Azərbaycanda banklararası ani pul köçürmələri Mərkəzi Bankın 1 oktyabr 2020-ci ildə istifadəyə verdiyi Ani Ödənişlər Sistemi (AÖS) ilə aparılır. Bank tətbiqlərində bu xidmət çox vaxt AniPay adlanır. Pul 24/7, adətən 5–10 saniyəyə alıcının hesabına düşür, alıcını kart nömrəsi əvəzinə mobil nömrə, FİN kod və ya e-poçt ilə tapmaq olur. Sistem reqlamentinə görə adi ödəniş üçün bir əməliyyatın yuxarı həddi 40 000 manatdır. Komissiyanı bank müəyyən edir: bir sıra banklar fiziki şəxslərin AniPay köçürmələrini pulsuz edir, kartdan karta banklararası köçürmədə isə haqq tutula bilər (məsələn, Xalq Bankın tarifində 1%, minimum 0,20 manat). Kartdan karta köçürmələrin gündəlik say limitlərini, Mərkəzi Bankın 15 oktyabr 2026-cı il açıqlamasına görə, banklar özləri təyin edir.
Qeyd: Tariflər və limitlər banklar üzrə fərqlidir və dəyişə bilər. Köçürmədən əvvəl tətbiqdə göstərilən komissiyanı yoxlayın.
Ani Ödənişlər Sistemi nədir və necə işləyir
AÖS Milli Ödəniş Sisteminin AZIPS və XÖHKS ilə yanaşı üç əsas komponentindən biridir. Adi bank köçürmələri iş saatlarında və seanslarla emal olunur, AÖS isə gecə-gündüz, bayram günləri də daxil olmaqla işləyir. 1 yanvar 2021-ci il tarixinə sistemə 17 bank, Maliyyə Nazirliyinin Dövlət Xəzinədarlığı Agentliyi və "Azərpoçt" qoşulmuşdu.
Mərkəzi Bankın "Rəqəmsal ödənişlər icmalı"na görə 2024-cü ildə AÖS ilə 801 min əməliyyat aparılıb, ümumi həcm 1 373 milyon manat olub. Bu, 2023-cü illə müqayisədə say üzrə 36,3%, məbləğ üzrə 30,2% artım deməkdir. AÖS-ün payının artırılması 2024–2026-cı illər üçün maliyyə sektorunun inkişaf strategiyasının prioritetlərindəndir.
Mərkəzi Bankın ayrıca "AniPay" mobil tətbiqi və anipay.az saytı 4 mart 2026-cı ildən fəaliyyətini dayandırıb. Eyni funksiyalar artıq bankların mobil tətbiqlərindədir. 2026-cı ildə Hökumət Ödəniş Portalı üzrə hesablaşmaların da AÖS-ə keçirildiyi açıqlanıb.
Mobil nömrə ilə necə pul köçürmək olar
Köçürmə üçün həm göndərənin, həm də alıcının bankı AÖS iştirakçısı olmalı, alıcı isə öz hesabını sadə identifikatora bağlamalıdır. Ümumi ardıcıllıq belədir:
- Bank tətbiqində "AniPay" və ya "Ani ödəniş" bölməsini açın.
- Pul qəbul etmək istəyirsinizsə, AniPay ID yaradın: mobil nömrənizi, FİN kodunuzu və ya e-poçtunuzu hesabınıza bağlayın.
- Göndərmək üçün məbləği yazın və alıcının mobil nömrəsini, FİN kodunu və ya e-poçtunu daxil edin.
- Ekranda çıxan alıcı adını və komissiyanı yoxlayın, sonra SMS və ya biometrik təsdiqlə əməliyyatı tamamlayın.
Diqqət: "Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında" Qanunun 34-cü maddəsinə görə unikal eyniləşdirici ilə aparılan köçürmə həmin eyniləşdiricinin sahibinin xeyrinə icra olunmuş sayılır. Nömrəni səhv yazsanız, bank buna görə məsuliyyət daşımır. Buna görə alıcının adını mütləq yoxlayın.
