Azərbaycanda fərdi sahibkar olmaq üçün vergi uçotuna durub VÖEN (vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsi) almaq lazımdır: bu, pulsuzdur, ASAN İmza və ya elektron imza ilə e-taxes.gov.az portalında dərhal, ASAN xidmət mərkəzində və ya vergi orqanında isə 1 iş günü ərzində həyata keçirilir. Qeydiyyatdan sonra sahibkar iki vergi rejimindən birini seçir: dövriyyədən 2 faiz (iaşədə 8 faiz) ödənilən sadələşdirilmiş vergi və ya mənfəətdən 20 faiz ödənilən gəlir vergisi. 2026-cı ildən sosial sığorta haqqı da dəyişib: artıq gəlirin 2 faizi, ən azı 60, ən çoxu 400 manat ödənilir.
1. VÖEN necə alınır?
Dövlət Vergi Xidmətinin "Fiziki şəxslərin vergi uçotuna alınması Qaydaları"na görə lazım olan sənədlər cəmi ikidir:
- "Fiziki şəxsin vergi uçotuna alınması haqqında ərizə" (təsdiq edilmiş forma);
- Şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti (əcnəbilər üçün yaşayış icazəsi).
Müraciət üç yolla mümkündür:
- Onlayn: e-taxes.gov.az portalında "E-qeydiyyat" bölməsində ASAN İmza və ya gücləndirilmiş elektron imza ilə ərizə doldurulur; uçot dərhal aparılır və VÖEN elektron kabinetdə görünür.
- ASAN xidmət mərkəzləri: "bir pəncərə" prinsipi ilə, şəxsiyyət vəsiqəsi ilə növbəyə yazılmaqla.
- Vergi orqanı: Vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzlərində şəxsən və ya poçtla.
Kağız ərizə ilə uçot 1 gün ərzində aparılır, sahibkara adı, VÖEN-i, ünvanı və fotosu olan "Sahibkarlıq fəaliyyəti üzrə qeydiyyat şəhadətnaməsi" verilir. Dövlət rüsumu tutulmur. Qeydiyyat zamanı fəaliyyət növü (OKED kodu), ünvan və vergi rejimi göstərilir; rejim sonradan e-kabinetdən dəyişdirilə bilər.
2. Vergi rejimləri: sadələşdirilmiş vergi və ya gəlir vergisi
| Göstərici | Sadələşdirilmiş vergi | Gəlir vergisi |
|---|---|---|
| Vergi bazası | Ümumi dövriyyə (xərc çıxılmır) | Gəlir – sənədləşdirilmiş xərclər |
| Dərəcə | 2 faiz; ictimai iaşə 8 faiz (POS ilə nağdsız – 6 faiz) | 20 faiz |
| Dövriyyə həddi | Ardıcıl 12 ayda 200 000 manatadək | Hədd yoxdur |
| Hesabat | Rüblük, ayın 20-dək | İllik, 31 martadək; rüblük cari ödəniş |
| Mikro sahibkar güzəşti | Yoxdur | Gəlir vergisinin 75 faizi (şərtlərlə) |
Sadələşdirilmiş vergi yeni başlayanlar üçün ən sadə rejimdir: mühasibat uçotu minimaldır, xərc təsdiqi tələb olunmur. Vergi Məcəlləsinə əsasən ƏDV qeydiyyatında olmayan və ardıcıl 12 aylıq dövrdə vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 200 000 manatı keçməyən şəxslər bu rejimdən istifadə edə bilər. 2026-cı ildən pərakəndə ticarətdə və əhaliyə xidmətdə POS-terminal vasitəsilə nağdsız ödənişlər 0,5 əmsalla nəzərə alınır, yəni bu dövriyyənin yalnız yarısı həddə və vergiyə hesablanır. Topdansatış ticarət, kredit təşkilatları, əsas vəsaitlərinin dəyəri 1 milyon manatdan çox olanlar sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ola bilməz. Əsasən vergi ödəyicilərinə (hüquqi şəxslərə) xidmət göstərənlər üçün də məhdudiyyət var: rüb ərzində elektron qaimə ilə rəsmiləşdirilən xidmətlərin payı ümumi gəlirin 30 faizini keçərsə, sadələşdirilmiş vergi hüququ itirilir.
