Lizinq (yeni qanunda – maliyyə icarəsi) lizinq şirkətinin sizin seçdiyiniz avtomobili, texnikanı və ya avadanlığı öz adına alıb müəyyən müddətə dövri ödənişlər müqabilində istifadənizə verməsidir. Müddət bitəndə əmlak adətən qalıq (alış) qiyməti ödənməklə sizə keçir. Bank kreditindən əsas fərqi budur: ödənişlər bitənədək əmlakın mülkiyyətçisi lizinq şirkəti qalır. 25 dekabr 2026-cı ildən sahə yeni "Maliyyə icarəsi haqqında" Qanunla (26 may 2026, № 412-VIIQ) tənzimlənəcək: lizinq şirkətləri Mərkəzi Bankın reyestrinə daxil olmalı və onun nəzarətinə keçəcək, hər icarəçi barədə məlumatı Mərkəzi Bankın kredit reyestrinə və ən azı bir kredit bürosuna verəcək. Qanuna görə maliyyə icarəsi yalnız hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar üçündür, şəxsi-məişət məqsədli əşyalara şamil edilmir.
Qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır, maliyyə və ya vergi məsləhəti deyil. Konkret əqddən əvvəl şərtləri lizinq şirkətindən və vergi məsləhətçisindən dəqiqləşdirin.
Lizinq necə işləyir: üç tərəf və əsas meyarlar
Lizinqdə üç tərəf iştirak edir: icarəyə verən (lizinq şirkəti, bank və ya bank olmayan kredit təşkilatı), icarəçi (əmlakdan istifadə edən sahibkar) və satıcı (avtosalon, diler, istehsalçı). Siz əmlakı və satıcını seçirsiniz, şirkət satıcı ilə alqı-satqı, sizinlə maliyyə icarəsi müqaviləsi bağlayır, siz isə qrafik üzrə ödəyirsiniz.
Yeni qanunun 1.1.3-cü maddəsinə görə icarə aşağıdakı meyarlardan ən azı birinə cavab verdikdə maliyyə icarəsi sayılır (eyni meyarlar Vergi Məcəlləsinin 140.2-ci maddəsində də var):
- müddət bitdikdən sonra əmlak icarəçinin mülkiyyətinə keçir və ya onu əvvəlcədən müəyyən qiymətə almaq hüququ var;
- icarə müddəti əmlakın istismar müddətinin 75%-dən çoxdur;
- müddət bitəndə əmlakın qalıq dəyəri ilkin bazar qiymətinin 20%-dən azdır;
- ödənişlərin cəmi əmlakın ilkin bazar qiymətinin ən azı 90%-nə bərabərdir.
Geriyə lizinqdə sahibkar öz əmlakını şirkətə satıb icarəyə geri götürür və beləliklə dövriyyə vəsaiti əldə edir.
Maliyyə lizinqi və operativ lizinq
| Meyar | Maliyyə lizinqi | Operativ lizinq (icarə) |
|---|---|---|
| Məqsəd | Əmlakı tədricən əldə etmək | Müvəqqəti istifadə |
| Müddət | Əmlakın istismar müddətinin böyük hissəsi | Qısa və ya orta |
| Müddət sonunda | Alış qiyməti ödənərək sizə keçir | Şirkətə qaytarılır |
| Vergi baxımından sahib | İcarəçi (Vergi Məcəlləsi, 140.1) | İcarəyə verən |
| Təmir və saxlanma | Əsasən icarəçinin üzərində | Çox vaxt icarəyə verənin üzərində |
| Tənzimləmə | "Maliyyə icarəsi haqqında" Qanun | Mülki Məcəllənin əmlak icarəsi qaydaları |
Operativ lizinq mahiyyətcə adi icarədir: əmlak sizin olmur, amma parkı tez-tez yeniləyən şirkətlər üçün sərfəli ola bilər.
