Fiziki şəxslərin illik gəlir bəyannaməsi hesabat ilindən sonrakı ilin mart ayının 31-dən gec olmayaraq vergi orqanına təqdim edilir və hesablanmış vergi də həmin tarixədək ödənilir (Vergi Məcəlləsi, maddə 149.2 və 152.1). Bəyannaməni ödəmə mənbəyində vergi tutulmayan gəlir əldə edən şəxslər – məsələn, mənzilini başqa fiziki şəxsə kirayə verənlər, xaricdən gəlir alanlar, kriptovalyuta və ya digər aktivlərin satışından qazanc əldə edənlər, gəlir vergisi ödəyicisi olan fərdi sahibkarlar – verməlidir (maddə 149.1.4). Qeyri-sahibkarlıq gəlirindən vergi dərəcəsi 14 faizdir (maddə 101.2), yaşayış sahəsinin fiziki şəxsə kirayəsindən gəlir 2026-cı ildən 10 faizlə vergiyə cəlb olunur (maddə 124.1). Bəyannaməni vaxtında verməməyə görə 40 manat maliyyə sanksiyası (maddə 57.1), vergini gec ödəməyə görə hər gün üçün 0,1 faiz faiz (maddə 59.1) tətbiq edilir. 2026-cı ilin gəlirləri üzrə bəyannamənin son tarixi 2027-ci il martın 31-dir.
Kim bəyannamə verməlidir
Vergi Məcəlləsinin 149.1.4-cü maddəsinə görə bəyannamə verən fiziki şəxslər: ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunması nəzərdə tutulmayan (və ya mümkün olmayan) gəlirləri olanlar, habelə Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda gəlir, o cümlədən royalti əldə edən rezidentlər. Praktikada bu, aşağıdakı halları əhatə edir:
- Kirayə gəliri. Mənzil, ev, ofis və ya torpağı vergi ödəyicisi olmayan fiziki şəxsə kirayəyə verirsinizsə, vergini özünüz hesablayıb bəyan edirsiniz: yaşayış sahəsi üzrə 10 faiz, digər əmlak üzrə 14 faiz (maddə 124.1). Kirayəçi hüquqi şəxs və ya fərdi sahibkardırsa, vergini o, ödəmə mənbəyində tutur və sizin bəyannamə verməyinizə ehtiyac qalmır (maddə 124.2).
- Xaricdən gəlir. Xarici şirkətdən alınan haqq, xaricdəki əmlakın kirayəsi, xarici platformalardan (frilans, royalti, reklam) daxil olan ödənişlər rezident fiziki şəxs tərəfindən bəyan edilir; xaricdə ödənilmiş vergi Azərbaycanda hesablanan vergidən çıxılır, lakin yerli dərəcə ilə hesablanmış məbləğdən çox olmamaqla (maddə 127).
- Kriptovalyuta və digər aktivlərin satışı. DVX-nin 19 avqust 2025-ci il izahına görə kriptovalyutanın təqdim edilməsindən yaranan dəyər artımı 99.3.8-ci maddə üzrə qeyri-sahibkarlıq gəliridir, 14 faizlə vergiyə cəlb olunur və 31 martadək bəyan edilir. Eyni qayda sahibkarlıq məqsədilə istifadə olunmayan aktivlərin (qiymətli kağızlar, pay, daşınmaz əmlak) satışından gəlirə də aiddir (maddə 99.3.6).
- Hədiyyə və miras. Təqvim ili ərzində ailə üzvü olmayan şəxslərdən alınan hədiyyənin 2 500 manatdan, mirasın 20 000 manatdan yuxarı hissəsi gəlirə daxil edilir (maddə 102.1.3.1); ailə üzvlərindən alınan hədiyyə və miras tam həcmdə vergidən azaddır (maddə 102.1.3.2).
- Fərdi sahibkarlar. Gəlir vergisi ödəyicisi kimi uçotda olan fərdi sahibkarlar sahibkarlıq gəlirindən 20 faiz (maddə 101.3) hesablamaqla illik bəyannamə verir; sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri isə illik yox, rüblük sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsi təqdim edir.
