Kredit tarixçənizi "Azərbaycan Kredit Bürosu" MMC-dən (AKB) yoxlayırsınız: büronun findoc.az portalında SİMA və ya ASAN İmza ilə qeydiyyatdan keçərək kredit hesabatınızı və FinScore skorunuzu onlayn görə bilərsiniz. "Kredit büroları haqqında" Qanuna görə büro hər təqvim ili ərzində sizin hesabatınızı ən azı 2 dəfə ödənişsiz verməlidir, AKB-də hər əlavə çıxarış 1 manatdır. Hesabat sorğudan sonra ən geci 3 iş günü ərzində təqdim olunur. Məlumat son dəyişiklikdən sonra 10 il saxlanılır, ödəniş tarixindən 30 gündən artıq gecikdirilmiş borc isə "vaxtı keçmiş borc" kimi göstərilir. Səhv qeydi büroya və krediti verən quruma yazılı müraciətlə düzəltdirmək mümkündür.
Qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır, maliyyə və ya hüquqi məsləhət deyil. Konkret vəziyyətinizlə bağlı bankınıza, Kredit Bürosuna və ya lisenziyalı mütəxəssisə müraciət edin.
Kredit tarixçəsi nədir və onu kim saxlayır
Qanuna görə kredit tarixçəsi sizin cari və ödənilmiş borclarınız, onların təminatı, habelə ödəmə qabiliyyətinizi və ödəmə intizamınızı qiymətləndirmək üçün lazım olan məlumatların məcmusudur. Burada iki növ məlumat var: pozitiv (vaxtında ödənişlər, bağlanmış kreditlər) və neqativ (gecikmələr, ödənilməmiş borclar).
Bu məlumatları Mərkəzi Bankın lisenziyası ilə fəaliyyət göstərən kredit bürosu toplayır. Əvvəllər kredit məlumatlarını Mərkəzi Bankın mərkəzləşdirilmiş kredit reyestri verirdi, lakin qanunun keçid müddəalarına əsasən reyestr məlumat istifadəçilərinə 2018-ci il aprelin 1-dən məlumat vermir və məlumat bazası kredit bürosuna ötürülüb. Bu səbəbdən bu gün öz tarixçənizi Mərkəzi Bankdan deyil, Kredit Bürosundan alırsınız.
Büroya məlumat verənlər:
- Kredit təşkilatları (banklar, bank olmayan kredit təşkilatları və s.) – məlumat verməyə borcludurlar;
- sığortaçılar, lizinq və faktorinq şirkətləri, nisyə mal satanlar, mobil operatorlar və kommunal müəssisələr – müqavilə əsasında verə bilərlər;
- məhkəmələr, icra məmurları, notariuslar və dövlət orqanları – cərimə, aliment, vergi, kommunal və digər borclar barədə neqativ məlumatı "Elektron hökumət" sistemi (EHİS) vasitəsilə yerləşdirirlər.
26 may 2026-cı il tarixli qanun dəyişikliyi ilə 25 dekabr 2026-cı ildən maliyyə icarəsi (lizinq) fəaliyyəti göstərən şəxslər də məlumat təqdim etməyə borclu olacaq.
Kredit hesabatını necə almaq olar
AKB fiziki şəxslər üçün dörd yol təklif edir:
- Onlayn – findoc.az: qeydiyyatdan keçib razılığı SİMA və ya ASAN İmza ilə imzalayırsınız, sonra hesabatı və skor hesabatını görür, PDF kimi yükləyə bilirsiniz.
- Elektron ərizə: elektron imza ilə imzalanmış ərizəni büronun saytında göstərilən elektron ünvana göndərirsiniz.
- Poçtla: notarial qaydada təsdiqlənmiş sorğu formasını şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti ilə büronun poçt ünvanına yollayırsınız.
- Şəxsən: şəxsiyyət vəsiqəsinin əsli ilə Bakıda 1 nömrəli ASAN Kommunal mərkəzindəki (Akademik Həsən Əliyev küçəsi 36) büro nümayəndəsinə yaxınlaşırsınız. Nümayəndə üçün etibarnamə tələb olunur.
Hesabatda şəxsi məlumatlar və kredit skoru, aktiv və bağlanmış kreditlər, kredit xətləri, verdiyiniz zəmanətlər, son 12 ayda hesabatınızı sorğulayan qurumların sayı, tarixi və məqsədi göstərilir. Sorğulayan təşkilatların adları yalnız sizə açıqlanır.
