Azərbaycanda tələbə krediti Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyindəki Təhsil Tələbə Krediti Fondu (TTKF) vasitəsilə verilir. Fond Prezidentin 17 iyun 2021-ci il tarixli 1367 nömrəli Fərmanı ilə yaradılıb, kreditlərin verilmə qaydası isə Nazirlər Kabinetinin 24 iyul 2021-ci il tarixli 226 nömrəli Qərarı ilə təsdiqlənib. Kredit yalnız təhsil haqqını ödəmək üçündür və iki növdə verilir: sosial (illik 2 faiz) və standart (illik 6 faiz). Əyani oxuyan, akademik borcu olmayan Azərbaycan vətəndaşı olan bakalavr, magistr, kollec və peşə təhsili tələbələri müraciət edə bilər. Girov və zamin tələb olunmur. Təhsil dövründə və məzun olduqdan sonrakı 2 illik güzəşt dövründə faiz hesablanmır, borc isə sonradan 10 il ərzində aylıq bərabər hissələrlə qaytarılır. Müraciət notarial razılıq ərizəsindən sonra e-ttkf.edu.az portalında elektron qaydada edilir. Faiz dərəcələri Fondun 2024-cü il avqust tarixli rəsmi sual-cavab sənədinə əsaslanır, dəyişə bildiyi üçün müraciətdən əvvəl rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin.
Qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır, maliyyə və ya hüquqi məsləhət deyil. Kredit müqaviləsini imzalamazdan əvvəl şərtləri Fond və müvəkkil bankla dəqiqləşdirin.
Təhsil Tələbə Krediti Fondu nədir
TTKF təhsil tələbə kreditlərinin verilməsini təşkil edən qeyri-kommersiya hüquqi şəxsidir. Fərmana görə onun məqsədi aztəminatlı ailələrdən olan gənclərin təhsilə çıxışını asanlaşdırmaq və təhsildə bərabər imkanlar yaratmaqdır. Fond pulu birbaşa tələbəyə vermir: kredit müvəkkil bank tərəfindən rəsmiləşdirilir və məbləğ təhsil müəssisəsinin hesabına köçürülür. Kreditlərin verilməsinə 25 noyabr 2021-ci ildə başlanılıb.
Elm və Təhsil Nazirliyinin məlumatına görə, Fondun ilk dörd ilində 70 mindən çox kredit müqaviləsi bağlanıb; onların təxminən 46 mini (65 faiz) standart, 24 mini (35 faiz) sosial kreditdir. Akademik göstəricilərə görə güzəştlər hesabına məzunların təxminən 761 min manata yaxın borcu bağışlanıb (Nazirliyin 2025-ci ilin sonlarına aid icmalı).
Kreditin növləri və əsas şərtlər
Qaydaya görə yaşayış xərcləri, yataqxana və ya təqaüd əvəzi kredit növü yoxdur – hər iki növ yalnız təhsil haqqını əhatə edir. Bir semestr üçün kredit həmin ixtisasın rəsmi illik təhsil haqqının yarısı qədər olur. Təhsil haqqı Fondun müəyyən etdiyi yuxarı həddən çox olarsa, fərqi tələbə özü ödəyir.