- Xüsusi notariuslar və xüsusi icra məmurları hər rübdən sonrakı ayın 20-dək rüblük bəyannamə verir (maddə 149.2).
Kim bəyannamə verməli deyil
- Yalnız muzdlu işdən əməkhaqqı alanlar – vergini işəgötürən ödəmə mənbəyində tutur.
- İki və ya daha çox yerdə işləyənlər – gəlir vergisi hər iş yerində ayrıca hesablanıb büdcəyə ödənilir (maddə 101.1-2); ikinci iş yeri üçün illik bəyannamə tələb olunmur.
- Dividend, faiz və royaltini ödəmə mənbəyində vergisi tutulmuş halda alanlar – həmin gəlirlərdən bir daha vergi tutulmur (maddə 124.2).
- Pensiya, təqaüd, müavinət, dövlət sosial ödənişləri alanlar.
- Azı 3 təqvim ili yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olduğu mənzili satanlar – belə satış gəlir vergisinə deyil, notarius vasitəsilə tutulan sadələşdirilmiş vergiyə aid edilir və 3 il qeydiyyat şərti ödənildikdə vergidən azaddır (maddə 218-1.1.5.1).
- Daşınan maddi əmlakı (avtomobil, məişət əşyaları) satanlar – qiymətli daş-metal, incəsənət əsəri, antikvariat və sahibkarlıqda istifadə olunan əmlak istisna olmaqla belə gəlir vergidən azaddır (maddə 102.1.7).
Vergi dərəcələri və güzəştlər
| Gəlir növü | Dərəcə | Maddə |
|---|---|---|
| Qeyri-sahibkarlıq gəliri (kripto, aktiv satışı, xaricdən gəlir, hədiyyə həddən artıq hissə) | 14 faiz | 101.2 |
| Yaşayış sahəsinin fiziki şəxsə kirayəsi (2026-cı ildən) | 10 faiz | 124.1 |
| Qeyri-yaşayış əmlakının və torpağın icarəsi | 14 faiz | 124.1 |
| Fərdi sahibkarın sahibkarlıq gəliri (xərclər çıxılmaqla) | 20 faiz | 101.3 |
| Hədiyyə / təhsil üçün maddi yardım | 2 500 manatadək azad | 102.1.3.1 |
| Miras | 20 000 manatadək azad | 102.1.3.1 |
| Ailə üzvündən hədiyyə və miras | tam azad | 102.1.3.2 |
| Xaricdə ödənilmiş vergi | yerli vergidən çıxılır | 127 |
Gəlir vergisi ödəyicisi olan mikro sahibkarlar üçün əlavə güzəştlər var: proqramlaşdırma, dizayn, tərcümə, reklam, tədqiqat, təhsil, hüquq-mühasibat məsləhəti kimi sahələrdə illik gəliri 45 000 manatadək olan fiziki şəxslərin gəlirinin 75 faizi vergidən azaddır (maddə 102.1.30-1); özünə görə ödənilən illik sosial sığorta haqqının 25 faizi gəlir vergisi öhdəliyindən çıxılır (maddə 152.3). Xaricdə ödənilmiş verginin nəzərə alınması üçün İnternet Vergi İdarəsində "DTA 02" formalı ərizə təqdim edilir.
Bəyannaməni onlayn necə təqdim etmək: addım-addım
- VÖEN alın. Bəyannamə verməli olan fiziki şəxs əvvəlcə vergi uçotuna alınmalıdır (maddə 33). Bu, pulsuzdur və dərhal icra olunur: gücləndirilmiş elektron imza və ya ASAN İmza ilə e-taxes.gov.az portalında "Onlayn kargüzarlıq" bölməsindən "Fiziki şəxsin uçotu" ərizəsi göndərilir; ASAN İmza sahibləri 195-1 Çağrı Mərkəzinə zəng etməklə də uçota alına bilər. Gəlir əldə etməyə başlamazdan əvvəl uçota alınmaq tələb olunur.
- Giriş vasitəsi hazırlayın. Portala ASAN İmza (mobil operatorlardan alınan SİM-kart əsaslı imza), e-imza kartı və ya DVX-nin verdiyi istifadəçi kodu, parol və şifrə ilə daxil olunur.