Lizinq və bank krediti: müqayisə
| Meyar | Maliyyə lizinqi | Bank krediti |
|---|---|---|
| Mülkiyyət | Ödənişlər bitənədək lizinq şirkətinin | Əmlak dərhal sizin olur, girovla yüklənə bilər |
| Təminat | Əsas təminat əmlakın özüdür | Girov, zamin, gəlir arayışı |
| İlkin ödəniş | Qanunla minimum yoxdur, şirkətin siyasətindən asılıdır | Bankın şərtlərindən asılıdır |
| Kim ala bilər | Hüquqi şəxs və fərdi sahibkar | Fiziki şəxslər də |
| Vaxtından əvvəl ödəmə | Müqavilədə nəzərdə tutulduqda və ya razılıqla (qanun, 9.1.6) | Mümkündür; kompensasiya yalnız müqavilədə nəzərdə tutulubsa tələb oluna bilər (Mülki Məcəllə, 745.2) |
| Ödəməmə nəticəsi | İldə 3 dəfə və ya ardıcıl 2 dəfə ödənilmədikdə şirkət müqaviləni ləğv edə bilər (10.1.4) | Gecikmə faizi, girovun tutulması |
| ƏDV | Faiz hissəsi ƏDV-dən azaddır (VM, 164.1.2) | Kredit faizi ƏDV-dən azaddır |
| Kredit tarixçəsi | 25.12.2026-dan kredit bürosuna ötürülür | Kredit bürosuna ötürülür |
Lizinqin üstünlüyü əlavə girov tələbinin adətən az olması və vergi rejimidir. Çatışmazlığı – ümumi xərcin çox vaxt kreditdən yüksək olması və erkən bağlamanın avtomatik hüquq olmamasıdır.
Azərbaycanda lizinq bazarı və yeni tənzimləmə
Ölkədə lizinq bazarı kiçikdir: 2023-cü ildə ekspertlərin qiymətləndirməsinə görə portfel 50 milyon manatı keçmirdi. İndiyədək lizinq şirkətləri ayrıca maliyyə nəzarətində deyildi, sahə əsasən Mülki Məcəllənin 38-ci fəsli ilə tənzimlənirdi. 25 dekabr 2026-cı ildən həmin fəsil ləğv edilir və aşağıdakı qaydalar qüvvəyə minir:
- Reyestr: maliyyə icarəsi fəaliyyəti yalnız Mərkəzi Bankın reyestrinə daxil edildikdən sonra mümkündür. Dövlət rüsumu 550 manatdır, reyestr ictimaiyyət üçün açıqdır.
- Keçid dövrü: mövcud lizinq şirkətləri qanun qüvvəyə mindikdən sonra 9 ay ərzində reyestrə müraciət etməlidir. Tələblərə uyğunlaşmayanlar yeni müqavilə bağlaya və mövcud müqavilələrin müddətini uzada bilməz.
- Ad qadağası: reyestrdə olmayan şəxslərin adında "lizinq", "maliyyə lizinqi" və "maliyyə icarəsi" sözləri işlədilə bilməz.
- Prudensial tələblər: minimum kapital, bir icarəçi üzrə risk limitləri və hesabat qaydalarını Mərkəzi Bank müəyyən edir.
- Kredit məlumatı: icarəyə verənlər hər icarəçi barədə məlumatı mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrinə və ən azı bir kredit bürosuna təqdim edir.
- Şikayət: Mərkəzi Bank maliyyə icarəsi fəaliyyəti ilə bağlı şikayətlərə baxır.
Qanunun 1–3-cü fəsilləri lizinq xidməti göstərən banklara və bank olmayan kredit təşkilatlarına da şamil edilir.
Fiziki şəxslər üçün avtomobil lizinqi mümkündürmü?
Şəxsi istifadə üçün – praktik olaraq yox. Vergi Məcəlləsinin 140.1-ci maddəsinə görə maliyyə lizinqində lizinq alan yalnız hüquqi şəxs və fərdi sahibkar ola bilər. Yeni qanun da icarəçini belə müəyyən edir və şəxsi-məişət məqsədli əşyaları maliyyə icarəsinin obyektindən çıxarır. Şəxsi avtomobil üçün əsas variant avtokreditdir.