Köçürmə üsullarının müqayisəsi: komissiya və limitlər
| Üsul | Nə lazımdır | Sürət və iş vaxtı | Komissiya (nümunə) | Limit |
|---|---|---|---|---|
| Ani ödəniş (AniPay) | Mobil nömrə, FİN və ya e-poçt | 5–10 saniyə, 24/7 | Bir sıra banklarda fiziki şəxslər üçün pulsuz | Sistem üzrə 40 000 manat/əməliyyat, üstəlik bankın limiti |
| Kartdan karta | Alıcının kart nömrəsi | Adətən dərhal, 24/7 | Bankdaxili çox vaxt pulsuz, banklararası məs. 1%, min. 0,20 manat | Gündəlik say və məbləğ limitini bank təyin edir |
| Hesab rekvizitləri ilə köçürmə | IBAN, alıcının adı, bankı | Növbəti iş günündən gec olmayaraq | Bankın tarifi ilə, filialda adətən baha | Bankın şərtləri |
| QR kodla ödəniş | Bank tətbiqi və QR kod | Ani, 24/7 | Mağazada alıcı üçün adətən pulsuz | Məs. Xalq Bankda gündəlik 5 000 manat |
Nümunə rəqəmlər Xalq Bankın 14 may 2026-cı il tarifləri, VTB və Yapı Kredi Bank Azərbaycanın açıqlamalarındandır. Başqa banklarda şərtlər fərqli ola bilər.
Komissiyalar: nəyə diqqət etməli
- Haqq əvvəlcədən göstərilməlidir. Qanunun 16.1-ci maddəsinə görə bank əməliyyatı icra etməzdən əvvəl tutulacaq haqqı və icra müddətini sizə göstərməlidir.
- Məbləğdən gizli tutulma olmamalıdır. 30.1-ci maddəyə əsasən ayrıca razılaşma yoxdursa, köçürülən məbləğ tam çatdırılmalı, haqq ondan çıxılmamalıdır.
- Əmək haqqı kartına mədaxil. Bəzi banklar əmək haqqı və ya depozit kartına kartdan karta daxil olan vəsaitdən haqq tutur (Xalq Bankda 0,5%, min. 0,20 manat). Ailə üzvlərindən pul qəbul edəcəksinizsə, adi debet kartı və ya AniPay daha sərfəli ola bilər.
- Sahibkar kartları. Biznes kartlarında kartdan karta köçürmələrə çox vaxt ayrıca tarif tətbiq olunur.
Mərkəzi Bank İdarə Heyəti 15 sentyabr 2026-cı ildə ödəniş sistemlərinin yeni tariflərini təsdiqləyib. 1 aprel 2027-ci ildən AÖS üzrə haqlar digər sistemlərdən aşağı müəyyən edilib, kart köçürmələrinin emalı üçün isə yeni haqlar qoyulub. Bu tariflər banklara tətbiq olunur, müştəri komissiyalarını isə yenə banklar özləri müəyyən edir.
Kartdan karta limitlər: kim müəyyən edir
Mərkəzi Bankın baş direktoru Şahin Mahmudzadə 15 oktyabr 2026-cı ildə bildirib ki, kartdan karta köçürmələrdə gündəlik əməliyyat sayı üzrə limitləri banklar müştərinin əməliyyat profilinə görə özləri təyin edir. Tənzimləyicinin əsas tələbi şübhəli əməliyyatların, qanunsuz qumarın və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinin qarşısını almaqdır.
- Gün ərzində beş və ya daha çox köçürmə qəbul etmək avtomatik olaraq qanunsuz sayılmır.
- Limiti aşsanız, banka müraciət edə bilərsiniz. Bank yoxlama aparıb əməliyyatların qanuni olduğuna əmin olarsa, köçürməyə icazə verə bilər.
- Kartınızı və ya hesabınızı başqasının pul dövriyyəsi üçün "kirayə vermək" ciddi hüquqi risk yaradır, hesab bloklana bilər.
QR kodla ödəniş: vahid AZQR standartı
Mərkəzi Bankın məlumatına görə beynəlxalq EMV QR spesifikasiyasına əsaslanan vahid milli AZQR standartı 2025-ci ilin noyabrında qüvvəyə minib, banklarla inteqrasiya 2026-cı ilin əvvəlində başlayıb. 2026-cı ilin iyununa olan açıqlamaya görə ölkədə 21 AZQR provayderi fəaliyyət göstərir, POS-terminalların 71%-i QR ödənişi qəbul edir. Əvvəlcə dinamik QR kodlar tətbiq olunub, növbəti mərhələ statik QR kodlardır.
Ödəniş üçün bank tətbiqində QR skanerini açır, kassadakı kodu oxudur və təsdiqləyirsiniz. Təsdiqdən əvvəl ekranda mağazanın adının və məbləğin düzgün olduğuna baxın. Divara yapışdırılmış statik kodun üstündə başqa stiker olub-olmadığını yoxlayın.