- Bəyannamə formasını açın. "Bəyannamələr" bölməsində "Gəlir vergisinin bəyannaməsi" formasını seçin, hesabat ilini (məsələn, 2026) göstərin.
- Gəlirləri doldurun. Hər gəlir növünü müvafiq sətirdə göstərin: kirayə haqqı, aktiv satışından gəlir (satış qiyməti ilə alış qiyməti arasındakı fərq), xaricdən gəlir, hədiyyə-mirasın vergi tutulan hissəsi. Sahibkarlar gəlirlə yanaşı sənədlə təsdiqlənən xərcləri də əks etdirir.
- Güzəştləri və ödənilmiş vergiləri qeyd edin. Xaricdə ödənilmiş vergi, il ərzində cari ödəmələr və ödəmə mənbəyində tutulmuş məbləğlər çıxılır.
- İmzalayın və göndərin. Sistem vergini avtomatik hesablayır; "İmzala və göndər" düyməsindən sonra bəyannamənin qəbulu barədə qəbz şəxsi elektron kabinetə düşür. Səhv aşkar etdikdə dəqiqləşdirilmiş bəyannamə vermək olar.
- Vergini ödəyin. Ödəniş e-taxes.gov.az-dakı "Vergilərin ödənilməsi" xidməti, Hökumət Ödəniş Portalı və ya istənilən bankın internet-bankinqi ilə, büdcə təsnifatı kodunu düzgün seçməklə 31 martadək edilir.
Bəyannaməni kağız formada da uçotda olduğunuz vergi orqanına təqdim etmək mümkündür, lakin DVX elektron təqdimetməyə üstünlük verir; vaxtında təqdim etmə faktı sistemdəki tarixlə müəyyən edilir. Son gün qeyri-iş gününə düşdükdə bəyannamə növbəti iş günü verilə bilər.
Müddət, gecikdirmə və cərimələr
| Hal | Nəticə | Maddə |
|---|---|---|
| Bəyannamənin son tarixi | hesabat ilindən sonrakı il 31 mart | 149.2 |
| Verginin ödənilmə tarixi | bəyannamə üçün müəyyən edilən vaxtadək (31 mart) | 152.1 |
| Bəyannamə vaxtında verilməyib | 40 manat maliyyə sanksiyası | 57.1 |
| Vergi gec ödənilib | gecikdirilən hər gün üçün 0,1 faiz (bir ildən çox olmamaqla) | 59.1–59.2 |
| Vergi azaldılıb və ya bəyannamə verməməklə yayındırılıb | azaldılmış məbləğin 50 faizi | 58.1 |
| Müddətin uzadılması | 31 martadək müraciət edib vergini tam ödədikdə bəyannamə müddəti 3 ayadək uzadılır (ödəniş müddəti dəyişmir) | 74.1 |
| Fəaliyyətə xitam / dayandırma | 30 gün ərzində bəyannamə | 149.3 |
Nümunə: 2026-cı ildə mənzilinizi fiziki şəxsə ayda 600 manata kirayə vermisinizsə, illik gəlir 7 200 manat, vergi 10 faizlə 720 manatdır. Bəyannaməni 2027-ci il martın 31-dək verib vergini ödəməsəniz, 40 manat sanksiya və hər gecikən gün üçün 0,72 manat faiz hesablanacaq; vergi orqanı gəliri özü aşkar edərsə, əlavə olaraq 360 manat (50 faiz) maliyyə sanksiyası tətbiq oluna bilər.
Bəyannamə verməyənlərə nə olur
DVX gəlirləri bəyan etməyən şəxsləri getdikcə daha çox məlumat mənbəyindən müəyyən edir: notariat qaydasında təsdiqlənən kirayə və alqı-satqı müqavilələri, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin reyestri, bankların və ödəniş sistemlərinin məlumatları, elektron qaimə-fakturalar, Azərbaycanın qoşulduğu beynəlxalq avtomatik məlumat mübadiləsi (xarici bank hesabları) və kriptovalyuta birjalarından alınan məlumatlar. Vergi Məcəlləsinin 23.1.15-ci maddəsinə görə vergi orqanları vergi borcunu ödəməyən fiziki şəxsin ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması üçün məhkəməyə müraciət edə bilər. Kameral yoxlama nəticəsində vergi hesablanır, bildiriş göndərilir və ödənilmədikdə borc bank hesablarından tutula bilər. Buna görə gəlir kiçik olsa da bəyannaməni vaxtında vermək həm cərimədən, həm də sonradan böyük məbləğdə faiz və sanksiyadan qoruyur.