| Şərt | Sosial TTK | Standart TTK |
|---|---|---|
| İllik faiz | 2 faiz | 6 faiz |
| Kimə verilir | Sosial həssas kateqoriyalara | Sosial hüququ olmayan, yüksək nəticəli tələbələrə |
| Akademik tələb | Əvvəlki semestrdən akademik borc olmamalı | İlk semestr üçün qəbul balı minimal həddən yuxarı, sonra ÜOMG 71 və yuxarı |
| Özünün ödədiyi hissə | Tələb olunmur | İllik təhsil haqqının ən azı 20 faizi |
| Faizsiz semestr | ÜOMG 71 və yuxarı olduqda | ÜOMG 91 və yuxarı olduqda |
| Borcun bağışlanması | Bütün semestrlərdə ÜOMG 91+ – 50 faiz | Bütün semestrlərdə ÜOMG 91+ – 25 faiz |
| Girov, zamin | Yoxdur | Yoxdur |
| Qaytarma müddəti | 10 il (2 illik güzəştdən sonra) | 10 il (2 illik güzəştdən sonra) |
Fondun sual-cavab sənədinə görə standart kredit üçün ilk semestrdə tələb olunan minimal qəbul balı bakalavriatda 250 (xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisaslarda 100), magistraturada 50 (30), subbakalavriatda 110 baldır, peşə təhsilində isə attestatdakı qiymətlərin ortası 3-dən yuxarı olmalıdır. Bu hədləri Fondun Himayəçilik Şurası təsdiq edir və dəyişə bilər.
Kimlər müraciət edə bilər
Kredit Azərbaycanda fəaliyyət göstərən dövlət və özəl təhsil müəssisələrində, o cümlədən xarici universitetlərin Bakı filiallarında əyani oxuyan Azərbaycan vətəndaşlarına verilir. Bakalavriat (əsas tibb təhsili daxil), magistratura (rezidentura daxil), orta ixtisas (kollec), texniki peşə və yüksək texniki peşə təhsili əhatə olunur. Kredit yalnız təhsilin normativ müddətində və hər semestr üçün bir dəfə verilir.
Sosial krediti ilk semestrdən aşağıdakı kateqoriyalar ala bilər:
- ünvanlı dövlət sosial yardımı alan ailələrin üzvləri;
- orqanizmin funksiyalarının 31–60 faiz pozulmasına görə əlilliyi olan tələbələr;
- ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası və ya sosial müavinət alanlar;
- "Müharibə veteranı" adı almış tələbələr;
- hər iki valideyni (və ya tək valideyni) 61–100 faiz əlilliyi olan, işsiz kimi qeydiyyatda olan, yaşa görə pensiya, yaşa görə sosial müavinət və ya ailə başçısını itirməyə görə pensiya alan tələbələr;
- bir valideyni 81–100 faiz əlilliyi olan, digəri ona qulluğa görə Prezident təqaüdü alan, yaxud bir valideyni cəza çəkən, digəri yuxarıdakı statuslardan birinə malik olan tələbələr.
Müraciət edə bilməyənlər: qiyabi və distant oxuyanlar, xaricdəki universitetlərin tələbələri, normativ müddətdən artıq oxuyanlar, əvvəlki semestrdən akademik borcu olanlar. Fondun izahına görə təhsil haqqı dövlət büdcəsi hesabına ödənilən tələbələrin (məcburi köçkünlər, şəhid ailələri, əlilliyi olan bəzi şəxslər və s.) TTK hüququ yoxdur, çünki onların haqqı artıq dövlət tərəfindən ödənilir.
Faiz, güzəştlər və sığorta
Faiz yalnız qaytarma dövründə hesablanır: təhsil müddətində, güzəşt dövründə və möhlət dövründə kreditə faiz yazılmır. Yaxşı oxuyan tələbə üçün kredit faizsiz ola bilər. Sosial kreditdə ÜOMG-si 71 və yuxarı olan semestrin krediti, standart kreditdə isə ÜOMG-si 91 və yuxarı olan semestrin krediti faizsiz qalır. Bütün semestrlərdə 91 və yuxarı bal toplayan məzun sosial kreditin 50 faizindən, standart kreditin 25 faizindən azad edilir. Güzəştlər elektron sistemdə təhsil müəssisəsinin təsdiqindən sonra tətbiq olunur.
Borcalan ölüm və əlillik hallarından məcburi sığortalanır. Fondun məlumatına görə kreditin ümumi məbləğinə 2,5 faiz sığorta haqqı hesablanır və o, kreditə əlavə edilərək eyni müddətdə hissə-hissə ödənilir. Kredit üzrə bank komissiyası tutulmur, tələbənin əvvəlki kredit tarixçəsinə baxılmır.