Kartla, QR kodla və digər nağdsız üsullarla ödəniş edəndə "ƏDV geri al" sistemi üzrə ödənilmiş ƏDV-nin 17,5%-i, nağd alışda isə 5%-i geri qaytarılır. Ətraflı məlumat ayrıca məqaləmizdədir.
Səhv köçürmə və fırıldaqçılıq: pulu necə geri almaq olar
Ödəniş sisteminə göndərilmiş sərəncam sistem qaydalarında göstərilən andan geri götürülə bilməz (Qanun, 28.1). Ani köçürməni "ləğv et" düyməsi ilə geri qaytarmaq mümkün olmur, amma hüquqi yollar var:
- Dərhal bankınıza yazılı müraciət edin. 31.8-ci maddəyə görə bank tələbiniz əsasında əməliyyatı pulsuz izləməli və nəticəni sizə bildirməlidir. Alıcının bankı da qanunla qadağan olunmayan məlumatları təqdim etməlidir.
- Alıcı ilə bank vasitəsilə əlaqə yaradın. Bank alıcıdan vəsaiti könüllü qaytarmağı xahiş edə bilər. Alıcı pulu qaytarmırsa, mübahisə məhkəmədə əsassız varlanma kimi həll olunur.
- Səhv bankda olubsa, bank cavabdehdir. Əməliyyat bankın günahı ilə səhv icra edilibsə, məbləğ dərhal hesabınıza bərpa olunmalı və tutulmuş haqlar da qaytarılmalıdır (31.1, 31.5).
İcazəsiz əməliyyat görsəniz, ən geci 6 ay ərzində banka bildirin (25.1). Bank 5 iş günü ərzində əməliyyatın düzgün autentifikasiya edildiyini sübut edə bilməsə, məbləği növbəti iş günündən gec olmayaraq qaytarmalıdır (25.2). Kart itirildikdə və ya oğurlandıqda müştərinin itkisi hər icazəsiz əməliyyat üzrə 100 manatla məhdudlaşır (41.1). OTP kodunu qəsdən və ya kobud ehtiyatsızlıqla başqasına vermisinizsə, itkiyə görə tam məsuliyyət sizin üzərinizə düşür (41.3).
Yayılmış sxem: kimsə zəng edib "səhvən sizə pul köçürdüm, başqa karta qaytarın" deyir. Belə halda heç nə köçürməyin, onu öz bankına yönləndirin. Kart fırıldaqçılığı barədə ətraflı ayrıca məqaləmizdə yazmışıq.
Tez-tez verilən suallar
Mobil nömrə ilə köçürmə pulsuzdurmu?
Bu, bankdan asılıdır. VTB və Yapı Kredi Bank Azərbaycan kimi bir sıra banklar fiziki şəxslərin AniPay köçürmələrini pulsuz elan edib. Tətbiqdə təsdiqdən əvvəl göstərilən haqqa baxın.
Alıcı başqa bankda olsa, ani köçürmə mümkündürmü?
Bəli, əgər alıcının bankı AÖS-ə qoşulubsa və alıcı öz hesabına AniPay ID bağlayıbsa.
Ani köçürmənin maksimal məbləği nə qədərdir?
AÖS reqlamentinə görə adi ödənişlər üçün bir əməliyyat 40 000 manatadəkdir. Bankınız daha aşağı gündəlik limit tətbiq edə bilər.
Səhv nömrəyə pul göndərdim, nə etməliyəm?
Dərhal bankınıza yazılı müraciət edin. Bank əməliyyatı pulsuz izləməli və alıcının bankı ilə əlaqə saxlamalıdır. Alıcı könüllü qaytarmasa, məhkəməyə müraciət etmək olar.
Gün ərzində neçə köçürmə qəbul edə bilərəm?
Sayı bankınız müəyyən edir. Beş və ya daha çox köçürmə avtomatik qanunsuz sayılmır, limiti aşdıqda bankdan yoxlama ilə icazə istəyə bilərsiniz.
QR ödəniş üçün nə lazımdır?
QR skaneri olan bank tətbiqi kifayətdir. Mağazanın terminalı AZQR standartını dəstəkləməlidir.
Mənbə: e-qanun.az – "Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında" Qanun, Mərkəzi Bank – AÖS reqlamenti, Mərkəzi Bank – Rəqəmsal ödənişlər icmalı 2024, Mərkəzi Bank – Rəqəmsal Ödəniş Strategiyası, Mərkəzi Bank – AniPay press-relizi, APA, Trend, Report.az, Xalq Bank – tariflər, VTB
Şərhlər