Azərbaycanda normal iş vaxtı gündə 8, həftədə 40 saatdan çox ola bilməz (Əmək Məcəlləsi, maddə 89). İş vaxtından artıq işin hər saatı ən azı ikiqat saatlıq maaşla ödənilir və bu iş əlavə istirahət günü ilə əvəz edilə bilməz (maddə 165). İşçi dalbadal iki iş günü ərzində 4 saatdan, ağır və zərərli iş yerlərində 2 saatdan çox artıq işə cəlb edilə bilməz (maddə 100). Saat 22:00-dan 06:00-dək gecə vaxtıdır; gecə işinin hər saatına saatlıq maaşın ən azı 20 faizi, çoxnövbəli rejimdə gecə növbəsinə 40 faizi əlavə ödənilir. İstirahət günləri və iş günü sayılmayan bayramlarda iş ən azı ikiqat ödənilir və ya işçinin arzusu ilə əvəzində başqa istirahət günü verilir (maddə 164). Ödənilməmiş məbləğ üçün məhkəməyə 1 il ərzində müraciət etmək olar (maddə 296.4).
Qeyd: Məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır, hüquqi məsləhət deyil. Normalar 2026-cı il oktyabr vəziyyətinə görədir; konkret mübahisədə hüquqşünasla və ya Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti ilə dəqiqləşdirin.
Normal iş vaxtı nə qədərdir və kimlər üçün qısaldılır
Normal iş vaxtı gündə 8 saatdan, həftədə 40 saatdan artıq ola bilməz və bir qayda olaraq iki istirahət günü olan beşgünlük iş həftəsi tətbiq edilir (maddə 89–90). Altıgünlük həftədə 40 saatlıq normada gündəlik iş 7 saatdan çox olmamalıdır (maddə 90.3). İş günü sayılmayan bayramdan və ümumxalq hüzn günündən əvvəlki iş günü 1 saat qısaldılır (maddə 108.1).
Qısaldılmış iş vaxtı (maddə 91–93):
- 16 yaşınadək işçilər – həftədə ən çox 24 saat;
- 16–18 yaşlı işçilər, 61–100 faiz əlilliyi olanlar, hamilə və yaşyarımadək uşağı olan qadınlar, 3 yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən valideynlər – ən çox 36 saat;
- əmək şəraiti zərərli işlərdə və xüsusi xarakterli işlərdə (həkimlər, müəllimlər və s.) çalışanlar – ən çox 36 saat.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 11 dekabr 2025-ci il tarixli qərarına görə 2026-cı ildə 40 saatlıq həftə üzrə illik iş vaxtı norması 1922 saat, iş günlərinin sayı 241-dir.
İş vaxtından artıq işə hansı hallarda və nə qədər cəlb etmək olar
İş vaxtından artıq iş yalnız işəgötürənin əmri və işçinin razılığı ilə, Məcəllənin 101-ci maddəsində sadalanan müstəsna hallarda mümkündür (maddə 99.1). Bu hallar:
- dövlətin müdafiəsi, təbii fəlakət və ya istehsal qəzasının qarşısının alınması, nəticələrinin aradan qaldırılması;
- su, qaz, elektrik, istilik, kanalizasiya, rabitə kimi kommunal xidmətlərdə gözlənilməz pozuntuların aradan qaldırılması;
- başlanmış işin dayandırılması avadanlıq və ya malların korlanmasına səbəb olacaqsa, onun tamamlanması;
- işçilərin əksəriyyətinin işini dayandıran mexanizmlərin təmiri;
- işçini əvəz edəcək başqa işçi olmadıqda işə fasilə verilməsinin mümkünsüzlüyü.
Limit dalbadal iki iş günü üzrə qoyulub: hər işçi bu müddətdə 4 saatdan, əmək şəraiti ağır və zərərli olan iş yerlərində 2 saatdan çox artıq işə cəlb edilə bilməz (maddə 100, 99.4). Məcəllədə ayrıca illik limit nəzərdə tutulmayıb. Bununla yanaşı iki iş günü arasında istirahət azı 12 saat olmalıdır (maddə 103.4). İşəgötürən hər işçinin işlədiyi və artıq işlədiyi saatların dəqiq uçotunu aparmağa borcludur (maddə 102), artıq işə səbəb olan halları aradan qaldırmalıdır (maddə 101.2).
Kimləri artıq işə, gecə və bayram günü işə cəlb etmək olmaz
18 yaşınadək işçiləri iş vaxtından artıq işə, gecə işinə, istirahət və bayram günlərində işə cəlb etmək qəti qadağandır; onlar üçün gecə vaxtı saat 20:00-dan 07:00-dək sayılır (maddə 254). Digər məhdudiyyətlər:
- Hamilə, 14 yaşınadək və ya əlilliyi olan uşağı olan qadınlar (övladlığa götürənlər də) – yalnız yazılı razılıqla; hamilə və 3 yaşınadək uşağı olan qadınlar üçün əlavə olaraq uşağın həyat və sağlamlığına təhlükə olmaması barədə həkim rəyi tələb olunur (maddə 242).