İldə 2 hesabat pulsuzdur. Findoc-da daha tez-tez yoxlamaq istəyənlər üçün ödənişli illik paketlər də var (2022-ci il məlumatına görə "Standart" – ildə 5 manata 6 dəfə, "Gümüş" – 10 manata 12 dəfə). Tariflər dəyişə bildiyi üçün aktual qiyməti portalda dəqiqləşdirin.
Kredit skoru (FinScore) nədir
AKB-nin skorinq xidməti FinScore adlanır və 1-dən 1000-dək şkala ilə ölçülür: bal nə qədər yüksəkdirsə, kreditin vaxtında qaytarılması ehtimalı bir o qədər yüksək qiymətləndirilir. Skor altı qrup məlumata əsaslanır:
- keçmiş ödəniş tarixçəsi və davranış;
- hazırda aktiv olan kreditlər və onların ödənilməsi;
- kredit tarixçəsinin uzunluğu;
- kreditlərin növləri və məqsədləri;
- bərpa olunan kreditlər (məsələn, kredit kartları) üzrə davranış;
- demoqrafik məlumatlar.
Hesabatda cari balınız, ona ən çox təsir edən 4 əsas amil və son 12 ayın skor tarixçəsi göstərilir. Vacib məqam: skor yalnız bir göstəricidir. Kredit verib-verməmək qərarını büro deyil, bank və ya digər kredit təşkilatı öz daxili meyarları ilə qəbul edir. Hamı üçün eyni olan "minimum keçid balı" yoxdur.
Gecikmələr kredit tarixçəsinə necə təsir edir
Kredit təşkilatı borcun vəziyyətindəki dəyişikliyi ən geci 30 gün ərzində büroya ötürməlidir (AKB qaydalarına görə yeni və bağlanmış kreditlər 2 iş günü ərzində bildirilir). Gecikmələrin təsiri təxminən belədir:
| Vəziyyət | Hesabatda necə görünür | Nə etməli |
|---|---|---|
| Vaxtında ödəniş | Pozitiv məlumat kimi toplanır, skoru dəstəkləyir | Ödəniş qrafikinə əməl etməyə davam edin |
| 1–30 gün gecikmə | Ödəniş tarixləri qeydə alınır; qanuni "vaxtı keçmiş borc" anlayışına hələ düşmür, lakin skora mənfi təsir edə bilər | Borcu dərhal ödəyin |
| 30 gündən artıq gecikmə | "Vaxtı keçmiş borc məbləği" kimi neqativ məlumat göstərilir | Bankla əlaqə saxlayın, ödəniş planı istəyin |
| Uzunmüddətli ödənilməmə | Borcun girov hesabına ödənilməsi və ya "balansdan silinmiş ümidsiz borc" qeydi | Restrukturizasiya və ya hüquqi məsləhət |
| Məhkəmə, icra, vergi, aliment, kommunal borcu | EHİS vasitəsilə neqativ məlumat kimi daxil olur | Borcu bağlayıb qeydin yenilənməsini yoxlayın |
| Bağlanmış kredit | Son dəyişiklikdən sonra 10 il saxlanılır | Bağlanma arayışını saxlayın |
Banklar praktikada 90 gündən uzun gecikməni adətən problemli kredit kimi qiymətləndirir, buna görə gecikmənin müddəti qısaldıqca ziyanı da azalır.
"Qara siyahı" mifi, restrukturizasiya və zaminlik
Rəsmi "qara siyahı" yoxdur
Qanunda "qara siyahı" anlayışı yoxdur. Kredit Bürosu heç kimə kredit qadağası qoymur, sadəcə pozitiv və neqativ məlumatları saxlayır. Neqativ məlumatın 10 illik müddətdən tez silinməsini tələb etmək olmaz, lakin hər yeni vaxtında ödəniş tarixçənizə müsbət məlumat əlavə edir və köhnə gecikmənin təsiri zamanla zəifləyir. "Pul müqabilində qara siyahıdan çıxarırıq" deyən vasitəçilər fırıldaqçılıq riski daşıyır.
Restrukturizasiya
Ödəyə bilmədiyinizi hiss edən kimi bankdan yazılı şəkildə müddətin uzadılmasını və ya qrafikin dəyişdirilməsini istəyin. Borcun ödəmə müddətinin uzadılması kredit tarixçəsində ayrıca qeyd olunur, lakin bu, aylarla davam edən gecikmədən daha az ziyanlıdır. Razılaşmanı mütləq yazılı rəsmiləşdirin.