Gəlir vergisi rejimi xərcləri yüksək olan və ya hüquqi şəxslərlə işləyən sahibkarlara sərfəlidir. Vergi mənfəətin 20 faizidir, lakin mikro sahibkarlıq subyekti olan fərdi sahibkarlar Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-cu maddəsi ilə gəlir vergisinin 75 faizindən azad olunur. Proqram təminatı, tərcümə, dizayn, təhsil, reklam kimi peşəkar xidmətlər göstərənlər üçün illik gəlirin 45 000 manatadək hissəsinə ayrıca güzəşt (102.1.30-1) tətbiq edilir. Güzəştin dəqiq şərtləri hər il dəyişə bildiyindən rəsmi mənbədə dəqiqləşdirin.
3. Mikro və kiçik sahibkar statusu
Nazirlər Kabinetinin 21 dekabr 2018-ci il tarixli 556 nömrəli Qərarına görə bölgü belədir:
- Mikro sahibkar: işçi sayı 1–10 nəfər, illik gəlir 200 000 manatadək;
- Kiçik sahibkar: işçi sayı 11–50 nəfər, illik gəlir 200 000–3 000 000 manat;
- Orta sahibkar: 51–250 nəfər, 3–30 milyon manat.
İki göstəricidən böyüyü statusu müəyyən edir; yeni qeydiyyatdan keçən sahibkar üçün ilk il yalnız işçi sayına baxılır. Mikro sahibkarın kiçik sahibkara keçidini stimullaşdırmaq üçün son üç ildə tətbiq edilmiş 75 faizlik güzəşt statusu dəyişdikdən sonra geri tələb olunmur, gələcək gəlir vergisi öhdəliyinə əvəzləşdirilir.
4. Sosial və tibbi sığorta haqları (2026-cı ildən yeni qayda)
2025-ci ilin sonunadək fərdi sahibkarlar sosial sığorta haqqını minimum əmək haqqının faizi ilə (tikintidə 50 faiz, digər sahələrdə 25 faiz) və regional əmsallarla ödəyirdilər: Bakıda ticarət üçün 100, Gəncə və Sumqayıtda 90, kəndlərdə 50 manat. 2026-cı il yanvarın 1-dən regional və sahə fərqləri ləğv edilib: haqq aylıq gəlirin 2 faizidir, lakin minimum əmək haqqının 15 faizindən (60 manat) az və 100 faizindən (400 manat) çox ola bilməz. Bundan əlavə, icbari tibbi sığorta haqqı minimum əmək haqqının 4 faizi – ayda 16 manatdır. Taksi fəaliyyəti, əmlak və torpaq icarəsi kimi sahələrdə isə vergi və sığorta haqları minimum əmək haqqına bağlı sabit məbləğlərlə ("Fərqlənmə nişanı" və ya sabit vergi qəbzi) ödənilir.
5. Nəzarət-kassa aparatı (onlayn kassa)
Vergi Məcəlləsinin 16.1.8-ci maddəsinə görə nağd hesablaşma aparan pərakəndə ticarət, ictimai iaşə, mehmanxana, tibb müəssisələri, bərbərxana, gözəllik salonu və kosmetologiya mərkəzləri onlayn nəzarət-kassa aparatı (e-kassa) quraşdırmalıdır. Tələb qəzet-jurnal satışı, bazar və yarmarkalarda kənd təsərrüfatı məhsulu satışı, səyyar ticarət, kommunal xidmətlər və fərdi qaydada işləyən bərbərlər üçün tətbiq edilmir. Kassa e-kassa.gov.az portalında qeydiyyatdan keçmiş operator vasitəsilə qoşulur. Kassasız işləməyə görə maliyyə sanksiyası təqvim ili ərzində ilk dəfə 1000, ikinci dəfə 3000, üçüncü və sonrakı hallarda 6000 manatdır.
6. Hesabatlar və ödəniş müddətləri
| Hesabat / ödəniş | Dövr | Son müddət |
|---|---|---|
| Sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsi və ödənişi | Rüb | Rübdən sonrakı ayın 20-si (20 aprel, 20 iyul, 20 oktyabr, 20 yanvar) |
| Vahid bəyannamə (sosial, işsizlik və tibbi sığorta) | Rüb | Rübdən sonrakı ayın 20-si |
| Sosial sığorta haqqının ödənişi | Ay | Növbəti ayın 15-i |
| Gəlir vergisi bəyannaməsi (gəlir vergisi rejimi) | İl | Növbəti ilin 31 martı |
| Gəlir vergisi üzrə cari ödənişlər | Rüb | Rübdən sonra 15 gün ərzində |
| ƏDV bəyannaməsi (ƏDV ödəyiciləri) | Ay | Növbəti ayın 20-si |
Bütün bəyannamələr e-taxes.gov.az-da elektron kabinetdən göndərilir. Son gün istirahət və ya bayram gününə düşdükdə müddət növbəti iş gününə keçir. Fəaliyyət olmadığı rübdə də "sıfır" bəyannamə təqdim edilməlidir; əks halda 40 manat maliyyə sanksiyası tətbiq olunur.