- 3 yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilər – gecə işinə yalnız yazılı razılıqla (maddə 98.3).
- Əlilliyi olan işçilər – gecə işinə yalnız yazılı razılıqla və səlahiyyətli qurumun rəyi nəzərə alınmaqla (maddə 98.2).
- Xüsusilə ağır və zərərli sahələrdə işləyənlər – iş vaxtından artıq işə cəlb edilmir (maddə 99.3).
Necə ödənilməlidir: artıq iş, gecə, istirahət və bayram günləri
Artıq iş ən azı ikiqat, gecə işi ən azı 20 faiz əlavə ilə, istirahət və iş günü sayılmayan bayram günlərində iş isə ən azı ikiqat ödənilir. Əmək və ya kollektiv müqavilə daha yüksək məbləğ müəyyən edə bilər (maddə 165.2, 166.2).
| İş növü | Minimum ödəniş | Əsas |
|---|---|---|
| İş vaxtından artıq iş (vaxtamuzd) | Hər saat üçün saatlıq maaşın 2 misli; istirahət günü ilə əvəz edilmir | Maddə 165 |
| Gecə vaxtı iş (22:00–06:00) | Hər saat üçün saatlıq maaşın 20 faizi əlavə | Maddə 97, 166; NK qərarı № 74 |
| Çoxnövbəli rejim: axşam / gecə növbəsi | 20 faiz / 40 faiz əlavə | NK qərarı № 74 |
| İstirahət və ya bayram günü (aylıq norma daxilində) | Maaşdan əlavə ən azı 1 günlük (saatlıq) maaş | Maddə 164.1 |
| İstirahət və ya bayram günü (aylıq normadan artıq) | Maaşdan əlavə ən azı 2 günlük (saatlıq) maaş və ya işçinin arzusu ilə başqa istirahət günü | Maddə 164.1–164.2 |
Nazirlər Kabinetinin 5 aprel 2001-ci il tarixli 74 nömrəli Qərarına görə büdcə təşkilatlarında gecə əlavəsi məhz bu həddə, digər işəgötürənlərdə ondan aşağı olmamaqla ödənilir. Nazirliyin İzahatına əsasən iş vaxtının ən azı yarısı 22:00–06:00 aralığına düşən növbə gecə növbəsi sayılır, saatlıq maaş isə aylıq maaşı həmin ayın iş vaxtı normasına bölməklə tapılır.
Bayram günlərinin hamısı iş günü sayılmır. Dövlət Suverenliyi Günü (20 sentyabr), Müstəqilliyin Bərpası Günü (18 oktyabr), Konstitusiya günü (12 noyabr) və Milli Dirçəliş günü (17 noyabr) iş günüdür, bu günlərdə iş adi qaydada ödənilir (maddə 105.2). İstirahət və bayram günlərində işə yalnız fövqəladə hallarda, habelə fasiləsiz istehsalat, ticarət, ictimai iaşə, rabitə, nəqliyyat və digər xidmət sahələrində yol verilir (maddə 107).
Nümunə hesablama: 1200 manat maaşla
1200 manat aylıq maaşla saatlıq dərəcə təxminən 6,82 manat, 10 saat artıq işin minimum haqqı isə 136,36 manatdır. Fərziyyə: işçi beşgünlük həftədə çalışır, hesablama 2026-cı ilin oktyabrı üçündür. Oktyabrda iş günü sayılmayan bayram yoxdur, buna görə aylıq norma 22 iş günü × 8 saat = 176 saat götürülüb. Başqa ayda norma fərqli olduğundan saatlıq dərəcə də dəyişir.
| Göstərici | Hesablama | Nəticə (gross) |
|---|---|---|
| Saatlıq maaş | 1200 ÷ 176 | 6,82 ₼ (6,8182) |
| 10 saat iş vaxtından artıq iş | 10 × 2 × 6,8182 | 136,36 ₼ |
| 10 saat gecə işi (növbəsiz rejim) | 10 × 20% × 6,8182 | 13,64 ₼ əlavə |
| 8 saatlıq gecə növbəsi (çoxnövbəli rejim) | 8 × 40% × 6,8182 | 21,82 ₼ əlavə |
| 8 saat istirahət günü işi (normadan artıq) | 8 × 2 × 6,8182 | 109,09 ₼ əlavə |
| Ay üzrə cəmi (maaş + 10 saat artıq iş) | 1200 + 136,36 | 1336,36 ₼ |
Məbləğlər vergi və sosial tutulmalardan əvvəldir; tutulmalar barədə ayrıca yazımız var. Cədvəldəki rəqəmlər qanunla müəyyən edilmiş minimumdur.
