindən işlənməyən müddət.
Staj təqvim üzrə (il, ay, gün) hesablanır. Eyni vaxtda iki fəaliyyət olubsa, onlar toplanmır – sizin seçiminizlə biri götürülür.
Fərdi şəxsi hesab və pensiya kapitalı
"Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçot haqqında" Qanuna (27 fevral 2001, № 221-IIQ) əsasən hər sığortaolunan üçün ömürlük fərdi şəxsi hesab açılır. Orada sığorta stajı, haqq hesablanan əməkhaqqı, işəgötürənin hər ay üçün hesabladığı və faktiki ödədiyi sığorta haqqı, 2006-cı ilədək hüquqlara görə şərti kapital və xüsusi hesabdakı vəsait qeyd olunur. 27 fevral 2026-cı il tarixli 367-VIIQD nömrəli Qanunla 1 iyul 2026-dan hesabın identifikatoru FİN-dir, əmək müqaviləsində SSN göstərmək tələbi də çıxarılıb.
Sığorta-pensiya kapitalı fərdi hesabın sığorta hissəsində toplanan məbləğdir. Qanuna görə ödənilmiş məcburi sığorta haqlarının 90 faizi bu hissədə qeydə alınır və kapital hər il indeksləşdirilir. Pensiyanın məbləği bu kapitaldan hesablanır, staj isə əsasən pensiya hüququnun yaranıb-yaranmamasını müəyyən edir.
Stajı və fərdi hesabı necə yoxlamaq
- Nazirliyin e-sosial portalına (e-social.gov.az) rəqəmsal identifikasiya ilə daxil olun.
- Fərdi şəxsi hesab bölməsində stajı, hər ay üzrə hesablanmış və ödənilmiş haqları, pensiya kapitalını yoxlayın.
- Əmək müqavilələri bölməsində işə qəbul və xitam tarixlərinin düzgünlüyünü tutuşdurun.
- Lazım olarsa, fərdi şəxsi hesabdan elektron arayış götürün.
- Pensiya kalkulyatoru xidməti ilə mövcud kapitala görə gələcək pensiyanı təxmini hesablayın.
Nazirliyin məlumatına görə e-sosial portalı vasitəsilə 30-dan çox növ elektron arayış almaq mümkündür. DSMF-nin 20 oktyabr 2026-cı il açıqlamasına əsasən təkcə 2026-cı ilin doqquz ayında fərdi şəxsi hesab üzrə 33 355 elektron arayış alınıb. Nəzərə alın ki, işəgötürənlər sığorta haqları üzrə hesabatları rüblük təqdim edir, buna görə hesabdakı rəqəmlər rübün emalı başa çatanadək müvəqqəti dəyişə bilər. Məlumatla razı deyilsinizsə, Fərdi uçot haqqında Qanunun 8.1.3-cü maddəsinə görə onların dəqiqləşdirilməsi üçün DSMF-yə, işəgötürənə və ya haqlara nəzarət edən quruma müraciət etmək hüququnuz var.
Elektron əmək müqaviləsi və staj
Staj sizin adınıza bağlanmış əmək müqaviləsindən başlayır. Dövlət Vergi Xidmətinin 2026-cı il məlumat bukletinə görə əmək müqaviləsi tərəflərin gücləndirilmiş elektron imzası ilə imzalandıqda, son imza tarixindən qüvvəyə minir. İşəgötürən müqaviləni sistemdə rəsmiləşdirmədən sizi işlədirsə, həmin dövrə haqq ödənilmir və o, staja düşmür. Belə hal üçün işəgötürənə Vergi Məcəlləsinin 58.10-cu maddəsi ilə hər işçiyə görə, pozuntunun təkrarlanmasından asılı olaraq, 2 000–6 000 manat maliyyə sanksiyası, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.1-ci maddəsi ilə hüquqi şəxsə 20 000–25 000 manat cərimə nəzərdə tutulub. 10 və daha çox işçi qeyri-rəsmi işlədildikdə Cinayət Məcəlləsinin 162-1.1-ci maddəsi tətbiq oluna bilər.
