2026-cı ildə Azərbaycanda yaşa görə əmək pensiyası hüququ kişilər üçün 65 yaşda, qadınlar üçün 2026-cı il iyulun 1-dək 64 yaş 6 ayda, iyulun 1-dən isə 65 yaşda yaranır – beləliklə, 2017-ci ildən davam edən mərhələli artım başa çatır və qadınların pensiya yaşı kişilərlə bərabərləşir. Pensiya üçün ya ən azı 25 il sığorta stajı, ya da fərdi hesabda minimum pensiyanı təmin edən pensiya kapitalı (144 ay × 320 manat = 46 080 manat) olmalıdır. Pensiyanın məbləği pensiya kapitalının gözlənilən ödəniş müddətinə – 144 aya – bölünməsi ilə tapılır, lakin 25 il stajı olanlara 320 manatdan az ödənilmir. 2026-cı il yanvarın 1-dən bütün pensiyalar 9,3 faiz indeksləşdirilib, orta yaşa görə pensiya isə 632 manata çatıb. Pensiya 2019-cu ildən ərizəsiz, elektron qaydada təyin edilir.
Pensiya yaşı 2026: kişilər və qadınlar
"Əmək pensiyaları haqqında" Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən 2017-ci il iyulun 1-dən pensiya yaşı hər il 6 ay artırılır. Kişilər üçün bu proses 2021-ci ildə 65 yaşla tamamlanıb, qadınlar üçün isə 2026-cı il iyulun 1-də başa çatır:
| Dövr | Qadınlar | Kişilər |
|---|---|---|
| 01.07.2021 – 30.06.2022 | 62 yaş 6 ay | 65 yaş |
| 01.07.2022 – 30.06.2023 | 63 yaş | 65 yaş |
| 01.07.2023 – 30.06.2024 | 63 yaş 6 ay | 65 yaş |
| 01.07.2024 – 30.06.2025 | 64 yaş | 65 yaş |
| 01.07.2025 – 30.06.2026 | 64 yaş 6 ay | 65 yaş |
| 01.07.2026-dan etibarən | 65 yaş | 65 yaş |
Praktik nəticə: 1961-ci ilin ikinci yarısında doğulmuş qadın 2026-cı ilin birinci yarısında 64,5 yaşı tamam olduqda pensiyaya çıxa bilər; 1962-ci ildə doğulmuş qadınlar isə artıq 65 yaşı gözləməlidir. Hüquq hansı tarixdə yaranırsa, həmin tarixdə qüvvədə olan yaş həddi tətbiq olunur. Pensiya yaşına çatmış, lakin nə 25 il stajı, nə də kifayət qədər kapitalı olmayan şəxslərə əmək pensiyası əvəzinə "Sosial müavinətlər haqqında" Qanunla yaşa görə aylıq sosial müavinət verilir (işləməmək şərti ilə).
Minimum sığorta stajı: 25 il
2017-ci il islahatından sonra yaşa görə pensiya üçün tələb olunan minimum sığorta stajı qadın və kişilər üçün eyni – 25 ildir. Staja aşağıdakı dövrlər daxil edilir: sosial sığorta haqqı ödənilmiş işləmə dövrləri, 2006-cı ilədək əmək kitabçası ilə təsdiqlənən iş stajı, müddətli həqiqi hərbi xidmət, 1992-ci ilədək ali və orta ixtisas təhsili dövrü, işləməyən ananın uşağa 3 yaşınadək qulluq dövrü (cəmi 6 ildən çox olmamaqla), I dərəcə əlilə qulluq dövrü və s. Ödənişsiz (qeyri-rəsmi) işləmə dövrləri staja daxil edilmir – buna görə əmək müqaviləsinin rəsmiləşdirilməsi gələcək pensiyanın təməlidir. Stajı 25 ildən az olan, lakin fərdi hesabında 46 080 manat və daha çox pensiya kapitalı olan şəxsə də pensiya təyin edilir.
Pensiya necə hesablanır: pensiya kapitalı və düstur
Azərbaycanda 2006-cı ildən fərdi uçot sistemi tətbiq olunur: hər sığortaolunanın Dövlət Sosial Müdafiə Fondunda (DSMF) fərdi hesabı var və ona ödənilən məcburi dövlət sosial sığorta haqqının qanunla müəyyən edilmiş hissəsi pensiya kapitalı kimi yığılır. Kapital hər il istehlak qiymətləri indeksinə uyğun artırılır (2026-cı ildə 5,6 faiz). Pensiya aşağıdakı düsturla hesablanır:
Aylıq pensiya = Pensiya kapitalı ÷ 144
Burada 144 ay (12 il) qanunla müəyyən edilmiş "gözlənilən pensiya ödənişi müddəti"dir. Pensiya ömürlük ödənilir – 12 ildən sonra dayandırılmır; bu rəqəm yalnız hesablama üçündür. 2006-cı ilədək qazanılmış staj 2018-ci ilədək xüsusi qaydada şərti kapitala çevrilib və fərdi hesaba yazılıb.