Avtomobil sahibkarlıq fəaliyyətində (taksi, çatdırılma, logistika, satış komandası) istifadə olunacaqsa, fərdi sahibkar kimi lizinq mümkündür. Bu halda bilməli olduqlarınız:
- dövlət qeydiyyatı tələb olunan əmlak üzrə mülkiyyət hüququ lizinq şirkətinin adına qeydiyyata alınır;
- ilkin ödəniş qanunla müəyyən edilməyib, şirkətlər onu əmlakın növünə və müştərinin riskinə görə təyin edir – praktikada çox vaxt 20–30% aralığında olur;
- şirkətlər adətən KASKO tələb edir, üçüncü şəxslər qarşısında icbari məsuliyyət sığortası isə icarəçinin vəzifəsidir (qanun, 13.4);
- əmlak oğurlansa və ya məhv olsa belə, ödəniş öhdəliyi davam edir (9.4) – sığorta bu səbəbdən vacibdir.
Kənd təsərrüfatı texnikası lizinqi: dövlət güzəştləri
Aqrar sahədə lizinq Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin (AKİA) vəsaiti hesabına güzəştlə həyata keçirilir. 2018-ci il 19 dekabr tarixli 413 nömrəli Fərmanla təsdiq edilmiş Qaydaya görə əvvəllər yalnız "Aqrolizinq" ASC-nin həyata keçirdiyi güzəştli satış bütün texnika satıcılarına şamil edilib, maliyyələşmə isə müvəkkil banklar, bank olmayan kredit və lizinq təşkilatları vasitəsilə aparılır. Əsas şərtlər:
- texnika üzrə ilkin ödəniş qiymətləndirilmiş satış dəyərinin minimum 20%-i, damazlıq heyvanlar üzrə minimum 25%-idir;
- texnikaya Aqrar Subsidiya Şurasının təsdiq etdiyi, 60%-dən çox olmayan güzəşt tətbiq olunur, damazlıq heyvanlara güzəşt 60%-dir;
- qalan hissə 5 ilədək (heyvanlar üçün 3 il) kredit və ya lizinqlə maliyyələşir, bu maliyyələşmə üzrə faiz dövlət büdcəsi hesabına ödənilir;
- bir sahibkar üçün istehsal vasitələrinin alınmasına kredit və lizinq limiti 1 milyon manatadır;
- güzəştlə alınmış texnikanın 5 il ərzində ölkədən ixracı qadağandır.
2026-cı il 8 iyun tarixli Fərmanla bu güzəştlər balıqçılıq və akvakultura texnikasına da şamil edilib.
Vergi: ƏDV, amortizasiya və xərclər
- Sahiblik və amortizasiya. Vergi məqsədləri üçün maliyyə lizinqində icarəçi əmlakın sahibi, icarə ödənişləri isə ona verilmiş ssuda üzrə ödənişlər sayılır (VM, 140.1). Buna görə amortizasiyanı icarəçi hesablayır: nəqliyyat vasitələri üçün illik 25%-dək, maşın və avadanlıq üçün 20%-dək (VM, 114.3).
- ƏDV güzəştləri. Maliyyə lizinqi üzrə faizlər ƏDV-dən azaddır (164.1.2). Siyahısı hökumət tərəfindən təsdiq edilən lizinq obyekti olan əsas vəsaitlərin idxalı (164.1.25) və kənd təsərrüfatı texnikasının istehsalçılara icarəyə verilməsi (164.1.34-1) də ƏDV-dən azaddır.
- Qeyri-rezident lizinq verən. Ona ödənilən ssuda faizlərindən ödəmə mənbəyində 10% vergi tutulur (123.1).
- Erkən xitam. Müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verildikdə əməliyyat maliyyə lizinqi meyarlarına cavab vermirsə, adi icarə kimi yenidən qiymətləndirilir və vergilər dəqiqləşdirilir (140.7).
- Operativ lizinq. İcarə ödənişləri gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı xərc kimi nəzərə alınır, əmlakı isə icarəyə verən amortizasiya edir.
25 dekabr 2026-cı ildən Məcəllədə "maliyyə lizinqi" ifadəsi "maliyyə icarəsi" ilə əvəz olunur, konkret hesablamanı vergi məsləhətçisi ilə yoxlayın.