Təxmini nümunə: 4 il ərzində ildə 2 000 manat təhsil haqqı üçün 8 000 manat sosial kredit götürülübsə, sığorta ilə birlikdə borc təxminən 8 200 manat olur. 2 faizlə 10 il ərzində aylıq ödəniş təxminən 75 manat, eyni məbləğ 6 faizlə götürülsə, təxminən 91 manat edir. Dəqiq ödəniş cədvəli müqavilədə göstərilir, hesablamanı portalın kredit kalkulyatorunda yoxlayın.
Müraciət qaydası və sənədlər
Müraciət hər semestr üçün elan edilən müddətdə qəbul olunur. Məsələn, 2023/2024-cü tədris ilinin payız semestri üçün qəbul 20 iyulda başlamışdı, yeni qəbul olunanlar isə müraciəti təhsil müəssisəsində qeydiyyatla paralel göndərə bilirdi. Cari tarixləri edu.gov.az və e-ttkf.edu.az elanlarından izləyin.
- Notarial ərizə. İstənilən notariusda razılıq ərizəsi təsdiqlənir: tələbə məlumatlarının dövlət qurumlarından sorğulanmasına və borc qaytarılmadıqda gəlirindən 20 faizədək tutulmaya razılıq verir. 18 yaşınadək tələbə üçün valideynin razılığı da lazımdır. Ərizə növbəti semestrlər üçün də keçərlidir.
- Portala giriş. e-ttkf.edu.az-a notarial ərizə nömrəsi və ASAN Login ilə daxil olunur, şəxsi kabinet açılır.
- Yoxlama. Təhsil müəssisəsi məlumatları təsdiqləyir, sistem FİN əsasında tələbənin və valideynlərin sosial statusunu yoxlayır və kredit növünü müəyyənləşdirir.
- Bank qərarı. Hüququ təsdiqlənən tələbənin məlumatı müvəkkil banka ötürülür; bank 3 iş günü ərzində qərar verir, müqavilə 6 iş günü ərzində bağlanır.
- Onlayn imza. SMS ilə gələn keçid və birdəfəlik şifrə ilə üz tanıma tətbiq olunur, kredit və sığorta müqaviləsi məsafədən imzalanır, pul təhsil müəssisəsinə köçürülür.
Banka təqdim olunan sənədlər: əvvəlki semestrin ÜOMG arayışı, təhsil haqqının məbləği barədə arayış və standart kredit üçün illik haqqın 20 faizinin ödənildiyini təsdiq edən sənəd. Bu məlumatlar elektron alınırsa, kağız sənəd istənilmir. İmtina alan tələbə səbəbi aradan qaldırıb növbəti semestrdə yenidən müraciət edə bilər.
Qaytarma: nə vaxt başlayır və işləmədikdə nə olur
Kreditin ümumi müddəti təhsilin normativ müddəti, 2 illik güzəşt dövrü və 10 illik qaytarma dövründən ibarətdir; Fondun izahına görə bakalavr üçün bu, möhlətlərlə birlikdə 14–22 il ola bilər. Ödənişlər aylıq bərabər hissələrlə (annuitet) aparılır. Əsas qaydalar:
- Güzəşt dövrü: məzun olduqdan sonra 2 il ödəniş tələb olunmur. Lakin məzun bu dövrdə işə düzəlsə və ya sahibkarlığa başlasa, qaytarma həmin tarixdən başlayır.
- Xaric olunma: təhsili yarımçıq qalan tələbədə öhdəlik xaric olunma rəsmiləşdirildiyi gündən yaranır.
- Möhlət: yuxarı səviyyədə əyani təhsil, həqiqi hərbi xidmət, uşağa qulluq üzrə qismən ödənişli sosial məzuniyyət, 81–100 faiz əlilliyi olan şəxsə və ya əlilliyi olan uşağa qulluq, 4 ilədək cəza müddəti üçün ödəniş dayandırılır və müqavilə həmin müddət qədər uzadılır.