| Nümunə | Pensiya kapitalı | Staj | Hesablama | Təyin edilən pensiya |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 36 000 ₼ | 30 il | 36 000 ÷ 144 = 250 ₼ | 320 ₼ (minimum tətbiq olunur) |
| 2 | 60 000 ₼ | 27 il | 60 000 ÷ 144 = 416,67 ₼ | 416,67 ₼ |
| 3 | 100 800 ₼ | 35 il | 100 800 ÷ 144 = 700 ₼ | 700 ₼ |
| 4 | 50 000 ₼ | 18 il | 50 000 ÷ 144 = 347,22 ₼ | 347,22 ₼ (kapital 46 080-dən çoxdur, staj tələb olunmur) |
| 5 | 30 000 ₼ | 18 il | – | Pensiya hüququ yoxdur; yaşa görə sosial müavinət |
Pensiya təyin edildikdən sonra işləməyə davam edən pensiyaçının yeni ödənişləri fərdi hesabda yığılmağa davam edir və 6 il işlədikdən sonra (və ya işdən çıxdıqda) pensiya avtomatik yenidən hesablanır; bu zaman 144 ay işlənmiş ayların sayı qədər (ən çoxu 72 ay) azaldılır, yəni pensiya artır. Fərdi hesabdakı kapitalı e-sosial.gov.az portalında, "ASAN" və DOST mərkəzlərində, yaxud 142 Çağrı Mərkəzi vasitəsilə öyrənmək olar.
Minimum pensiya və 2026-cı il indeksasiyası
Minimum əmək pensiyası 2025-ci il fevralın 1-dən 320 manatdır və 2026-cı ildə bu səviyyədə qalır (2018-ci ildə 110, 2022-də 240, 2023-də 280 manat idi). Bu məbləğ 2026-cı il üçün pensiyaçıların yaşayış minimumunu (245 manat) nəzərəçarpacaq dərəcədə üstələyir. Minimum pensiyanın yenidən artırılması ayrıca qanunla rəsmiləşdirilir – 2026-cı il üçün belə qərar hələlik açıqlanmayıb, rəsmi məlumatı sosial.gov.az-dan izləyin.
Qanunun 29-cu maddəsinə əsasən pensiyalar hər il ötən ilin orta aylıq əmək haqqının artım tempinə uyğun indeksləşdirilir. Prezidentin sərəncamı ilə 2026-cı il yanvarın 1-dən bütün əvvəl təyin edilmiş pensiyalar 9,3 faiz artırılıb (2025-ci ildə 8,1 faiz idi). Nazirliyin 10 fevral 2026-cı il brifinqinə görə artım 1,1 milyon pensiyaçını əhatə edir, orta aylıq pensiya 543-dən 593 manata, orta yaşa görə pensiya isə 632 manata çatıb; bunun üçün il ərzində əlavə 640 milyon manat ayrılıb. 2026-cı ildə pensiya ödənişlərinə ümumilikdə 7 milyard 993 milyon manat nəzərdə tutulub. Artırılmış pensiyalar fevral ayından yanvar üçün fərqlə birlikdə ödənilib.
Güzəştli şərtlərlə pensiya: kimlər tez çıxır?
- Çoxuşaqlı analar: 5 və daha çox uşaq doğub (övladlığa və ya qəyyumluğa götürüb) 8 yaşınadək tərbiyə edib böyütmüş qadınlar pensiya yaşından 5 il tez çıxır (Qanunun 8-ci maddəsi). Eyni güzəşt sağlamlıq imkanları məhdud uşağını 8 yaşınadək böyütmüş analara, həmçinin ananın vəfatı və ya analıq hüququndan məhrum edilməsi səbəbindən 5 və daha çox uşağı tək böyütmüş atalara və qəyyumlara şamil olunur. 2024-cü ildən bu kateqoriya üzrə pensiya da ərizəsiz, proaktiv qaydada təyin edilir.
- Ağır və zərərli iş şəraiti: yeraltı işlərdə, xüsusilə zərərli və ağır şəraitdə, habelə incəsənətin xüsusi sahələrində çalışanlar Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi siyahı üzrə pensiya yaşından 5 il tez çıxır. Bunun üçün kişilərdə ən azı 25 il staj, o cümlədən 12 il 6 ay həmin işlərdə; qadınlarda 20 il staj, o cümlədən 10 il həmin işlərdə tələb olunur (Qanunun 9-cu maddəsi).
- Əlillik: əlilliyə görə əmək pensiyası yaşdan asılı olmayaraq təyin edilir; 81–100 faiz əlilliyi olanlar üçün 5 il, digər dərəcələr üçün hər tam iş ilinə 4 ay staj tələb olunur, əlilliyə görə pensiya da minimum pensiyadan az ola bilməz. Əlillik tibbi-sosial ekspertiza ilə elektron qaydada müəyyən edilir.
- Digər kateqoriyalar: hərbi qulluqçular, xüsusi rütbəli şəxslər və mülki aviasiya işçiləri üçün Qanunun 9-cu və 20-ci maddələrində ayrıca şərtlər var.