Müqavilədə nəyə baxmalı: gizli xərclər və erkən ödəmə
Qanunun 5.2-ci maddəsinə görə müqavilədə ən azı əmlakın təsviri, istismar müddəti, ödənişlərin ümumi məbləği, icarəyə verənin mükafatı (faiz və ya digər gəliri), ödəniş qrafiki və vaxtından əvvəl ləğv zamanı xərclərin qaydası göstərilməlidir. İmzalamazdan əvvəl yoxlayın:
- Ümumi dəyər. Aylıq ödənişə yox, alış qiyməti daxil olmaqla bütün ödənişlərin cəminə baxın. Ödənişlərə gömrük, vergi, sığorta və əlavə xidmət haqları da daxil edilə bilər (6.1).
- Birdəfəlik komissiyalar. Müqavilə bağlama, qiymətləndirmə, notarius, qeydiyyat və GPS xərclərini soruşun.
- Sığorta. KASKO-nun hər il kimin hesabına və hansı şirkətdə yenilənəcəyini, faydalanan şəxsin kim olduğunu dəqiqləşdirin.
- Alış qiyməti. Müddət sonunda əmlakı hansı qalıq məbləğlə alacağınız yazılmalıdır.
- Erkən ödəmə. Bu hüquq yalnız müqavilədə və ya razılıqla yaranır (9.1.6). Şərtini və haqqını yazılı alın.
- Valyuta. Gəliriniz manatladırsa, valyutada lizinq məzənnə riski yaradır.
- Təmir və risk. Saxlama, texniki xidmət və cari təmir xərcləri, adətən, icarəçinin üzərindədir (9.3.5). Əmlakın itməsi riski də təhvildən sonra sizə keçir (13.1).
- Məhdudiyyətlər. Əmlakı subicarəyə vermək, girov qoymaq və hüquqları başqasına ötürmək yalnız şirkətin yazılı razılığı ilə mümkündür (9.2).
- Möhlət. Qanun ödənişlərə istifadə başlayandan 180 günədək möhlət verilməsinə imkan yaradır (6.4) – mövsümi biznes üçün bunu müzakirə edin.
Tez-tez verilən suallar
Lizinqlə alınan avtomobil kimin adına qeydiyyata alınır?
Müqavilə müddətində mülkiyyətçi lizinq şirkətidir və dövlət qeydiyyatı tələb olunan əmlak onun adına qeydiyyata alınır. Alış qiyməti ödəndikdən sonra mülkiyyət sizə keçir.
Fiziki şəxs şəxsi avtomobil üçün lizinq ala bilərmi?
Xeyr. Maliyyə lizinqi yalnız hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar üçündür, şəxsi istifadə üçün avtokredit uyğundur.
Lizinqi vaxtından əvvəl bağlamaq olarmı?
Müqavilədə nəzərdə tutulubsa və ya şirkət razılaşırsa, bəli. Qanun bunu avtomatik hüquq kimi vermir.
Ödənişi gecikdirsəm nə olur?
Təqvim ili ərzində üç dəfə və ya ardıcıl iki dəfə ödəmədikdə şirkət müqaviləni vaxtından əvvəl ləğv edib əmlakı geri ala bilər.
Lizinq kredit tarixçəsinə təsir edirmi?
Bəli. 25 dekabr 2026-cı ildən lizinq şirkətləri hər icarəçi barədə məlumatı kredit bürosuna və Mərkəzi Bankın kredit reyestrinə ötürməlidir.
Lizinq şirkətindən harada şikayət etmək olar?
Əvvəlcə şirkətin özünə yazılı müraciət edin. Yeni qanunla Mərkəzi Bank maliyyə icarəsi ilə bağlı şikayətlərə baxır, mübahisə məhkəmədə də həll oluna bilər.
Mənbə: e-qanun.az – "Maliyyə icarəsi haqqında" Qanun, e-qanun.az – 413-VIIQD nömrəli dəyişikliklər Qanunu, e-qanun.az – Vergi Məcəlləsi, e-qanun.az – Mülki Məcəllə, e-qanun.az – AKİA vəsaitindən istifadə Qaydası, Mərkəzi Bank, Report.az
Şərhlər