- Vaxtından əvvəl ödəmə mümkündür; borcu valideyn, qohum və ya işəgötürən də ödəyə bilər.
Güzəşt dövrü bitdikdən sonra borc işləyib-işləməməyinizdən asılı olmayaraq cədvəl üzrə qaytarılmalıdır. Əmək müqaviləsi ilə işləyən borcalan ödəmirsə, bank notarial razılıq əsasında işəgötürəndən əməkhaqqından tutulma tələb edir, sahibkarın bank hesablarından vəsait tutulur. Digər hallarda borc məhkəmə qaydasında alınır. Ödənişin 90 gündən çox gecikməsi defolt sayılır.
Təqaüd və ödənişsiz yerdən fərqi
Tələbə krediti geri qaytarılan borcdur, təqaüd isə qaytarılmır. Dövlət təqaüdü və yüksək nəticəyə görə verilən Prezident təqaüdü aylıq ödənişdir, təhsil haqqını əvəz etmir və müraciət tələb etmir. Kredit isə məhz təhsil haqqını maliyyələşdirir. Təqaüd alan ödənişli tələbənin TTK-ya müraciəti Qaydada ayrıca qadağan edilməyib, konkret halı təhsil müəssisəsindən dəqiqləşdirin. Ödənişli yerdən ödənişsiz yerə keçən tələbənin növbəti semestrlər üçün krediti ehtiyacı aradan qalxır, artıq alınmış hissələr isə müqavilə üzrə qaytarılır. Keçid qaydaları barədə tələbə köçürülməsinə dair ayrıca yazımızda ətraflı məlumat var.
Tez-tez verilən suallar
Yaşayış xərcləri üçün tələbə krediti varmı?
Xeyr. TTK yalnız təhsil haqqı üçün verilir və pul birbaşa təhsil müəssisəsinə köçürülür.
Zamin və ya girov lazımdırmı?
Xeyr. Zaminlik, girov və müsbət kredit tarixçəsi tələb olunmur, borcalan isə ölüm və əlillik hallarından sığortalanır.
Xaricdə və ya qiyabi oxuyan tələbə müraciət edə bilərmi?
Xeyr. Kredit yalnız Azərbaycandakı təhsil müəssisələrində, o cümlədən xarici universitetlərin Bakı filiallarında əyani oxuyanlara verilir.
Məzun olub işə düzəlməsəm, nə olur?
İlk 2 il ödəniş tələb olunmur. Güzəşt dövrü bitdikdən sonra borc cədvəl üzrə ödənilməlidir; möhlət əsasları yoxdursa, gecikmə məhkəmə yolu ilə tutulmaya gətirib çıxara bilər.
Şəhid ailəsinin üzvü TTK ala bilərmi?
Təhsil haqqı dövlət büdcəsi hesabına ödənilirsə, TTK hüququ yoxdur. Haqqı özü ödəyirsə, statusunu Fondla dəqiqləşdirməlidir.
Kredit hər semestr yenidən rəsmiləşdirilirmi?
Çərçivə müqaviləsi bir dəfə bağlanır, lakin hər semestr üçün ayrıca müraciət edilir və şərtlər həmin semestrin göstəricilərinə görə yoxlanılır.
Mənbə: e-qanun.az – Nazirlər Kabinetinin 226 nömrəli Qərarı (TTK Qaydası), e-qanun.az – Prezidentin 1367 nömrəli Fərmanı, Təhsil Tələbə Krediti Fondunun elektron portalı, TTKF – Sual-cavab, edu.gov.az – TTK haqqında, edu.gov.az – müraciətlərin başlanması, edu.gov.az – payız semestri müraciətləri, edu.gov.az – Fondun 4 illik fəaliyyəti
Şərhlər