Növbəli iş, cəmlənmiş uçot və elektron sistem
Cəmlənmiş uçotda iş saatları gün üzrə yox, uçot dövrünün norması ilə müqayisə edilir: dövr bir ildən, gündəlik növbə 12 saatdan uzun ola bilməz (maddə 96.1). Belə rejimin qaydası kollektiv müqavilə, daxili qaydalar və ya əmək müqaviləsi ilə müəyyən edilir, istirahət günləri növbə cədvəlinə uyğun verilir (maddə 96.2, 104.2). Növbəli işdə gecə növbəsinə təyin edərkən işçinin ailə vəzifələri mümkün qədər nəzərə alınmalıdır (maddə 98.4).
Əmək münasibəti əmək müqaviləsi elektron informasiya sistemində bağlandıqda yaranır və tərəflərin gücləndirilmiş elektron imzası ilə qüvvəyə minir (maddə 7.2, 49.1). Növbə cədvəlləri də bu sistemə daxil edilir (maddə 103.4), haqq-hesab məlumatları isə işçinin elektron kabinetində əks olunur (maddə 173.5). Bu, hesablanmış artıq iş və gecə haqlarını yoxlamaq üçün əsas sənəddir. Müqavilə və sınaq müddəti barədə ayrıca yazımız var.
Artıq iş ödənilmirsə nə etməli
Əvvəlcə işəgötürəndən yazılı izahat və haqq-hesab sənədi tələb edin, nəticə olmasa Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə, sonra məhkəməyə müraciət edin. Ardıcıllıq:
- İşlədiyiniz saatları özünüz də qeyd edin (tarix, saat, tapşırıq, yazışma).
- İşəgötürənə yazılı müraciət edin; haqq-hesab sənədi tələb etmək hüququnuz var (maddə 173).
- Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə şikayət edin (Nazirliyin çağrı mərkəzi 142). Əmək haqqının tam ödənilməməsinə görə vəzifəli şəxslər 700–1500 manat cərimə edilə bilər (İnzibati Xətalar Məcəlləsi, maddə 192.4).
- Məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak tələb olunur (maddə 294.5).
- Pul tələbi ilə məhkəməyə hüququn pozulduğunu bildiyiniz gündən 1 il ərzində müraciət edin (maddə 296.4); digər əmək mübahisələri üçün müddət 1 aydır (maddə 296.2). Üzrlü səbəblə buraxılmış müddət bərpa edilə bilər (maddə 296.6).
Tez-tez verilən suallar
Şənbə günü işləmək necə ödənilir?
Beşgünlük həftədə şənbə istirahət günüdür. Bu gün işə görə maaşdan əlavə ən azı ikiqat günlük (saatlıq) maaş ödənilir və ya işçinin arzusu ilə başqa istirahət günü verilir (maddə 164).
İşəgötürən artıq işin əvəzinə istirahət günü verə bilərmi?
Xeyr. Maddə 165.3 iş vaxtından artıq işin əlavə istirahət günü ilə əvəz edilməsini qadağan edir, yalnız pulla ödənilir.
Artıq işdən imtina edə bilərəmmi?
Ümumi qaydaya görə artıq iş işçinin razılığı ilə aparılır (maddə 99.1). Fəlakət, qəza və digər fövqəladə hallar istisnadır.
Gecə əlavəsi neçə faizdir?
Gecə işinin hər saatı üçün saatlıq maaşın ən azı 20 faizi, çoxnövbəli rejimdə axşam növbəsinə 20, gecə növbəsinə 40 faiz.
18 oktyabrda işləsəm ikiqat ödənilirmi?
Xeyr. Müstəqilliyin Bərpası Günü bayram olsa da, iş günü hesab edilir. İkiqat ödəniş yalnız iş günü sayılmayan bayramlara və istirahət günlərinə şamil olunur.
Ödənilməmiş artıq iş üçün nə vaxta qədər məhkəməyə gedə bilərəm?
Pul tələbləri üzrə hüququn pozulduğunu bildiyiniz gündən 1 il ərzində (maddə 296.4).
Mənbə: e-qanun.az – Əmək Məcəlləsi, e-qanun.az – Nazirlər Kabinetinin 5 aprel 2001-ci il tarixli 74 nömrəli Qərarı, e-qanun.az – Gecə vaxtı və çoxnövbəli işə görə ödəniş barədə İzahat, e-qanun.az – İnzibati Xətalar Məcəlləsi, sosial.gov.az – 2026-cı ilin istehsalat təqvimi, sosial.gov.az – 2026-cı il üçün iş vaxtı norması
Şərhlər