2006-cı ilədək olan staj əmək kitabçası və arxiv sənədləri ilə təsdiqlənir. Pensiya avtomatik təyin edilərkən 2018-ci il iyulun 1-nə fərdi hesabında kapitalı olanların 2006-cı ilədək stajı şərti olaraq götürülür: 2019–2025-ci illərdə 25 il, 2026-cı ildən hər il bir il az. Faktiki staj daha çoxdursa, sənədlə sübut edərək onun nəzərə alınmasını istəyə bilərsiniz.
İşəgötürən sosial sığorta haqqını ödəmirsə nə etməli
Haqqın hesablanması və ödənilməsinə nəzarət, borcun alınması və gecikməyə görə faizlər Vergi Məcəlləsində vergilər üçün nəzərdə tutulan qaydada aparılır (Sosial sığorta haqqında Qanunun 9-1-ci maddəsi). Sığorta haqqı hər ay üçün hesablanır və növbəti ayın 15-dən gec olmayaraq ödənilməlidir. Ardıcıllıq belədir:
- e-sosial portalında hansı aylar üçün haqqın hesablanmadığını və ya ödənilmədiyini müəyyən edin, arayış götürün.
- İşəgötürənə yazılı müraciət edib izahat və borcun ödənilməsini tələb edin.
- Nəticə olmasa, DSMF-yə (çağrı mərkəzi 142, [email protected]) fərdi hesab məlumatlarının dəqiqləşdirilməsi üçün müraciət edin.
- Haqqın yayındırılması və qeyri-rəsmi məşğulluqla bağlı Dövlət Vergi Xidmətinə – İnternet Vergi İdarəsi, taxes.gov.az-dakı onlayn müraciət və ya İqtisadiyyat Nazirliyinin 195-1 çağrı mərkəzi ilə şikayət edin.
- Əmək hüquqlarının pozulması (müqavilənin bağlanmaması, əməkhaqqının gizlədilməsi) üzrə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə müraciət edin.
- Sığortaolunanla sığortaedən arasındakı mübahisələrə Əmək Məcəlləsi əsasında baxılır; həll olunmazsa, məhkəməyə müraciət edin.
Fərdi sahibkar, mülki müqavilə, könüllü ödəniş və xaricdə iş
Fərdi sahibkar sahibkarlıq gəlirinin 2 faizi məbləğində haqq ödəyir, lakin bu, minimum aylıq əməkhaqqının 15 faizindən az, 100 faizindən çox ola bilməz. Bəzi xidmət sahələrində sabit məbləğ tətbiq edilir. Haqq ödənilən dövrlər staja daxil edilir. Mülki-hüquqi müqavilə ilə işləyənlər üçün gəlirin 25 faizi ödəmə mənbəyində tutulur.
Qanunda könüllü (əlavə) sosial sığorta hüququ tanınır. Praktiki alət isə xüsusi hesabdır: fərdi hesabı olan şəxs e-sosial portalı vasitəsilə gücləndirilmiş elektron imza ilə "xüsusi hesabı aktivləşdir" xidmətini seçib əlavə vəsait köçürə bilər. Vəsait kapitala əlavə olunur və indeksləşdirilir, lakin staj vermir. Ödənişlərin cəmi minimum pensiyanın 3 300 mislini keçə bilməz, pensiya təyin edildikdən sonra isə əlavə ödəniş qəbul olunmur.
Xaricdə iş dövrü beynəlxalq müqavilədə başqa qayda yoxdursa, yalnız Azərbaycana sığorta haqqı ödənildikdə staja daxil edilir. 1992-ci ilədək keçmiş SSRİ ərazisində qazanılmış staj ümumi qaydada nəzərə alınır. DSMF-nin məlumatına görə Türkiyə, Rusiya, Gürcüstan, Özbəkistan, Belarus, Ukrayna, Serbiya, Bolqarıstan, Moldova, Qazaxıstan və Qırğızıstanla pensiya təminatı sahəsində sazişlər var. Konkret ölkə üçün şərtləri DSMF-dən öyrənin.