Pensiyaya necə müraciət etməli: e-pensiya, DOST, DSMF
2019-cu il yanvarın 1-dən yaşa görə, əlilliyə görə və ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyaları ərizə və sənəd tələb olunmadan avtomatlaşdırılmış qaydada təyin edilir: pensiya yaşına çatan şəxsin fərdi hesabı sistem tərəfindən yoxlanılır, pensiya təyin olunur, plastik kart sifariş edilir və şəxsin mobil nömrəsinə SMS göndərilir. Sistemin kifayət qədər məlumatı olmadıqda və ya güzəştli kateqoriyalar üzrə bəzi hallarda müraciət lazım gəlir. Müraciət yolları:
- e-sosial.gov.az portalı və "e-sosial" mobil tətbiqi – "Əmək pensiyasının təyin edilməsi" xidməti, "ASAN login" və ya gücləndirilmiş elektron imza ilə;
- DOST mərkəzləri (Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Şəki, Quba və digər şəhərlərdə) – növbəsiz, vahid pəncərə prinsipi ilə;
- DSMF-nin yerli şöbələri və "ASAN xidmət" mərkəzləri – yazılı ərizə ilə;
- 142 Çağrı Mərkəzi – məsləhət, fərdi hesab və pensiya kapitalı barədə məlumat.
Müraciət şəxsən və ya etibarnamə ilə nümayəndə vasitəsilə edilə bilər. Pensiya hüququn yarandığı gündən, lakin müraciətdən əvvəlki 12 aydan çox olmamaqla təyin edilir.
Tələb olunan sənədlər
- şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti (əcnəbilər üçün daimi yaşayış icazəsi);
- 2006-cı ilədək olan sığorta stajını təsdiq edən sənədlər – əmək kitabçası, arxiv arayışları, hərbi bilet, diplom (dövlət reyestrlərində olmadıqda);
- güzəştli pensiya üçün: uşaqların doğum şəhadətnamələri, sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu barədə çıxarış, icra hakimiyyəti nümayəndəsinin uşaqların 8 yaşınadək tərbiyə edilməsi barədə arayışı; zərərli iş üçün iş şəraitini təsdiq edən arayış;
- bank kartı rekvizitləri (kart yoxdursa, Fond tərəfindən sifariş edilir).
Əksər məlumatlar dövlət informasiya sistemlərindən (MEİS, vətəndaşlıq vəziyyəti aktları reyestri və s.) elektron alındığı üçün kağız surət çox vaxt tələb olunmur.
Tez-tez verilən suallar
2026-cı ildə qadınlar neçə yaşda pensiyaya çıxır?
2026-cı il iyunun 30-dək 64 yaş 6 ay, iyulun 1-dən isə 65 yaş. Bundan sonra artım nəzərdə tutulmur.
25 il stajım yoxdursa pensiya ala bilərəm?
Bəli, əgər fərdi hesabınızdakı pensiya kapitalı 46 080 manatdan (144 × 320) az deyilsə. Həm staj, həm kapital çatmırsa, pensiya yaşında işləmirsinizsə yaşa görə sosial müavinət alırsınız.
Pensiya kapitalımı necə öyrənə bilərəm?
e-sosial.gov.az-da "ASAN login" ilə daxil olub fərdi hesabdan çıxarış alın, yaxud DOST mərkəzinə və ya 142-yə müraciət edin.
Pensiyaçı işləyə bilər? Pensiya kəsilir?
Yaşa görə pensiyaçı işləyə bilər, pensiya kəsilmir. İşlədiyi dövrün ödənişləri kapitala əlavə olunur və 6 ildən sonra (və ya işdən çıxdıqda) pensiya avtomatik yenidən hesablanır.
Pensiya hansı tarixdən hesablanır?
Hüququn yarandığı gündən, lakin müraciətdən əvvəlki 12 aydan çox olmamaqla. Avtomatlaşdırılmış təyinatda yaşa çatdığınız gündən.
Çoxuşaqlı ana olaraq 3 uşağım var – tez çıxa bilərəm?
Hazırkı redaksiyada güzəşt 5 və daha çox uşaq (və ya sağlamlıq imkanları məhdud uşaq) üçün nəzərdə tutulur. 3–4 uşaq ayrıca yaş güzəşti vermir, lakin uşağa 3 yaşınadək qulluq dövrləri (cəmi 6 ilədək) staja daxil edilir.
Mənbə: Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi – Yaşa görə əmək pensiyası, sosial.gov.az – 2026 indeksasiya brifinqi, sosial.gov.az – minimum pensiya 320 manat, sosial.gov.az – uşaqlara görə güzəştli pensiya, e-sosial – Əmək pensiyaları üzrə suallar, DOST Agentliyi, "Əmək pensiyaları haqqında" Qanun (e-qanun.az), Nazirlər Kabinetinin 175 nömrəli Qərarı (28.04.2022)
Şərhlər