7. VÖEN-i necə bağlamaq olar?
- Fəaliyyət dayandırıldıqdan sonra 30 gün ərzində "Fiziki şəxsin vergi uçotundan çıxarılması haqqında ərizə" e-taxes.gov.az, ASAN xidmət və ya vergi orqanına təqdim edilir.
- İlin əvvəlindən fəaliyyətin dayandırıldığı tarixədək dövr üçün yekun bəyannamələr verilir və bütün vergi, sığorta borcları ödənilir.
- Qeydiyyatda olan nəzarət-kassa aparatı uçotdan çıxarılır.
- Vergi şəhadətnaməsinin əsli (varsa) qaytarılır; itirilibsə, bu barədə yazılı məlumat verilir.
- Yoxlama başa çatdıqdan sonra sahibkara "Vergi uçotundan çıxarılma haqqında bildiriş" göndərilir, VÖEN "ləğv edilmiş" statusu ilə arxivə verilir.
Alternativ olaraq fəaliyyəti bağlamadan müvəqqəti dayandırmaq da mümkündür: bu halda dayandırılan dövr üçün bəyannamə və sığorta haqqı öhdəliyi yaranmır.
Tez-tez verilən suallar
VÖEN almaq neçəyə başa gəlir və nə qədər vaxt aparır?
Pulsuzdur. Onlayn müraciətdə uçot dərhal, ASAN xidmət və ya vergi orqanında 1 iş günü ərzində aparılır.
Fərdi sahibkar hüquqi şəxsdən nə ilə fərqlənir?
Fərdi sahibkar öhdəlikləri üzrə bütün əmlakı ilə cavabdehdir, nizamnamə kapitalı və mühasib tələb olunmur, qeydiyyat sadədir. MMC isə ayrıca hüquqi şəxsdir və öhdəliklər şirkətin əmlakı ilə məhdudlaşır.
Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi işçi götürə bilərmi?
Bəli. İşçi ilə əmək müqaviləsi elektron sistemdə qeydiyyata alınır, işçinin gəlir vergisi və sığorta haqları işəgötürən tərəfindən tutulub rüblük vahid bəyannamə ilə göstərilir.
Dövriyyə 200 000 manatı keçsə nə olur?
Ardıcıl 12 ayda hədd keçildikdə sahibkar 10 gün ərzində ƏDV qeydiyyatına dair ərizə verməli və gəlir vergisi rejiminə keçməlidir; sadələşdirilmiş vergi hüququ itirilir.
2026-cı ildə sosial sığorta haqqı azalıb, yoxsa artıb?
Gəliri aşağı olanlar üçün azalıb: məsələn, Bakıda aylıq gəliri 3000 manat olan xidmət sahibkarı əvvəl 100 manat ödəyirdisə, indi 60 manat ödəyir. Gəliri 20 000 manatdan çox olanlar üçün isə haqq 400 manat tavanına qədər artır.
Heç fəaliyyət göstərməsəm də bəyannamə verməliyəm?
Bəli. Fəaliyyət müvəqqəti dayandırılmayıbsa, hər rüb "sıfır" bəyannamə təqdim edilməlidir; verilmədikdə hər bəyannaməyə görə 40 manat sanksiya yaranır.
Mənbələr
- taxes.gov.az – Fiziki şəxslərin vergi uçotuna alınması qaydaları
- taxes.gov.az – Suallar və cavablar
- taxes.gov.az – Sadələşdirilmiş vergi (buklet)
- taxes.gov.az – Bəyannamə və ödəniş müddətləri
- taxes.gov.az – Fərdi sahibkarların sosial sığorta haqları (2026)
- taxes.gov.az – Onlayn kassanın tətbiqi (2026)
- economy.gov.az – Sahibkarlıq subyektlərinin bölgüsü
- AZƏRTAC – Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər 2026
- Vergiler.az – Fərdi sahibkarların gəlir vergisi güzəşti
- Vergiler.az – VÖEN-i bağlamaq üçün nə etməli
- Vergiler.az – Nəzarət-kassa aparatı tələb olunan fəaliyyət növləri
- Vergi.az – Fərdi sahibkarların aylıq sosial sığorta ödənişləri
- Muhasibat.az – Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququ
Son yenilənmə: 29 sentyabr 2026. Rəsmi qaydalar dəyişə bilər; müraciətdən əvvəl rəsmi mənbələri yoxlayın.
Şərhlər