"Sıfır" bəyannamə: gəlir olmayanda nə etməli
Vergi uçotunda olan, lakin hesabat ilində vergi tutulan əməliyyatı olmayan şəxs bəyannamə əvəzinə eyni müddətədək (31 martadək) vergi orqanına fəaliyyətin olmaması barədə arayış təqdim edir (maddə 16.2). Fəaliyyəti il ərzində müvəqqəti dayandıranlar isə dayandırma günündən gec olmayaraq müvafiq arayış verir (maddə 16.3) – bu halda həmin dövr üçün bəyannamə tələb olunmur. Bəyannamə verməli olmayan fiziki şəxs artıq tutulmuş verginin yenidən hesablanması və qaytarılması üçün könüllü bəyannamə verə bilər (maddə 149.5). Uçotdan tamamilə çıxmaq istəyənlər e-taxes portalında "Fiziki şəxsin fəaliyyətinə xitam verilməsi" ərizəsi göndərir və 30 gün ərzində son bəyannaməni təqdim edir (maddə 149.3).
Tez-tez verilən suallar
Mənzili şirkətə kirayə verirəm, bəyannamə verməliyəm?
Xeyr. Kirayəçi hüquqi şəxs və ya fərdi sahibkardırsa, 14 faiz vergini o, ödəmə mənbəyində tutub büdcəyə köçürür (maddə 124.1); sizin əlavə bəyannamə verməyinizə ehtiyac yoxdur.
Kriptovalyutanı satmamışam, sadəcə saxlayıram – vergi var?
Xeyr. DVX-nin izahına görə gəlir yalnız kriptovalyutanın təqdim edildiyi (satıldığı, dəyişdirildiyi) tarixdə yaranır və alış ilə satış dəyəri arasındakı fərqdən 14 faiz hesablanır.
Valideynim mənə 30 000 manat bağışlayıb, bəyan etməliyəm?
Xeyr. Ailə üzvlərindən alınan hədiyyə və miras tam həcmdə vergidən azaddır (maddə 102.1.3.2). Kənar şəxsdən hədiyyə isə 2 500 manatdan yuxarı hissəsi üzrə 14 faizlə vergiyə cəlb edilir.
İkinci işdə də işləyirəm, bəyannamə lazımdır?
Xeyr. Hər işəgötürən gəlir vergisini ayrıca hesablayıb ödəyir (maddə 101.1-2); illik bəyannamə tələb olunmur.
31 marta çatdıra bilmirəm, nə etməli?
Son tarixədək müddətin uzadılması barədə ərizə verib hesablanan vergini tam ödəsəniz, bəyannamə müddəti 3 ayadək uzadılır (maddə 74.1). Ərizə e-taxes portalından göndərilir; ödəniş müddəti uzadılmır.
Bəyannamədə səhv etmişəm, düzəltmək olar?
Bəli. Səyyar vergi yoxlaması başlayanadək dəqiqləşdirilmiş bəyannamə təqdim etmək olar; əlavə vergi yaranırsa, gecikmə faizi ilə birlikdə ödənilir (maddə 72.5). Könüllü düzəliş sonradan yoxlama ilə aşkarlanmadan daha ucuz başa gəlir.
Mənbə: Vergi Məcəlləsi (e-qanun.az), DVX – Vergi bəyannaməsini təqdim edən şəxslər, DVX – Bəyannamə və ödəniş müddətləri, DVX – Kriptovalyuta gəlirlərinin vergiyə cəlb edilməsi, DVX – Fiziki şəxslərin vergi uçotuna alınması reqlamenti, DVX – Suallar və cavablar
Şərhlər