Zamin olmağın riskləri
Qanunda "borc" anlayışına zaminlik və qarantiya da daxildir. Verdiyiniz zəmanətlər öz hesabatınızda görünür. Borcalan ödəmədikdə, müqavilənin şərtlərindən asılı olaraq tələb sizə yönələ bilər. Bundan əlavə, yeni kredit üçün müraciət edəndə bank zəmanət öhdəliklərinizi əlavə yük kimi nəzərə ala bilər. Zamin olmazdan əvvəl borcalanın ödəmə qabiliyyətini dəqiq qiymətləndirin.
Səhv məlumatı necə düzəltmək olar
Hesabatda sizə aid olmayan kredit, artıq bağladığınız borc və ya yanlış gecikmə görürsünüzsə, qanunun 18-ci maddəsi üzrə aşağıdakı prosedur tətbiq olunur:
- Kredit Bürosuna və məlumatı verən quruma (bank, BOKT və s.) yazılı müraciət edirsiniz, düzgün olmadığını təsdiq edən sənədlərin (bağlanma arayışı, ödəniş qəbzi) surətini əlavə edirsiniz.
- Büro ən geci növbəti iş günü həmin qeydə "dəqiqləşdirilir" işarəsi qoyur və məlumat təchizatçısına sorğu göndərir.
- Məlumat təchizatçısı 3 iş günü ərzində məlumatı yoxlayıb büroya cavab verir.
- Səhv təsdiqlənərsə, büro 2 iş günü ərzində onu düzəldir və səhv hesabatı almış qurumlara pulsuz yeni hesabat göndərir.
- Məlumat düzgün hesab edilərsə, 2 iş günü ərzində sizə əsaslandırılmış cavab verilir.
- Nəticə ilə razı deyilsinizsə, tarixçəyə etirazınızın qısa izahını əlavə etdirə, həmçinin Mərkəzi Banka və məhkəməyə şikayət verə bilərsiniz.
Kredit tarixçəsini yaxşılaşdırmaq üçün addımlar
- İldə iki dəfə pulsuz hesabatınızı yoxlayın, səhvləri dərhal mübahisələndirin.
- Aylıq ödənişləri maaş gününə yaxın tarixə salın və avtomatik ödəniş qurun.
- Kiçik məbləğli gecikmələri də uzatmayın: 30 günlük həddi keçməmək vacibdir.
- Vergi, cərimə, aliment və kommunal borclarınızı nəzarətdə saxlayın, çünki onlar da neqativ məlumat kimi daxil ola bilər.
- Qısa müddətdə çoxlu kredit müraciəti etməyin: hər müraciət sorğu kimi hesabatınızda görünür.
- Kredit limitinin hamısını daim istifadə etməyin, kiçik kreditləri vaxtında bağlayaraq müsbət tarixçə yaradın.
- Zamin olmağa yalnız riski qəbul edə biləcəyiniz halda razılaşın.
- Kredit bağlananda bankdan borcun olmaması barədə arayış alın və 30 gün sonra hesabatda statusun yeniləndiyini yoxlayın.
Tez-tez verilən suallar
Kredit tarixçəmi pulsuz necə yoxlaya bilərəm?
findoc.az portalında SİMA və ya ASAN İmza ilə qeydiyyatdan keçin. İldə 2 hesabat ödənişsizdir, sonrakı hər çıxarış 1 manatdır.
Mərkəzi Bankdan kredit tarixçəsi almaq olarmı?
Xeyr. Mərkəzləşdirilmiş kredit reyestri 2018-ci il aprelin 1-dən istifadəçilərə məlumat vermir, tarixçə Kredit Bürosunda saxlanılır.
Gecikmə tarixçədən nə vaxt silinir?
Məlumat son dəyişiklikdən sonra 10 il saxlanılır və neqativ məlumatın daha tez silinməsini tələb etmək olmaz. Yalnız səhv məlumat düzəldilə bilər.
Hesabatımı kim görə bilər?
Kredit təşkilatları sizin yazılı (o cümlədən elektron) razılığınızla hesabat ala bilər. Məhkəmə, istintaq orqanları və Mərkəzi Bank kimi qurumlar qanunla müəyyən edilmiş hallarda razılıq olmadan məlumat alır.
Razılıq verməsəm nə olar?
Qanuna görə məlumatların büroya verilməsinə razılıq vermədikdə kredit təşkilatı ilə kredit müqaviləsi bağlana bilməz.
Mənbə: e-qanun.az – "Kredit büroları haqqında" Qanun, Azərbaycan Kredit Bürosu – Kredit hesabatı, AKB – FinScore, Findoc, Azərbaycan Mərkəzi Bankı
Şərhlər