Staj pensiyaya necə təsir edir
Pensiya yaşı və hesablanması barədə ayrıca yazımız var, burada əsas rəqəmlərlə kifayətlənirik. Yaşa görə əmək pensiyası hüququ pensiya yaşında iki yoldan biri ilə yaranır: ya ən azı 25 il sığorta stajı, ya da stajdan asılı olmayaraq minimum pensiyanı təmin edən kapital. Pensiyanın sığorta hissəsi kapitalın gözlənilən ödəniş müddətinə (144 ay) bölünməsi ilə tapılır, nəticə minimumdan azdırsa, 320 manata çatdırılır.
| Göstərici | Dəyər (oktyabr 2026) |
|---|---|
| Pensiya yaşı | Kişilər və qadınlar üçün 65 yaş (qadınlar üçün 1 iyul 2026-dan) |
| Minimum sığorta stajı | 25 il |
| Minimum əmək pensiyası | 320 manat (1 fevral 2025-dən) |
| Gözlənilən ödəniş müddəti | 144 ay |
| Stajsız pensiya üçün kapital | 144 × 320 = 46 080 manat |
| Kapitala yazılan pay | Ödənilmiş haqların 90 faizi |
| Fərdi hesabın identifikatoru | FİN (1 iyul 2026-dan) |
| DSMF çağrı mərkəzi | 142 |
Pensiya yaşına çatmış, lakin nə 25 il stajı, nə də kifayət qədər kapitalı olmayan şəxs işləmirsə, əmək pensiyası əvəzinə yaşa görə sosial müavinət alır. Ona görə hər rəsmi iş ili həm stajı, həm də kapitalı artırır.
Tez-tez verilən suallar
Qeyri-rəsmi işlədiyim illər staja daxil olurmu?
Xeyr. Staja yalnız sığorta haqqı ödənilmiş və ya qanunla xüsusi daxil edilən dövrlər düşür.
Fərdi hesabımda pensiya kapitalı niyə birdən dəyişdi?
Ən çox rast gəlinən səbəb rüblük hesabatların emalıdır. DSMF 2026-cı ilin oktyabrında belə dəyişikliklərin müvəqqəti olduğunu bildirib; problem qalırsa, 142-yə müraciət edin.
SSN hələ lazımdırmı?
1 iyul 2026-dan fərdi uçot FİN ilə aparılır, əmək müqaviləsində SSN göstərmək tələbi çıxarılıb.
Xüsusi hesaba pul köçürmək stajımı artırırmı?
Xeyr. Vəsait pensiya kapitalını artırır, stajı yox. Kapital 46 080 manata çatdıqda staj tələbi olmadan pensiya hüququ yarana bilər.
Xaricdə işlədiyim illər nəzərə alınırmı?
Azərbaycana haqq ödənilibsə və ya həmin ölkə ilə sazişdə nəzərdə tutulubsa, bəli. Əks halda nəzərə alınmır.
Mənbə: e-qanun.az – Sosial sığorta haqqında Qanun, e-qanun.az – Əmək pensiyaları haqqında Qanun, e-qanun.az – Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçot haqqında Qanun, e-qanun.az – 27 fevral 2026-cı il tarixli 367-VIIQD nömrəli Qanun, e-qanun.az – Xüsusi hesaba əlavə vəsaitlərin ödənilməsi Qaydası, sosial.gov.az – Yaşa görə əmək pensiyası, sosial.gov.az – e-sosial portalı, DSMF – Beynəlxalq əməkdaşlıq, DSMF – elektron arayışlar, Dövlət Vergi Xidməti – qeyri-formal məşğulluq bukleti
Şərhlər